Górski Karabach

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն
Republika Górskiego Karabachu
Flaga Górskiego Karabachu
Godło Górskiego Karabachu
Flaga Górskiego Karabachu Godło Górskiego Karabachu
Hymn: Azat ou Ankach Arcach
(Wolny i niepodległy Arcach)
Język urzędowy ormiański
Stolica Stepanakert
Głowa państwa Prezydent Bako Sahakian
Szef rządu Premier Araik Harutiunian
Powierzchnia
 • całkowita

4400 km²
Liczba ludności (2002)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia

145 000
33 osób/km²
Jednostka monetarna Dram (AMD)
Deklaracja niepodległości od Azerbejdżanu
10 grudnia 1991
Strefa czasowa UTC +4
Kod telefoniczny 374
Mapa Górskiego Karabachu

     Obszar kontrolowany przez władze Górskiego Karabachu

     Ziemie dawnego Nagorno-Karabachskiego O. A. pod kontrolą Azerbejdżanu

Górski Karabach[1] (oficjalna nazwa w języku ormiańskim Lerrnajin Gharabagh — Լեռնային Ղարաբաղ ; czasem używana jest nazwa Arcach — Արցախ , azer. Dağlıq Qarabağgórski czarny ogród) — terytorium zamieszkałe przez Ormian będące przedmiotem sporu pomiędzy Armenią a Azerbejdżanem. Obecnie obszar kontrolowany jest przez miejscowych Ormian wspieranych przez Republikę Armenii.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Mapa Górskiego Karabachu

     Tereny dawnego Nagorno-Karabachskiego O. A. pod kontrolą Górnego Karabachu

     Tereny dawnego Nagorno-Karabachskiego O. A. pod kontrolą Azerbejdżanu

     Tereny Azerbejdżanu pod kontrolą Górnego Karabachu

     Inne tereny

Górski Karabach zajmuje powierzchnię około 4500 km² (de facto pod kontrolą Ormian znajduje się obszar o powierzchni 14 000 km²[potrzebne źródło]). Stolicą regionu jest Stepanakert (po azersku Xankəndi), a drugim większym miastem Szusza.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

W roku 1989 Górski Karabach zamieszkiwało 145593 Ormian (76,4%), 42871 Azerów (22,4%)[2], i kilka tysięcy Kurdów, Rosjan, Greków i Asyryjczyków. W okresie 1992-3 większość Azerów i Kurdów uciekła z regionu.

Obecnie głównym językiem Górskiego Karabachu jest język ormiański, jednak używany w nim dialekt jest znacząco różny od używanych w Armenii[3].

W 2001 roku 95% ludności stanowili Ormianie; obecni byli też Kurdowie, Grecy i Asyryjczycy[4]. W marcu 2007 roku władze podały liczbę ludności wynoszącą 138 000.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W starożytności Arcach stanowił część państwa nazywanego Kaukaską Albanią albo Alwanią, w roku 95 p.n.e. został zajęty przez Armenię i powtórnie utracony w 387 n.e. W V wieku wielu mieszkańców zostało chrześcijanami dzięki działalności Kościoła ormiańskiego. Autochtoniczna ludność stopniowo zasymilowała się z narodem ormiańskim.

W VII i VIII wieku region został najechany i splądrowany przez Arabów. W XI wieku Turcy zniszczyli Królestwo Armenii, lecz ormiańska ludność tego trudno dostępnego, górskiego obszaru zachowała względną swobodę.

W XVII wieku obszar zajęła Persja, jednak zarządzali nim nadal Ormianie obdarzeni przez Persów pewną autonomią. W połowie XVIII wieku Persowie utworzyli tak zwany chanat karabaski. W 1813 roku Karabach przejęło Imperium Rosyjskie (na 15 lat przed pozostałymi obszarami Armenii zajętymi przez Rosję) i dlatego w 1822 włączyła go w skład prowincji, która miała później stać się Azerbejdżanem.

Wiek XX[edytuj | edytuj kod]

W roku 1917, po rewolucji październikowej, Górski Karabach stał się częścią Federacji Zakaukaskiej, która wkrótce rozpadła się na niepodległe państwa: Gruzję, Armenię i Azerbejdżan. Azerowie wspierani przez Turcję (pod rządami Komitetu na rzecz jedności i postępu odpowiedzialnego za rzeź Ormian przeprowadzoną wcześniej w Anatolii), pragnąc wyprzeć Ormian z jak największego obszaru historycznej Armenii, wkroczyli do Karabachu. Pomimo przegranej Turcji w I wojnie światowej alianci, ignorując desperackie protesty Ormian, przyznali prawo do Karabachu Azerbejdżanowi, licząc na to, że dzięki temu zdołają w przyszłości uzyskać dostęp do złóż ropy w Baku.

W 1920 roku Zakaukazie zostało zajęte przez bolszewików, którzy przyłączyli Górski Karabach do Azerbejdżanu, licząc na ułatwienie eksportu komunizmu do Turcji i uznając marzących o niepodległości Ormian za naturalnych wrogów jedności państwa sowieckiego. W 1923 roku na większości terytorium utworzono ormiański okręg autonomiczny (Nagorno-Karabachski Obwód Autonomiczny), wchodzący w skład Azerbejdżańskiej SRR, zaś resztę obszaru wcielono bezpośrednio do Azerbejdżańskiej SRR.

Stosunki etniczne w regionie w momencie wybuchu konfliktu

Pod koniec lat 80. XX wieku, w obliczu zbliżającego się upadku ZSRR, w Karabachu odżyły nadzieje na zjednoczenie z resztą Armenii. Chcąc je stłumić, azerskie władze formalnie zlikwidowały Nagorno-Karabachski Obwód Autonomiczny, ustanowiły jego blokadę ekonomiczną i przeprowadziły antyormiańskie pogromy w azerskich miastach, najbardziej krwawy w Sumgaicie. 10 grudnia 1991 roku władze Górskiego Karabachu przeprowadziły referendum, w którym przygniatająca większość mieszkańców opowiedziała się za niezależnością. Azerska armia wkroczyła na teren Karabachu i przy wsparciu, w tym przy użyciu sprzętu stacjonującej na jej terenie Armii Radzieckiej, zdołała - w początkowym stadium działań zbrojnych - opanować znaczną cześć terytorium, jednak później została wyparta przez słabo uzbrojonych powstańców ormiańskich. 12 maja 1994 roku, gdy Ormianie kontrolowali już cały okręg autonomiczny, korytarz łączący go z Republiką Armenii oraz strefę bezpieczeństwa, podpisane zostało zawieszenie broni.

Information icon.svg Osobny artykuł: Konflikt o Górski Karabach.

Do dziś Republika Górskiego Karabachu jest de facto niepodległym państwem posiadającym demokratycznie wybrany rząd, wolnorynkową gospodarkę i wszystkie niezbędne atrybuty suwerenności. Nie jest jednak uznawana przez żadne państwo na świecie, nawet przez Armenię. System polityczny Republiki Górskiego Karabachu cechuje stabilność i względny demokratyzm[5]. Republika cieszy się jednak życzliwością władz Armenii, która jest obecnie popierana przez Rosję ze względu na przynależność obu państw do Organizacji Układu o Bezpieczeństwie Zbiorowym, z którego wystąpił Azerbejdżan, aby zostać członkiem konkurencyjnej GUAM. Azerbejdżan jest zasobny w ropę naftową i gaz. Europa wiąże z nim nadzieję na zmniejszenie swej energetycznej zależności od Rosji, do czego ta nie chce dopuścić.

Porozumienie z 2008 roku[edytuj | edytuj kod]

Rok 2008 przyniósł zmiany w podejściu dwóch zwaśnionych sąsiadów – Armenii i Azerbejdżanu. W listopadzie 2008, prezydenci Alijew i Sarkisjan spotkali się w Moskwie z prezydentem Rosji, Miedwiediewem. Zaowocowało to podpisaniem 2 listopada 2008 roku dwustronnego porozumienia z udziałem rosyjskiego prezydenta w sprawie Górskiego Karabachu. Tym samym zapoczątkowane zostały rozmowy na temat rozwiązania konfliktu trwającego od 15 lat.

Przypisy

  1. Czasem nieprawidłowo nazywany w mediach Górnym Karabachem, prawdopodobnie z powodu brzmienia rosyjskiej nazwy tego terytorium — Нагорный Карабах (większość informacji o Górskim Karabachu dochodzi do Polski za pośrednictwem rosyjskich agencji prasowych). Nazwę „Górski Karabach” potwierdza Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej w Urzędowym Wykazie Nazw Państw i Terytoriów Niesamodzielnych
  2. Human Rights Watch. Seven Years of Conflict in Nagorno-Karabakh. December 1994, p. xiii, ISBN 1-56432-142-8, citing: Natsional'nyi Sostav Naseleniya SSSR, po dannym Vsesoyuznyi Perepisi Naseleniya 1989 g., Moskva, "Finansy i Statistika"
  3. Thomas de Waal: Black Garden: Armenia and Azerbaijan Through Peace and War. New York University Press. ISBN 0-8147-1945-7.
  4. Ethnic composition of the region as provided by the government
  5. Rafał Czachor, Abchazja, Osetia Południowa, Górski Karabach: geneza i funkcjonowanie systemów politycznych, Wrocław 2014, s. 397-398.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło Górski Karabach w Wikisłowniku