Dwudyszne

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Dwudyszne
Dipnoi[1]
Müller, 1844
Okres istnienia: dewon wczesny–dziś
Rogoząb australijski (Neoceratodus forsteri)
Rogoząb australijski (Neoceratodus forsteri)
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Nadgromada ryby kostnoszkieletowe
Gromada mięśniopłetwe
Podgromada dwudyszne
Synonimy
  • Dipneusti
  • Dipnoiformes
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Dwudyszne[2] (Dipnoi) – podgromada ryb mięśniopłetwych (Sarcopterygii) charakteryzujących się możliwością oddychania powietrzem atmosferycznym przy pomocy częściowo uwstecznionych skrzeli lub za pomocą pęcherza pławnego przekształconego w rodzaj płuca połączonego z przełykiem (stąd nazwa dwudyszne).

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

W zapisie kopalnym są znane ze skamieniałości wczesnodewońskich[2][3]. Prawdopodobnie należą do nich Powichthys i Youngolepis[4]. Nieliczne formy przetrwały do czasów współczesnych.

Formy kopalne żyły pierwotnie w morzach, stopniowo przeszły do wód śródlądowych[3]. Współczesne gatunki zamieszkują wody słodkie Australii, Afryki i Ameryki Południowej.

Cechy charakterystyczne[edytuj | edytuj kod]

Dwudyszne charakteryzują się niesegmentowanym szkieletem osiowym, w znacznej części chrzęstnym – brak trzonów kręgowych. Uzębienie stanowią masywne płytki zębowe przystosowane do rozdrabniania i mielenia. Pęcherz pławny przekształcił się w rodzaj płuca, które łączy się z jelitem po stronie brzusznej. Narząd ten umożliwia oddychanie powietrzem atmosferycznym. U ryb tych występuje odrębny krwiobieg płucny. Komora serca jest częściowo przedzielona przegrodą. Występuje stożek tętniczy, a u form współczesnych zastawka spiralna i stek[2][5].

Niektóre dwudyszne wykazują zdolność do estywacji – podczas okresów suchych wygrzebują nory w mule, otaczają kokonem z zasychającego śluzu i zapadają w odrętwienie[6]. Kopalne nory dwudysznych, czasem z zachowanymi szkieletami, znane są od permu[3].

Rekonstrukcja Ceratodus sp. ze środkowego triasu

Największe są ryby dwudyszne Afryki, przekraczające nieznacznie 2 m długości i osiągające blisko 40 kg masy ciała. Ryby dwudyszne Australii dorastają do 1,5 m, a amerykańskie do 1,2 m długości.

Klasyfikacja[edytuj | edytuj kod]

Klasyfikacja dwudysznych nastręcza pewnych trudności, ponieważ są one podobne zarówno do ryb, jak i kręgowców lądowych. Ryby dwudyszne były klasyfikowane na różne sposoby, w randze gromady Dipnoi, podgromady Dipnomorpha, a nawet rzędu Dipteriformes. Istnieje wszakże ogólna zgoda[4][7], że w ich obrębie można wyróżnić dwie podkategorie, poniżej sklasyfikowane w randze rzędów zaliczanych do nadrzędu Ceratodontimorpharogozębopodobnych:

Joseph S. Nelson w czwartym wydaniu Fishes of the World[4] nie wyróżnił Dipnoi, rodziny zaliczane dotychczas do płazakokształtnych włączył do rzędu rogozębokształtnych i wraz z czworonogami (Tetrapoda) i wieloma grupami ryb wymarłych umieścił w podgromadzie Dipnotetrapodomorpha.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Dipnoi w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. 2,0 2,1 2,2 G. Nikolski: Ichtiologia szczegółowa. Tłum. Franciszek Staff. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1970, s. 88–89.
  3. 3,0 3,1 3,2 Ryby kopalne. red. Michał Ginter. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2012, s. 285–287. ISBN 978-83-235-0973-8.
  4. 4,0 4,1 4,2 Joseph S. Nelson: Fishes of the World. John Wiley & Sons, 2006. ISBN 0-471-25031-7.
  5. Ryby. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1973 (wyd. II 1976), seria: Mały słownik zoologiczny.
  6. Multimedialna Encyklopedia Powszechna WIEM edycja 2006. Young Digital Poland S.A., 2006.
  7. Eschmeyer, W. N. (ed).: Catalog of Fishes electronic version (2 July 2013) (ang.). California Academy of Sciences. [dostęp 4 sierpnia 2013].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Mały słownik zoologiczny: ryby. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1976.
  • Ryby : encyklopedia zwierząt. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN : Dorota Szatańska, 2007. ISBN 978-83-01-15140-9.
  • Włodzimierz Załachowski: Ryby. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1997. ISBN 83-01-12286-2.