Kirgistan

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Кыргыз Республикасы
Кыргызская Республика

Republika Kirgiska
Flaga Kirgistanu
Godło Kirgistanu
Flaga Kirgistanu Godło Kirgistanu
Hymn: Ak möngülüü aska
Położenie Kirgistanu
Język urzędowy kirgiski, rosyjski
Stolica Biszkek
Ustrój polityczny republika
Głowa państwa prezydent Ałmazbek Atambajew
Szef rządu premier Dżoomart Otorbajew
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
86. na świecie
198 500 km²
3,6%
Liczba ludności (2014)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
111. na świecie
Green Arrow Up.svg 5 776 570[1]
27 osób/km²
PKB (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

7,22 mld[2] USD
1280[2] USD
PKB (PPP) (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

14,73 mld[2] USD
2611[2] USD
Jednostka monetarna som (KGS)
Niepodległość od ZSRR
31 sierpnia 1991
Tulipanowa rewolucja 22 marca 2005
Strefa czasowa UTC +6
Kod ISO 3166 KG
Domena internetowa .kg
Kod samochodowy KGZ
Kod samolotowy EX
Kod telefoniczny +996
Mapa Kirgistanu
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Kirgistan w Wikipodróżach
Wikisłownik Hasło Kirgistan w Wikisłowniku
Krajobraz Kirgistanu w lecie
Biały Dom w Biszkeku

Kirgistan, Republika Kirgiska (kirgiski Кыргызстан, Кыргыз Республикасы trl. i trb. Kyrgyzstan, Kyrgyz Respublikasy; ros. Киргизия, Киргизская Республика trl. Kyrgyzstan, Kyrgyzskaâ Respublika, trb. Kyrgyzstan, Kyrgyzskaja Riespublika; w okresie radzieckim w języku polskim pod nazwą Kirgizja, po ogłoszeniu niepodległości przejściowo również jako Kyrgystan[3]) – państwo w Azji Środkowej. Graniczy z Chinami (dł. granicy 858 km), Kazachstanem (1051 km), Tadżykistanem (870 km) i Uzbekistanem (1099 km).

Ustrój polityczny[edytuj | edytuj kod]

Od momentu uchwalenia aktualnej konstytucji w 2010 roku Kirgistan jest republiką parlamentarną. W organie władzy ustawodawczej - jednoizbowej Radzie Najwyższej zasiada 120 deputowanych wybieranych w głosowaniu powszechnym co 5 lat z list partyjnych. Po wyborach w 2010 roku do parlamentu weszły partie: Ata-Dżurt (28), Socjaldemokratyczna Partia Kirgistanu (26), Ar-Namys (25), Partia Respublika (23) oraz Ata Meken (18). Premierem od 25 marca 2014 roku jest Dżoomart Otorbajew.

Głową państwa jest Prezydent Republiki Kirgiskiej, wybierany co 6 lat w wyborach powszechnych bez możliwości reelekcji. Takie prawo obowiązuje od 2010 roku. Wcześniej kadencje prezydenta trwały 5 lat, a po Tulipanowej rewolucji 4 lata. Obecnym prezydentem jest Ałmazbek Atambajew z Socjaldemokratycznej Partii Kirgistanu.

Kirgistan od XII 1991 jest członkiem Wspólnoty Niepodległych Państw.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Geografia Kirgistanu.

Kirgistan to kraj pozbawiony dostępu do morza. Góry zajmują 93% terytorium państwa. Największą wysokość ma położony na południowym wschodzie kraju łańcuch górski Tienszan, gdzie znajduje się najwyższy szczyt Kirgistanu – Szczyt Zwycięstwa (kirg. Dżengisz Czokusu) o wysokości 7439 m n.p.m. W czasach ZSRR szczyt nosił nazwę Pik Pobiedy. W górach Tienszan znajduje się także największe jezioro Kirgistanu Issyk-kul, będące równocześnie drugim co do wielkości jeziorem górskim na świecie, którego powierzchnia wynosi 6236 km², a głębokość sięga 669 m. Rzeki Kirgistanu, z których główną jest Naryn, to przeważnie dopływy Syr-darii. Klimat kraju na przeważającym obszarze kontynentalny suchy. Niektóre z wysoko położonych obszarów pokryte są wieczną zmarzliną.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Kraj dzieli się na 7 obwodów:

  1. Biszkek1
  2. batkeński
  3. czujski
  4. dżalalabadzki
  5. naryński
  6. oszyński
  7. tałaski
  8. issykkulski

1. Dodatkowo wyróżniony jest okręg stołeczny (Biszkek).

Na niższym szczeblu podziału administracyjnego wyróżnia się 18 miast, 31 osiedli miejskich i 40 okręgów wojewódzkich.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: historia Kirgistanu.

Kirgistan został podbity przez carską Rosję w 1864. Pod panowaniem radzieckim od 1919, początkowo jako Kara-Kirgiski Obwód Autonomiczny, a następnie Kirgiska Autonomiczna Socjalistyczna Republika Radziecka, a od 5 grudnia 1936 jako Kirgiska Socjalistyczna Republika Radziecka. Kirgistan uzyskał niezależność wraz z rozpadem Związku Radzieckiego w 1991. W drugiej połowie marca 2005 wybuchła tam Tulipanowa rewolucja, która obaliła rządzącego od początków niepodległości prezydenta Askara Akajewa. W jej wyniku do władzy doszedł Kurmanbek Bakijew, który wygrał następnie wybory prezydenckie. Po 5 latach przeciw jego rządom wybuchła kolejna rewolucja, w czasie której Bakijew został obalony, a do władzy w kraju doszła opozycja na czele z Rozą Otunbajewą. W czerwcu 2010 doszło do kirgisko-uzbeckich zamieszek etnicznych na południu kraju. Również w czerwcu 2010 w powszechnym referendum przyjęta została nowa konstytucja, wprowadzająca parlamentarny system rządów w miejsce prezydenckiego.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Kirgistan to mały, górzysty kraj z dominacją sektora rolniczego w gospodarce. Uprawia się głównie pszenicę, ziemniaki, buraki cukrowe, tytoń, bawełnę. Rozwinięta jest również hodowla zwierząt, pewne ilości wełny i produktów mięsnych przeznaczane są na eksport. Kirgistan eksportuje również takie dobra jak: złoto, rtęć, uran, energia elektryczna. Podkreśla się sukcesy Kirgistanu w transformacji swego ustroju zgodnie z regułami gospodarki rynkowej. Ostry kryzys gospodarczy, jaki Kirgistan przeżył w pierwszych latach po rozpadzie ZSRR, udało się zahamować dzięki szeroko zakrojonemu programowi stabilizacyjnemu. Pozwoliło to na obniżenie poziomu inflacji z 88% w 1994 do 15% w 1997. Przeprowadzono działania stymulujące rozwój gospodarczy kraju. Nastąpiła prywatyzacja ziemi i przedsiębiorstw. Najpoważniejsze problemy kraju, które wymagają stałych działań rządu, to znaczne zadłużenie zagraniczne, inflacja, nieszczelny system podatkowy oraz bezpośrednie uzależnienie od nastrojów panujących w gospodarce Rosji.

Siły zbrojne[edytuj | edytuj kod]

Budżet wydawany na wojsko wynosi 47 000 000 USD (jako procent PNB 2,6%). Siły lądowe liczą 9 800 żołnierzy. Lotnictwo dysponuje samolotami bojowymi L-39 (4 szt.). Samoloty Tu-154 (2 szt.) i Boeing 737-400 (2 szt.) służą do transportu osobistości. Flotę uzupełniają śmigłowce Mi-8 (9 szt.) i Mi-24 (6 szt.).

Transport[edytuj | edytuj kod]

W Kirgistanie jest 22 400 km dróg o twardej nawierzchni, 340 km linii kolejowych i 600 km śródlądowych szlaków wodnych. Główne lotnisko międzynarodowe to Manas International Airport w oddalonej o 40 km od Biszkeku miejscowości Manas. Część lotniska wynajmowana jest od końca 2001 roku jako amerykańska baza wojskowa, wspierająca wojska NATO walczące w Afganistanie.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Kyrghyzstan demography.png

Statystyki demograficzne[edytuj | edytuj kod]

(2005)
Liczba ludności 5 146 281
Ludność według wieku
0 - 14 lat 31,6%
15 - 64 lat 62,3%
ponad 64 lata 6,2%
Wiek (mediana)
W całej populacji 23,39 lat
Mężczyzn 22,52 lat
Kobiet 24,27 lat
Przyrost naturalny 1,29‰
Współczynnik urodzeń 22,48 urodzin/1000 mieszkańców
Współczynnik zgonów 7,13 zgonów/1000 mieszkańców
Współczynnik migracji -2,74 migrantów/1000 mieszkańców
Ludność według płci
przy narodzeniu 1,05 mężczyzn/kobiet
poniżej 15 lat 1,04 mężczyzn/kobiet
15 - 64 lat 0,96 mężczyzn/kobiet
powyżej 64 lat 0,64 mężczyzn/kobiet
Umieralność noworodków
W całej populacji 35,64 śmiertelnych/1000 żywych
płci męskiej 40,97 śmiertelnych/1000 żywych
płci żeńskiej 30,03 śmiertelnych/1000 żywych
Oczekiwana długość życia
W całej populacji 68,16 lat
Mężczyzn 64,16 lat
Kobiet 72,38 lat
Rozrodczość 2,7 urodzin/kobietę


Ludność[edytuj | edytuj kod]

Według ostatniego spisu powszechnego w Kirgistanie zamieszkują przedstawiciele 154 narodowości i grup etnicznych. Przedstawiciele narodowości tytularnej w liczbie ok. 3,2 miliona stanowią większość w kraju. Drugą co do wielkości narodowością są Uzbecy (650 tysięcy), którzy zamieszkują głównie tereny obwodu oszyńskiego. W Kirgistanie zamieszkuje również około 500 tysięcy Rosjan, zamieszkujących głównie w Biszkeku i okolicach. Dunganie to mniejszość chińska wyznająca islam; stanowią 1,2% ludności (ok 55 tys.). Stolica Kirgistanu, w odróżnieniu od reszty kraju, jest miastem w znacznym stopniu rosyjskojęzycznym.

Religia (2000)[edytuj | edytuj kod]

Media[edytuj | edytuj kod]

W Kirgistanie ukazuje się 114 dzienników (w tym 42 w języku kirgiskim) w łącznym nakładzie 1 529 000 oraz 42 czasopisma (16 w języku kirgiskim). Największe dzienniki to wydawany w języku kirgiskim 6 razy w tygodniu Kyrgyz Tuusu istniejący od 1924 r. wydawany w nakładzie 180 000 oraz Słowo Kirgistana wydawany od 1925 r. w języku rosyjskim. Telewizja Kyrgyz Television i radio Kyrgyz Radio nadające w 4 językach. Oficjalna agencja prasowa Kyrgyzkabar z siedzibą w Biszkeku.

Poza tym istnieje kilka gazet i portali internetowych specjalnie dla diaspory kirgiskiej w Moskwie[5][6][7]. Taka prasa przeznaczona jest przede wszystkim dla kirgiskich migrantów zarobkowych, którzy jadą do Rosji[8].

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Święta państwowe
Data Polska nazwa Oficjalna nazwa
1 stycznia Nowy Rok Жаңы жыл
5 maja Święto Konstytucji Конституция күнү
31 sierpnia Dzień Niepodległości Эгемендүүлүк күнү

Przypisy

  1. stat.kg: Национальный состав населения (ros.). [dostęp 11-04-2014].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2013: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2014 (ang.). [dostęp 11-04-2014].
  3. Wspólnota Niepodległych Państw. W: Słownik szkolny : Państwa świata. Tadeusz Mołdawa (red.). Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1992, s. 253. ISBN 8302048631.
  4. [1] Dane statystyczne zaczerpnięto z książki Patricka Johnstona i Jasona Mandryka pt. "Operation World", oraz z innych źródeł.
  5. Birge] (kirg. • ros.)
  6. "Российские кыргызы" (Kirgizi rosyjscy) (kirg. • ros.)
  7. Кыргызча гезиттер. Москва
  8. «Москва KG» — эмгек мигранттарына арналган маалыматтык-жарнамалык гезит// MEDIA SUPPORT CENTER (the Kyrgyz Republic)
    Газета Москва KG (profil gazety w serwisie internetowym Odnoklassniki.ru)

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]