Mięśniopłetwe

Mięśniopłetwe
Sarcopterygii
Romer, 1955
Okres istnienia: sylur–dziś PreЄ Є O S D C P T J K Pg N
Prapłetwiec brunatny – przedstawiciel prapłaźcokształtnych
Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Nadgromada	ryby kostnoszkieletowe
Gromada	mięśniopłetwe
Systematyka w Wikispecies
Multimedia w Wikimedia Commons

Kręgowce charakterystyczne dla późnego dewonu: ryby mięśniopłetwe i czworonogi ziemnowodne

Ewolucja mięśniopłetwych do czworonogów: Eusthenopteron, Panderichthys, Tiktaalik, Acanthostega, Ichthyostega, Pederpes

Prapłaziec (Lepidosiren paradoxa)

Mięśniopłetwe (Sarcopterygii) – grupa kręgowców, tradycyjnie definiowana jako gromada ryb kostnoszkieletowych obejmująca ryby dwudyszne i celakantokształtne, czyli ryby mające umięśnione płetwy o strukturze przypominającej budowę kończyn czworonogów. Tak definiowane mięśniopłetwe okazały się być grupą parafiletyczną – zdaniem naukowców, w dewonie, z kopalnych form należących do tej grupy wykształciły się pierwsze czworonogi (Tetrapoda), dlatego obecnie do mięśniopłetwych, aby stały się taksonem monofiletycznym, zalicza się również czworonogi.

Cechy charakterystyczne

Płetwy osadzone są na mięsistych trzonach. Zęby pokrywa szkliwo. Wczesne ryby mięśniopłetwe miały heterocerkalną płetwę ogonową, z dłuższym płatem grzbietowym. Współcześnie żyjące formy zachowały wiele cech prymitywnych, ale ich płetwa ogonowa przekształciła się w homocerkalną.

Ewolucja

Odkrycie prymitywnej ryby mięśniopłetwej Guiyu w Chinach w 2009 roku dowiodło, że mięśniopłetwe oddzieliły się od linii ewolucyjnej kostnoszkieletowych prowadzącej do promieniopłetwych nie później niż 419 mln lat temu. Z mięśniopłetwych ryb takich jak Panderichthys wyewoluowali ich następcy eustenopterony, które mogły oddychać powietrzem atmosferycznym na mulistych płyciznach, następnie pojawił się Tiktaalik, który przy pomocy kończyno-podobnych płetw mógł wychodzić na ląd, poprzedzając pierwsze czworonogi takie jak akantostegi, których stopy posiadały osiem palców i ichtiostegi z rozwiniętymi kończynami, buszujące wśród roślinności porastającej nabrzeżne mokradła. Mięśniopłetwe ryby wyewoluowały także w latimerie, które przetrwały do dnia dzisiejszego.

Systematyka

W tradycyjnym ujęciu do ryb mięśniopłetwych zaliczane były:

• dwudyszne (Dipnoi syn. Dipneusti)
• trzonopłetwe (Crossopterygii)

Crossopterygii są obecnie traktowane jako synonim Sarcopterygii. Od czasu odkrycia, że czworonogi wywodzą się z mięśniopłetwych oraz z powodu trudności w ustaleniu relacji pokrewieństwa przedstawicieli tej grupy ryb, wśród systematyków nie ma zgody w kwestii ich klasyfikacji, jednak większość autorów wyróżnia trzy rzędy obejmujące gatunki współcześnie żyjące:

• Coelacanthiformes – celakantokształtne
• Ceratodontiformes – rogozębokształtne
• Lepidosireniformes – prapłaźcokształtne, płazakokształtne

Joseph S. Nelson w czwartym wydaniu Fishes of the World włączył do mięśniopłetwych czworonogi (Tetrapoda), a rodziny zaliczane dotychczas do płazakokształtnych włączył do rzędu rogozębokształtnych:

• Coelacanthimorpha – latimeriopodobne
  • Coelacanthiformes – celakantokształtne, latimeriokształtne
• Dipnotetrapodomorpha
  • Ceratodontiformes – rogozębokształtne
  • Tetrapodomorpha
    • Tetrapoda – czworonogi

Zobacz też

• Ryby - wykaz rodzin

Bibliografia

1. Introduction to the Sarcopterygii (ang.). University of California Museum of Paleontology. [dostęp 6 lutego 2009].
2. Sarcopterygii: Overview (ang.). Palaeos. [dostęp 27 lutego 2012].