Mięśniopłetwe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mięśniopłetwe
Sarcopterygii[1]
Romer, 1955
Okres istnienia: sylur–dziś
Prapłetwiec brunatny – przedstawiciel prapłaźcokształtnych
Prapłetwiec brunatny – przedstawiciel prapłaźcokształtnych
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Nadgromada ryby kostnoszkieletowe
Gromada mięśniopłetwe
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Kręgowce charakterystyczne dla późnego dewonu: ryby mięśniopłetwe i czworonogi ziemnowodne
Prapłaziec (Lepidosiren paradoxa)

Mięśniopłetwe (Sarcopterygii) – grupa kręgowców, tradycyjnie definiowana jako gromada ryb kostnoszkieletowych obejmująca ryby dwudyszne i celakantokształtne, czyli ryby mające umięśnione płetwy o strukturze przypominającej budowę kończyn czworonogów. Tak definiowane mięśniopłetwe okazały się być grupą parafiletyczną – w dewonie z kopalnych form należących do tej grupy wykształciły się pierwsze czworonogi (Tetrapoda), dlatego obecnie do mięśniopłetwych, aby stały się taksonem monofiletycznym, zalicza się również czworonogi.

Cechy charakterystyczne[edytuj | edytuj kod]

Płetwy osadzone są na mięsistych trzonach. Zęby pokrywa szkliwo. Wczesne ryby mięśniopłetwe miały heterocerkalną płetwę ogonową, z dłuższym płatem grzbietowym. Współcześnie żyjące formy zachowały wiele cech prymitywnych, ale ich płetwa ogonowa przekształciła się w homocerkalną.

Ewolucja[edytuj | edytuj kod]

Odkrycie prymitywnej ryby mięśniopłetwej Guiyu w Chinach w 2009 roku dowiodło, że mięśniopłetwe oddzieliły się od linii ewolucyjnej kostnoszkieletowych prowadzącej do promieniopłetwych nie później niż 419 mln lat temu[2]. Z mięśniopłetwych ryb takich jak Panderichtys wyewoluowali ich następcy eustenopterony, które mogły oddychać powietrzem atmosferycznym na mulistych płyciznach, następnie pojawił się Tiktaalik, który przy pomocy kończynopodobnych płetw mógł wychodzić na ląd, poprzedzając pierwsze czworonogi takie jak akantostegi, których stopy posiadały osiem palców i ichtiostegi z rozwiniętymi kończynami, buszujące wśród roślinności porastającej nabrzeżne mokradła. Mięśniopłetwe ryby wyewoluowały także w latimerie, które przetrwały do dnia dzisiejszego.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

W tradycyjnym ujęciu do ryb mięśniopłetwych zaliczane były[3][4]:

Crossopterygii są obecnie traktowane jako synonim Sarcopterygii. Od czasu odkrycia, że czworonogi wywodzą się z mięśniopłetwych oraz z powodu trudności w ustaleniu relacji pokrewieństwa przedstawicieli tej grupy ryb, wśród systematyków nie ma zgody w kwestii ich klasyfikacji, jednak większość autorów wyróżnia trzy rzędy obejmujące gatunki współcześnie żyjące:

Joseph S. Nelson w czwartym wydaniu Fishes of the World[5] włączył do mięśniopłetwych czworonogi (Tetrapoda), a rodziny zaliczane dotychczas do płazakokształtnych włączył do rzędu rogozębokształtnych:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Sarcopterygii w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. Min Zhu, Wenjin Zhao, Liantao Jia, Jing Lu i inni. The oldest articulated osteichthyan reveals mosaic gnathostome characters. „Nature”. 458, s. 469–474, 2009. doi:10.1038/nature07855 (ang.). 
  3. Sarcopterygii. w: Integrated Taxonomic Information System (ang.) [dostęp 8 lutego 2009]
  4. Ryby: encyklopedia zwierząt. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN: Dorota Szatańska, 2007. ISBN 978-83-01-15140-9.
  5. Joseph S. Nelson: Fishes of the World. John Wiley & Sons, 2006. ISBN 0-471-25031-7.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Introduction to the Sarcopterygii (ang.). University of California Museum of Paleontology. [dostęp 6 lutego 2009].
  2. Sarcopterygii: Overview (ang.). Palaeos. [dostęp 27 lutego 2012].