Dyptam jesionolistny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Dyptam jesionolistny
Dictamnus albus.JPG
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad różowych
Rząd mydleńcowce
Rodzina rutowate
Rodzaj dyptam
Gatunek dyptam jesionolistny
Nazwa systematyczna
Dictamnus albus L.
Sp. pl. 1:383. 1753
Synonimy

Dictamnus caucasicus (Fisch. & C. A. Mey.) Grossh.,
Dictamnus fraxinellus Pers.[2]

"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Morfologia
Kwiaty

Dyptam jesionolistny (Dictamnus albus L.) – gatunek rośliny należący do rodziny rutowatych. W wielu krajach, również w Polsce jest uprawiany jako roślina ozdobna.

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Występuje w stanie dzikim od południowej Europy po Syberię i północne rejony Chin[2]. Przez Polskę przebiega północna granica zasięgu dyptamu jesionolistnego. W ciągu ostatnich 100 lat podawanych było kilka miejsc występowania tej rośliny w Polsce: dolina Wisły między Włocławkiem a Świeciem, Przedgórze Sudeckie, Pogórze Cieszyńskie (góra Tuł w gminie Goleszów), Wyżyna Śląska i Wyżyna Małopolska. Obecnie potwierdzone zostały tylko trzy stanowiska dyptamu w Polsce: rezerwat Kulin koło Włocławka, okolice Dąbrowy Górniczej oraz rejon Pińczowa.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Bylina kłączowa, silnie aromatyczna.
Łodyga
Zwykle pojedyncza, wysokości 50 – 120 cm, w górnej części gęsto ogruczolona.
Liście
Ciemnozielone, nieparzystopierzaste, o listkach jajowatych, zaostrzonych (podobnie jak u jesionu – stąd polska nazwa gatunkowa), brzegiem bardzo drobno ząbkowanych.
Kwiaty
Białoróżowe lub różowe z ciemniejszymi żyłkami, nieco grzbieciste, pięciokrotne, na krótkich szypułkach, o średnicy do 5 cm, zebrane w szczytowe grona. Szyjki słupka oraz nitki pręcików są gęsto ogruczolone.
Owoc
5-komorowa torebka (komory zrośnięte tylko częściowo). Zwiera lśniące, czarne nasiona.

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Bylina o zdrewniałych pędach, hemikryptofit. Zimą zdrewniały nadziemny pęd obumiera, jednak na wiosnę roślina wypuszcza nowy pęd[3]. Siedlisko: suche lasy i zarośla, wzgórza. Kwitnie od maja do lipca.

Roślina wydziela przez włoski gruczołowe dużo olejków eterycznych. W upalne i bezwietrzne dni po zbliżeniu płomienia olejki można zapalić powodując krótkotrwały, błękitny płomień, który nie niszczy rośliny[3][4].

Ochrona[edytuj | edytuj kod]

Roślina objęta w Polsce ścisłą ochroną gatunkową. Kategorie zagrożenia gatunku:

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Uprawa[edytuj | edytuj kod]

Gatunek mrozoodporny, może być uprawiany w strefach 3-9[3]. Wymaga gleby głęboko uprawionej, piaszczysto-próchniczej, wapiennej o niedużej wilgotności oraz stanowisk słonecznych. Sadzi się go grupami lub pomiędzy innymi krzewami ozdobnymi. Źle toleruje przesadzanie[6].

Obecność w kulturze[edytuj | edytuj kod]

Opisany w Biblii gorejący krzew (zwanym też krzewem Mojżesza) utożsamiany bywa właśnie z dyptamem jesionolistnym, ponieważ jego olejki lotne mogą ulec zapaleniu[4][3].

Wyciąg z dyptamu pojawił się w książce Harry Potter i Insygnia Śmierci jako eliksir zasklepiający rany.

Przypisy

  1. P.F. Stevens: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-02-02].
  2. 2,0 2,1 Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-03-10].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Geoff, Burnie i inni: Botanica. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 3-8331-1916-0.
  4. 4,0 4,1 Ewa Mochtak: Tajemnice ogrodów botanicznych. Warszawa: Instytut Wydawniczy Nasza Księgarnia, 1989, s. 8. ISBN 83-10-09184-2.
  5. Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
  6. Dyptam jesionolistny (Dictamnus albus) (pol.). 2013. [dostęp 2013-05-04].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.