Bazylozaur

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Bazylozaur
Basilosaurus
Harlan, 1834
Okres istnienia: 39–34 mln lat temu
Bazylozaur
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada ssaki żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd walenie
Podrząd prawalenie
Rodzina Basilosauridae
Rodzaj bazylozaur
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Bazylozaur (Basilosaurus) – rodzaj prawalenia żyjącego w eocenie, od 40 do 34 milionów lat temu.

Historia odkryć[edytuj | edytuj kod]

Basilosaurus cetoides – późny eocen, Ameryka Północna

Skamieniałości bazylozaura powszechnie znajdowane były już w XIX wieku w Luizjanie i Alabamie przez okolicznych mieszkańców, którzy wykorzystywali je między innymi jako meble. Doktor Richard Harlan, po przebadaniu szczątków zwierzęcia, stwierdził, że należały do 45-metrowego gada, nadając mu istniejącą do dziś nazwę, która znaczy "królewski jaszczur". Jednakże sir Richard Owen, po przestudiowaniu kręgosłupa, fragmentów żuchwy, kończyn oraz świeżo odkrytych żeber, słusznie stwierdził, że są to skamieniałości ssaka. Zaproponował w związku z tym nazwę Zeuglodon cetoides, która mimo że bardziej adekwatna, dziś jest jednak mniej popularna. Słowo zeuglodon odnosi się do kształtu zębów zwierzęcia, posiadającego 2 korzenie, typowego dla współczesnych ssaków morskich.

W roku 1845 Albert Koch, usłyszawszy o olbrzymich kościach zwierzęcych, zrekonstruował ponad trzydziestometrowy szkielet "węża morskiego", na podstawie przypadkowo znalezionych szkieletów, w tym bazylozaura. Rekonstrukcja tego wyimaginowanego zwierzęcia spłonęła niestety w czasie pożaru Chicago w 1871 roku.

Pozostałości Basilosaurus isis odkryto w Egipcie, w dolinie Wadi al-Hitan w okolicy oazy Fajum. Zdaniem paleontologa Phillipa Gingericha, licznie tam występujące olbrzymie kości prawalenia mogły wpłynąć na rozwój lokalnego kultu krokodyla na terenie Fajum w starożytnym Egipcie.

Budowa[edytuj | edytuj kod]

Bazylozaur w porównaniu do człowieka
  • Basilosaurus był zwierzęciem dużym, mierzącym przeciętnie 18 m długości, choć mógł dochodzić nawet do 25 m.
  • Charakterystyczne jest znaczne wydłużenie kręgów zwierzęcia, nadające mu wyjątkowy wygląd. Jednakowa długość kręgów krzyżowych, lędźwiowych, czy piersiowych, pozwoliła dojść do wniosku, że poruszał się wykonując szczupakowate ruchy. Ponadto Phillip Gingerich doszedł do wniosku, że potrafił wykonywać też dość ograniczone boczne ruchy kręgosłupa.
  • Jego klinowata głowa mierzyła około 1,5 m długości. Czaszka wykazuje nadal pewne cechy analogiczne do cech lądowych ssaków z rzędu Mesonychia, uważanych przez długi czas za przodków wszystkich waleni. Była jednak względem nich wydłużona. Od niedawna jednakże za przodków waleni uważa się parzystokopytne (Rodhocetus).
  • Zestaw zębów był inny niż u ssaków lądowych, u których istnieje rozróżnienie na siekacze, kły, przedtrzonowce i trzonowce. Basilosaurus posiadał dwa główne typy zębów. Przednie, o kształcie stożka, służyły do chwytania łupu, podczas gdy tylne, trójkątne zęby służyły do cięcia pokarmu.
  • Budowa, zwłaszcza budowa kończyn świadczy, że bazylozaur żył tylko w środowisku wodnym, w przeciwieństwie do swoich krewnych żyjących przed nim, jak Pakicetus, czy ambulocet.
  • Szczątkowe kończyny tylne, mierzące zaledwie 0,6 m, miały ograniczoną możliwość ruchu. Być może wykorzystywane były w czasie kopulacji.
  • Puste w środku, zapewne wypełnione płynem kręgi, świadczą o tym, że prawdopodobnie bazylozaur nie był w stanie poruszać się na różnych głębokościach. Możliwe, że pływał głównie pod powierzchnią wody.

Pożywienie[edytuj | edytuj kod]

Basilosaurus był zwierzęciem drapieżnym. Budowa zębów świadczy, że zwierzę to odżywiało się rybami, głowonogami i mniejszymi waleniami.

Gatunki[edytuj | edytuj kod]

  • Basilosaurus caucasicus
  • Basilosaurus cetoides – występował na terenie obecnej Luizjany, Alabamy i Missisipi
  • Basilosaurus drazindai – w dzisiejszym Pakistanie
  • Basilosaurus harwoodi
  • Basilosaurus isis – w dzisiejszym Egipcie
  • Basilosaurus paulsoni
  • Basilosaurus puschi
  • Basilosaurus vredensis
  • Basilosaurus wanklyni

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Primitive Eocene Whales (ang.). [dostęp 8 lipca 2007].
  2. W. Perrin, B. Wursigm, J.G.M. Thewissen: Encyclopedia of Marine Mammals. Academic Press, 2002.
  3. J.G.M. (red.) Thewissen: The Emergence of Whales: Evolutionary Patterns in the Origin of Cetacean. Nowy Jork, Londyn: Plenum Press, 1998. ISBN 0-306-45853-5.
  4. C. Zimmer: At the Water's Edge. Free Press, 1998.