Górski Karabach
| Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն Republika Górskiego Karabachu |
|||||
|
|||||
| Hymn: Azat ou Ankakh Artsakh (Wolny i niepodległy Artsakh) |
|||||
| Język urzędowy | ormiański | ||||
| Stolica | Stepanakert | ||||
| Głowa państwa | Prezydent Bako Sahakian | ||||
| Szef rządu | Premier Araik Harutiunian | ||||
| Powierzchnia • całkowita |
4400 km² |
||||
| Liczba ludności (2002) • całkowita • gęstość zaludnienia |
145 000 33 osób/km² |
||||
| Jednostka monetarna | Dram (AMD) | ||||
| Data powstania | Azerbejdżanu 10 grudnia 1991 |
||||
| Strefa czasowa | UTC +4 | ||||
| Kod telefoniczny | 374 | ||||
 |
|||||
|
Obszar kontrolowany przez władze Górskiego Karabachu Ziemie dawnego Nagorno-Karabachskiego O. A. pod kontrolą Azerbejdżanu |
|||||
Górski Karabach[1] (oficjalna nazwa w języku ormiańskim Lerrnajin Gharabagh ‒ Լեռնային Ղարաբաղ ; czasem używana jest nazwa Arcach ‒ Արցախ , azer. Dağlıq Qarabağ ‒ górski czarny ogród) ‒ ormiańska enklawa będąca przedmiotem sporu pomiędzy Armenią a Azerbejdżanem. Obecnie obszar kontrolowany jest przez miejscowych Ormian wspieranych przez Republikę Armenii.
Spis treści |
Geografia [edytuj]
Tereny dawnego Nagorno-Karabachskiego O. A. pod kontrolą Górnego Karabachu
Tereny dawnego Nagorno-Karabachskiego O. A. pod kontrolą Azerbejdżanu
Tereny Azerbejdżanu pod kontrolą Górnego Karabachu
Inne tereny
Górski Karabach zajmuje powierzchnię około 4500 km² (de facto pod kontrolą Ormian znajduje się obszar o powierzchni 14 000 km²[potrzebne źródło]). Stolicą regionu jest Stepanakert (po azersku Xankəndi), a drugim większym miastem Szusza.
Demografia [edytuj]
W roku 1989 Górski Karabach zamieszkiwało 145593 Ormian (76,4%), 42871 Azerów (22,4%)[2], i kilka tysięcy Kurdów, Rosjan, Greków i Asyryjczyków. W okresie 1992-3 większość Azerów i Kurdów uciekła z regionu.
Obecnie głównym językiem Górskiego Karabachu jest język ormiański, jednak używany w nim dialekt jest znacząco różny od używanych w Armenii[3].
W 2001 roku 95% ludności stanowili Ormianie; obecni byli też Kurdowie, Grecy i Asyryjczycy[4]. W marcu 2007 roku władze podały liczbę ludności wynoszącą 138 000.
Historia [edytuj]
W starożytności Arcach stanowił część państwa nazywanego Kaukaską Albanią albo Alwanią, w roku 95 p.n.e. został zajęty przez Armenię i powtórnie utracony w 387 n.e. W V wieku wielu mieszkańców zostało chrześcijanami dzięki działalności Kościoła ormiańskiego. Autochtoniczna ludność stopniowo zasymilowała się z narodem ormiańskim.
W VII i VIII wieku region został najechany i splądrowany przez Arabów. W XI wieku Turcy zniszczyli Królestwo Armenii, lecz ormiańska ludność tego trudno dostępnego, górskiego obszaru zachowała względną swobodę.
W XVII wieku obszar zajęła Persja, jednak zarządzali nim nadal Ormianie obdarzeni przez Persów pewną autonomią. W połowie XVIII wieku Persowie utworzyli tak zwany chanat karabaski. W 1813 roku Karabach przejęło Imperium Rosyjskie (na 15 lat przed pozostałymi obszarami Armenii zajętymi przez Rosję) i dlatego w 1822 włączyła go w skład prowincji, która miała później stać się Azerbejdżanem.
Wiek XX [edytuj]
W roku 1917, po rewolucji październikowej, Górski Karabach stał się częścią Federacji Zakaukaskiej, która wkrótce rozpadła się na niepodległe państwa: Gruzję, Armenię i Azerbejdżan. Azerowie wspierani przez Turcję (pod rządami Komitetu na rzecz jedności i postępu odpowiedzialnego za rzeź Ormian przeprowadzoną wcześniej w Anatolii), pragnąc wyprzeć Ormian z jak największego obszaru historycznej Armenii, wkroczyli do Karabachu. Pomimo przegranej Turcji w I wojnie światowej alianci, ignorując desperackie protesty Ormian, przyznali prawo do Karabachu Azerbejdżanowi, licząc na to, że dzięki temu zdołają w przyszłości uzyskać dostęp do złóż ropy w Baku.
W 1920 roku Zakaukazie zostało zajęte przez bolszewików, którzy przyłączyli Górski Karabach do Azerbejdżanu, licząc na ułatwienie eksportu komunizmu do Turcji i uznając marzących o niepodległości Ormian za naturalnych wrogów jedności państwa sowieckiego. W 1923 roku na większości terytorium utworzono ormiański okręg autonomiczny (Nagorno-Karabachski Obwód Autonomiczny), wchodzący w skład Azerbejdżańskiej SRR, zaś resztę obszaru wcielono bezpośrednio do Azerbejdżańskiej SRR.
Pod koniec lat 80. XX wieku, w obliczu zbliżającego się upadku ZSRR, w Karabachu odżyły nadzieje na zjednoczenie z resztą Armenii. Chcąc je stłumić, azerskie władze formalnie zlikwidowały Nagorno-Karabachski Obwód Autonomiczny, ustanowiły jego blokadę ekonomiczną i przeprowadziły antyormiańskie pogromy w azerskich miastach, najbardziej krwawy w Sumgaicie. 10 grudnia 1991 roku władze Górskiego Karabachu przeprowadziły referendum, w którym przygniatająca większość mieszkańców opowiedziała się za niezależnością. Azerska armia wkroczyła na teren Karabachu i przy wsparciu, w tym przy użyciu sprzętu stacjonującej na jej terenie Armii Radzieckiej, zdołała - w początkowym stadium działań zbrojnych - opanować znaczną cześć terytorium, jednak później została wyparta przez słabo uzbrojonych powstańców ormiańskich. 12 maja 1994 roku, gdy Ormianie kontrolowali już cały okręg autonomiczny, korytarz łączący go z Republiką Armenii oraz strefę bezpieczeństwa, podpisane zostało zawieszenie broni.
Do dziś Republika Górskiego Karabachu jest de facto niepodległym państwem posiadającym demokratycznie wybrany rząd, wolnorynkową gospodarkę i wszystkie niezbędne atrybuty suwerenności. Nie jest jednak uznawana przez żadne państwo na świecie, nawet przez Armenię. Republika cieszy się jednak życzliwością władz Armenii, która jest obecnie popierana przez Rosję ze względu na przynależność obu państw do Organizacji Układu o Bezpieczeństwie Zbiorowym, z którego wystąpił Azerbejdżan, aby zostać członkiem konkurencyjnej GUAM. Azerbejdżan jest zasobny w ropę naftową i gaz. Europa wiąże z nim nadzieję na zmniejszenie swej energetycznej zależności od Rosji, do czego ta nie chce dopuścić.
Porozumienie z 2008 roku [edytuj]
Rok 2008 przyniósł zmiany w podejściu dwóch zwaśnionych sąsiadów – Armenii i Azerbejdżanu. W listopadzie 2008, prezydenci Alijew i Sarkisjan spotkali się w Moskwie z prezydentem Rosji, Miedwiediewem. Zaowocowało to podpisaniem 2 listopada 2008 roku dwustronnego porozumienia z udziałem rosyjskiego prezydenta w sprawie Górskiego Karabachu. Tym samym zapoczątkowane zostały rozmowy na temat rozwiązania konfliktu trwającego od 15 lat.
Przypisy
- ↑ Czasem nieprawidłowo nazywany w mediach Górnym Karabachem, prawdopodobnie z powodu brzmienia rosyjskiej nazwy tego terytorium ‒ Нагорный Карабах (większość informacji o Górskim Karabachu dochodzi do Polski za pośrednictwem rosyjskich agencji prasowych). Nazwę „Górski Karabach” potwierdza Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej w Urzędowym Wykazie Nazw Państw i Terytoriów Niesamodzielnych
- ↑ Human Rights Watch. Seven Years of Conflict in Nagorno-Karabakh. December 1994, p. xiii, ISBN 1-56432-142-8, citing: Natsional'nyi Sostav Naseleniya SSSR, po dannym Vsesoyuznyi Perepisi Naseleniya 1989 g., Moskva, "Finansy i Statistika"
- ↑ Thomas de Waal: Black Garden: Armenia and Azerbaijan Through Peace and War. New York University Press. ISBN 0-8147-1945-7.
- ↑ Ethnic composition of the region as provided by the government
Linki zewnętrzne [edytuj]
- Armenica.org: Historia Armenii (ang.)
- Oficjalna strona MSZ Republiki Górskiego Karabachu (ang.)
- Strona prezentująca stanowisko ormiańskie wobec Karabachu (ang.)
- Strona prezentująca stanowisko azerskie wobec Karabachu (ang.)
- Artykuł o eskalacji konfliktu o Górski Karabach (17.01.2011) (ang.)
|
|||||||||||||||||
