Świecie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie.
Świecie
Herb Flaga
Herb Świecia Flaga Świecia
Państwo  Polska
Województwo  kujawsko-pomorskie
Powiat świecki
Gmina Świecie
gmina miejsko-wiejska
Burmistrz Tadeusz Grzegorz Pogoda
Powierzchnia 17.55 km²
Wysokość 19-86 m n.p.m.
Populacja (12.2011)
• liczba ludności
• gęstość

26 574
1514 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 52
Kod pocztowy 86-100 do 86-105
Tablice rejestracyjne CSW
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa kujawsko-pomorskiego
Świecie
Świecie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Świecie
Świecie
Ziemia 53°25′N 18°26′E/53,416667 18,433333Na mapach: 53°25′N 18°26′E/53,416667 18,433333
TERC
(TERYT)
6040514094
Hasło promocyjne: Świecie – nie tylko papier
Urząd miejski
ul. Wojska Polskiego 124
86-100 Świecie
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Świecie w Wikipodróżach
Strona internetowa
Stary kościół farny w Świeciu
Rynek w Świeciu
Wieża ratuszowa w Świeciu w 2007 roku
Zamek – widok z mostu na Wdzie
Widok z wieży zamkowej na miasto
Klasztor pobernardyński w Świeciu
Widok z zamku w Świeciu

Świecie (kasz. Swiéce, niem. Schwetz) – miasto w woj. kujawsko-pomorskim, w powiecie świeckim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Świecie.

Według danych z 31 grudnia 2011 r. miasto liczyło 26 574 mieszkańców Green Arrow Up.svg [1]

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Świecie położone jest na Pojezierzu Pomorskim, w regionie etno-kulturowym Kociewia, u ujścia rzeki Wdy do Wisły, w miejscu, gdzie wysoczyzna morenowa stromo opada w kierunku rzeki. Taka lokalizacja przywodzi na myśl miasto położone na terenach górskich.

Zbiegają się tutaj drogi: krajowa 91, GdańskToruń oraz krajowa 5 (E261), Świecie–WrocławKudowa-Zdrój). W odległości 12 km od granic miasta przebiega autostrada A1 (E75). Miasto znajduje się w odległości 4 km od ważnej dwutorowej magistrali kolejowej Gdynia-Śląsk.

Miasto jest położone na wysokości od 19 do 86 m n.p.m.[potrzebne źródło]

Według danych z 1 lipca 2012 r. powierzchnia miasta wynosiła 17.55 km²[2].

W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. bydgoskiego.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Miejscowość pod zlatynizowaną nazwą Swencza wymieniona jest w łacińskim dokumencie wydanym w Lubiniu w 1281 roku sygnowanym przez księcia pomorskiego Mściwoja II.[3] Wymieniona została pod zlatynizowaną nazwą "Suece" w łacińskim dokumencie z 1282 roku sygnowanym przez króla polskiego Przemysła II.[4] Miejscowość pod zlatynizowaną nazwą Svecze wymieniona jest w łacińskim dokumencie wydanym w Świeciu w 1283 roku sygnowanym przez księcia pomorskiego Mściwoja II.[5]

Nazwę miejscowości w zlatynizowanej formie "Swete"[6] przy okazji notki o zamku castro Swetensi, a także "Swece" oraz "Swecz"[7] wymienia spisany ok. 1300 roku średniowieczny łaciński utwór opisujący żywot świętej Jadwigi Vita Sanctae Hedwigis.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Jedno z najstarszych miast polskich; pierwsza wzmianka z 1198 r., kiedy to było stolicą samodzielnego księstwa pomorskiego, władanego przez Grzymisława; w następnym stuleciu Świecie było rządzone między innymi przez Świętopełka i Mściwoja. Po sprowadzeniu na niedaleką ziemię chełmińską Krzyżaków w roku 1226, było ważnym grodem obronnym Pomorza. W 1309 roku, jako ostatni punkt obrony, poddało się zakonowi (Gdańsk zajęto już rok wcześniej).

Krzyżacy w Świeciu utworzyli komturię i rozpoczęli budowę zamku, ukończonego do roku 1350. Prawa miejskie chełmińskie Świecie otrzymało w roku 1338. Pod Grunwaldem oddziały ze Świecia były nieobecne, ale po porażce Krzyżaków to właśnie świecki komtur, Henryk von Plauen, ruszył do Malborka i ze świeckimi rycerzami objął komturstwo malborskie, przez co zamek nie wpadł w ręce Polaków. Podczas wojny trzynastoletniej zamek kilkakrotnie zmieniał właścicieli, ostatecznie zajęli go Polacy. Aż do "potopu" szwedzkiego miasto bogaciło się na handlu wiślanym, jednak Szwedzi zupełnie zniszczyli Świecie i doszczętnie spalili zamek. Miasto ze zniszczeń odbudowywało się przez około 100 lat.

Położone nad samą Wisłą, było często narażone na niszczycielskie powodzie. Dopiero w połowie XIX wieku nastąpiły przenosiny miasta na wysoki lewy brzeg Wdy. Liczba ludności wzrosła wtedy z 3166 w 1849 r. do około 6000, a w przeddzień wybuchu II wojny światowej Świecie liczyło już około 10 000 mieszkańców.

Powiat świecki, będący od 1772 r. pod zaborem pruskim, powrócił do Polski 25 stycznia 1920 roku. Powierzchnia powiatu zajmowała drugie miejsce po powiecie chojnickim w województwie pomorskim. W okresie dwudziestolecia nie zaszły poważniejsze zmiany granic na terenie powiatu świeckiego. Jedyne znaczące przekształcenie nastąpiło w 1931 r. Wówczas to oddzielono jedenaście gmin wiejskich oraz trzy obszary dworskie i przyłączono je do powiatu tucholskiego. Jednocześnie ze zlikwidowanego powiatu gniewskiego włączono do powiatu świeckiego jedenaście gmin wiejskich.

W grudniu 1934 r. zgodnie z nową ustawą samorządową w powiecie świeckim były dwie gminy miejskie i czternaście gmin zbiorowych, dzielących się na sto trzydzieści siedem gromad, których powierzchnia wynosiła 1600 km². Przeobrażenia te miały wpływ na liczbę ludności na tym obszarze. W pierwszych latach po odzyskaniu niepodległości nastąpił znaczny odpływ miejscowej ludności niemieckiej do Niemiec. Jednak pod koniec lat dwudziestych liczba ta zaczęła systematycznie rosnąć, by ponownie spaść po odłączeniu kilku bardziej zaludnionych gmin wiejskich w 1931 r.

Charakterystycznie kształtowały się w powiecie stosunki narodowościowe, gdzie dużą liczbę stanowili jak wspomniano Niemcy. Ludność żydowska tworzyła niewielki stan liczbowy, który systematycznie spadał przez całe dwudziestolecie. Natomiast pozostałe narodowości występowały w znikomej postaci.

W diecezji chełmińskiej już przed pierwszą wojną światową działały różne katolickie organizacje młodzieżowe. Jednak dopiero od 1921 r. zaczęła tworzyć się jednolita struktura, obejmująca siecią organizacyjną całą diecezję. Ideologia Stowarzyszenia Młodzieży Polskiej uzupełniała, rozwijała i utrwalała te wartości, które zaszczepił w młodych ludziach Kościół. Od początku istnienia Stowarzyszenie wyznaczyło sobie za cel wychowanie młodzieży w duchu katolickim i narodowym, pomijając w swej działalności wszelkie sprawy polityczne i wpływy partyjne.

Po utworzeniem w 1926 r. Generalnego Sekretariatu dla pomorskich stowarzyszeń młodzieży, nastąpiło znaczne ożywienie działalności organizacyjnej wśród katolickiej młodzieży tego regionu.

W 1934 r. w diecezji chełmińskiej funkcje Okręgowego Prezesa Katolickiego Związku Polskiej Młodzieży Męskiej w powiecie świeckim pełnił ksiądz Bernard Sychta.

W 1934 r. Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży Męskiej w powiecie świeckim liczyło 30 oddziałów i 997 członków, natomiast Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży Żeńskiej liczyło 25 oddziałów i 783 członkiń.

Szkolnictwo w powiecie świeckim w okresie dwudziestolecia międzywojennego obejmowało trzy typy szkół: powszechne (podstawowe), średnie (gimnazja) oraz zawodowe. Spośród szkół ogólnokształcących, czyli stopnia podstawowego oraz średniego, szczególne miejsce zajmowało Gimnazjum Państwowe w Świeciu, będące jedyną tego rodzaju placówką na obszarze powiatu. Gimnazjum w Świeciu było typową szkołą średnią, składającą się z niewielkiej liczby kadry nauczycielskiej, co uwarunkowane było niezbyt dużą liczbą uczniów. Szkołę w Świeciu utworzono w 1920 r. w miejsce niemieckiego Gimnazjum. Organizatorem szkoły i jej pierwszym dyrektorem był Jan Augustak, zastąpiony 20 sierpnia 1920 r. przez legionistę Józefa Pietrzaka, który pełnił tę funkcję do śmierci 11 stycznia 1922 r. Następcą jego był Leon Kuchanny, który pełnił stanowisko dyrektora do 1939 r.

Ze Świeciem związany jest przedstawiciel znanego rodu Kostków herbu Dąbrowa, Stanisław Kostka, s. Jana Jakuba i Apolonii Pałubickiej - członek zarządu Banku Ludowego w Rehden , w  latach 1907 i 1912  delegat Prus Królewskich do parlamentu w Berlinie, w 1920 roku  komisaryczny burmistrz Radzynia Chełmińskiego. Rok później 23 listopada został wybranym pierwszym burmistrzem Świecia i był nim do 19 stycznia 1935 roku.

Liczne pisma wydawane przez młodzież szkolną na Pomorzu, stanowiły jeden z elementów procesu wychowawczego. Oprócz dużych miast, gdzie działały bardziej znaczące szkoły, pisma takie ukazywały się także w mniejszych ośrodkach. Również w Świeciu nad Wisłą uczniowie gimnazjum zaczęli wydawać od 13 stycznia 1931 r. miesięcznik ,,Gregorianum”. Miesięcznik ,,Gregorianum” ukazywał się nieprzerwanie do 1939 r.

Wznowiona w 1945 r. działalność Liceum Ogólnokształcącego w Świeciu, wzbudziła nadzieje na odrodzenie pisemka. Niestety ukazał się tylko jeden numer pod zmienionym tytułem ,,Z wiary naszej”. Wydawcą był Komitet Redakcyjny Koła Literackiego a redaktorem naczelnym Aleksander Ścibor-Rylski.

Na podstawie dekretu kanclerza Adolfa Hiltera z 8 października 1939 r. O organizacji administracji wschodnich terytoriów włączonych do Rzeszy na okupowanych terenach Polski ustanowiono nowe jednostki administracyjne: okręg Gdańsk – Prusy Zachodnie (Gau – Danzig – Westpreussen) i Okręg Rzeszy – Poznań (Reischsgau Posen). Namiestnikiem okręgu Gdańsk Prusy – Zachodnie został Albert Forster.

Wraz z początkiem wojny nieustannie gromadzono metal na potrzeby niemieckiego przemysłu zbrojeniowego. Rekwizycji podlegały: wykonane z blachy miedzianej pokrycia dachów, kraty i ogrodzenia, bramy, tablice nagrobne i pamiątkowe, mosiężne klamki, lichtarze, żyrandole oraz wiele przedmiotów będących wyposażeniem kościołów. Dokładnej rekwizycji poddano dzwony kościelne znajdujące się na terenie Rzeszy oraz w okupowanych krajach.

Organizację ewidencji dzwonów w kościołach na terenie okręgu Gdańsk – Prusy Zachodnie (Gau – Danzig – Westpreussen) rozpoczęto wiosną 1940 r. Przed wysłaniem do przeróbki hutniczej dzwony fotografowano do celów archiwalnych oraz dokonywano opisów z podaniem twórcy i roku powstania. Jeszcze w lutym 1942 r. akcja rekwizycji dzwonów była w toku.

Podczas działań wojennych, a zwłaszcza jesienią 1939 roku, było miejscem eksterminacji miejscowej ludności. W lasach mniszkowskich wymordowano 1350 pacjentów szpitala psychiatrycznego, a na ul. Polnej rozstrzelano około 40 Żydów.

W 1945 wycofujące się wojska niemieckie z zgrupowania toruńskiego wzmocniły świecki garnizon i dołączyły do 2 armii. Czołowe oddziały 2 Frontu Białoruskiego zostały dopuszczone pod kościół farny w Świeciu na starym mieście, gdzie znienacka otworzono do nich ogień z dział (kalibru najprawdopodobniej 88 mm) znajdującej się na na ulicy Polnej gdyż tam była linia oporu Niemców. Rosjanie próbowali 9 razy przejść przez Wisłę, nadaremnie; ponieśli ciężkie straty. Na skutek ostrzału został zniszczony kościół farny w Świeciu gdyż Rosjanie ulokowali tam punkt medyczny ,Niemcy widząc palące się światło otworzyli ogień artyleryjski na kościół . Mroźną zimą 1945 roku Niemcy opuścili pozycje w Świeciu po przerwaniu przez Rosjan pozycji obronnych na wysokości wsi Gruczno. Gdy pierwsze jednostki Radzieckie wkraczały do Świecia, Niemców już tam nie było. Cały sprzęt, który nie był im potrzebny, zrzucili do parowu za szpitalem w Świeciu (Diabelce). W jednostce wojskowej w Świeciu (podczas okupacji szkółka łączności) pozostawiono duże ilości papierów, mundurów a nawet nart. Niemcy uciekali w kierunku Laskowic i Czerska.

Po wkroczeniu wojsk 2 frontu białoruskiego Rosjanie wysadzili w powietrze kościół w Przechowie w celu wydłużenia lądowiska dla samolotów.

Po wojnie nastąpił rozwój miasta, liczba mieszkańców wzrosła z 8300 w 1945 do ponad 13 500 w 1961 roku. Rozbudowano cukrownię (istniejącą od 1883 roku), zakłady mięsne, młyny, oraz zbudowano nowoczesną wytwórnię pasz treściwych (obecnie PROVIMI). Jednak najważniejszym wydarzeniem w powojennej historii Świecia była decyzja o budowie w pobliskim Przechowie zakładów celulozy i papieru, które zdynamizowały jego rozwój i wpłynęły na strukturę gospodarczą regionu. Uruchomione w 1968 roku, w kilka lat później zatrudniały ponad 4600 osób.

W 1988 miasto zostało odznaczone Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski[8].

Transport – Historia[edytuj | edytuj kod]

Świecie, miasto w Dolinie Dolnej Wisły, już od początku swojego istnienia czerpało istotne zyski z tego korzystnego dla rozwoju transportu położenia. Więcej niż prawdopodobne jest też to, że gdyby nie krzyżujące się w mieście szlaki handlowe, w tym bursztynowy, gród warowny i siedziba książąt pomorskich nie wykształciłaby w swoim bezpośrednim sąsiedztwie osady handlowej będącej właściwym zaczątkiem miasta.

W okresie średniowiecza dominująca rolę dla rozwoju Świecia miała Wisła i odbywający się na niej handel. Rzeką spławiano wtedy tratwami większość towarów z południa Polski do Gdańska. W świeckim zamku działały między innymi magazyny soli, a w późniejszych czasach zbudowano nad rzeką kilka spichlerzy.

W XIX wieku znaczenie Wisły dla handlu zaczęło się bardzo szybko zmniejszać. Jej dotychczasową funkcję zaczęły przejmować utwardzone pruskie drogi, a po 1850 również kolej, której pierwszą nitkę prowadzącą przez Pomorze, zbudowano po 1850 (Berlin- Królewiec z bocznicą do Gdańska).

Pierwotnie planowano, aby linia kolejowa biegła przy samym Świeciu. Ostatecznie linia ominęła miasto, a zamulające się coraz bardziej koryto Wisły ostatecznie uniemożliwiło handel. Miasto pozostało bez głównego źródła własnych dochodów.

Odcięte od Wisły, już w latach 60. XIX wieku Świecie zaczęło starać się o budowę kolejowej bocznicy, początkowo od strony Laskowic z którymi to miasto posiadało dogodne połączenie drogowe. Niestety tego projektu nie udało się zrealizować, a Świecie uzyskało połączenie kolejowe z pobliskim Terespolem dopiero w 1888.

Było to połączenie jednotorowe o dużym znaczeniu przemysłowym, w mniejszym stopniu pasażerskim. Wzdłuż linii zbudowano kilka bocznic, w tym dwie najważniejsze prowadzące do cukrowni i młynów, których produkty we wcześniejszych latach były spławiane Wisłą.

Od samego początku istnienia bocznicy kolejowej, miała ona niewielkie znaczenie dla ruchu pasażerskiego. W latach '80 XX wieku, pomiędzy stacjami Świecie nad Wisłą i Terespol Pomorski kursowały jedynie 4 pary pociągów spalinowych dziennie. Ostatecznie, połączenie to zlikwidowano w 1996 roku. Od tej pory, tory były wykorzystywane jedynie na potrzeby miejskiej ciepłowni i cukrowni. Po likwidacji tej ostatniej, połączenie towarowe do samego centrum Świecia właściwie straciło rację bytu. Jakkolwiek tory w Przechowie są wciąż wykorzystywane na potrzeby tamtejszego przemysłu, to Rada Miejska w Świeciu podjęła decyzję o rozbiórce linii kolejowej od stacji Świecie - Przechowo do stacji Świecie nad Wisłą. W przyszłości, w śladzie rozebranego toru ma biec nowa ulica, która docelowo odciąży obecnie zatłoczoną ulicę Wojska Polskiego.

Obecnie, Świecie posiada dobrze rozwiniętą komunikację autobusową. Głównym przewoźnikiem jest PKS Bydgoszcz, można tu spotkać także autobusy Veolii Toruń, PKS Grudziądz, PKS Iława, PKS Chojnice, PKS Człuchów i PKS Łódź. Miasto posiada bezpośrednie połączenia autobusowe z Bydgoszczą, Toruniem, Gdańskiem, Łodzią, Poznaniem, Grudziądzem, Koronowem, Chełmnem i in.

Dzielnice Świecia[edytuj | edytuj kod]

  • Stare Miasto – niewątpliwie najstarsza z obecnie istniejących dzielnica Świecia. Założona już ok. 1240 roku przez ks. Świętopełka Pomorskiego, odgrywała rolę rezydencji książęcej, skąd rządzono nawet całym Pomorzem Gdańskim. W 1338 roku, po lokacji miasta na prawach chełmińskich przez Krzyżaków, wytyczono ulice i parcele wg stylu niemieckiego.

Teren ten, z powodu położenia w widłach Wdy i Wisły, narażony był na częste zalewanie przez wody tych rzek. Dlatego też, już w XIV wieku, niektórzy rzemieślnicy i kupcy osiedlali się w rejonie obecnego Śródmieścia, które było położone znacznie wyżej.

Populacja Starego Miasta w Świeciu nigdy nie osiągnęła imponujących rozmiarów. Najwięcej świecian mieszkało tu bezpośrednio przed przeprowadzką miasta na drugi brzeg Wdy (3166 mieszkańców). Później liczba mieszkańców systematycznie spadała. Obecnie na terenie dzielnicy mieszka ok. 100 osób. Poza tym, jej teren zajmują ogródki działkowe oraz pola uprawne.

  • Śródmieście (dawniej Nowy Świat) – Ta reprezentacyjna dzielnica powstała w drugiej połowie XIX wieku, kiedy to Świecie za zgodą cesarza niemieckiego oraz z jego silnym wsparciem finansowym przenosiło się na drugi, wysoki brzeg Wdy. Kosztem 308 tys. marek wytyczono ulice, zbudowano imponujące gmachy urzędów. Część kwoty przeznaczono również na pomoc dla mieszkańców Świecia przeprowadzających się ze Starego Miasta. Początkowo zaplanowano, aby na terenie Śródmieścia zamieszkało ok. 7000 osób. Od lat wskaźnik ten pozostaje na podobnym poziomie. Urody dzielnicy na pewno nie dodają jednak czteropiętrowe bloki zbudowane w jej południowej części, w rejonie ul. Browarowej i Parowej, a także bezpośrednia bliskość os. Kościuszki.
  • Dzielnica Chmielniki – Obecnie nie uznawana za odrębną część miasta, została założona w 1931 roku i stanowiła jego dzielnicę willową.
  • Przechowo – Do 1972 roku stanowiła oddzielną wieś w gminie Świecie, była też znaczącym dla miasta zapleczem przemysłowym. Już od połowy XIX wieku rozwijał się tu przemysł w związku ze zbudowaniem toru kolei żelaznej. Nad Wdą zbudowano zespół młynów, z czasem rozbudowywanych, a także liczne mniejsze zakłady min. maszynowe i mleczarnię. Przechowo nie zostało oszczędzone przez działania wojenne. W 1945 roku wojska radzieckie wysadziły w powietrze miejscowy kościół, rozgrabiono również wiele urządzeń przemysłowych. Ponowny rozwój wsi nastąpił dopiero w połowie XX wieku, kiedy zapadła decyzja o budowie dużej paszarni, a przede wszystkim zakładów celulozy i papieru. Po realizacji pierwszego etapu budowy zakładu, widząc wyraźne ciążenie tego terenu ku miastu, w 1972 roku włączono Przechowo do Świecia.
  • Os. Kościuszki – Pierwsze osiedle w mieście zbudowane na fali imigracji do Świecia przyszłych pracujących w tutejszym przemyśle oraz jednostce wojskowej. Powstające w bezpośrednim sąsiedztwie śródmieścia, wkrótce dało dach nad głową ponad 4000 mieszkańcom.
Widok na osiedle Marianki w 2007 roku
  • Marianki – Niegdyś wieś w bezpośrednim sąsiedztwie miasta, a obecnie największa i zdecydowanie najdynamiczniej rozwijająca się dzielnica Świecia. Decyzja o przeznaczeniu malowniczych teras wiślanych pod zabudowę wielorodzinną zapadła zaraz po rozpoczęciu budowy zakładów celulozy i papieru w Przechowie. Początkowo, w tej celowo pozbawionej kościoła dzielnicy, miało zamieszkać około 10 000 osób, głównie przyszłych pracowników "Celulozy". Łącznie od 1971 roku do końca lat 80. zbudowano tutaj około 80 budynków mieszkalnych cztero- i pięciokondygnacyjnych, dwie szkoły, dwa przedszkola i liczne obiekty handlowo-usługowe. Dopiero na początku lat 80. na zabagnionym terenie na północnym obrzeżu Marianek zlokalizowano nową parafię rzymskokatolicką pw. św. Józefa, która od kilku lat może poszczycić się nowym budynkiem kościoła. Parafia ta liczy obecnie około 12 000 wiernych, stanowiąc największą tego typu wspólnotę w mieście. Ta kilkunastotysięczna dzielnica, wraz w wyrosłymi w jej sąsiedztwie osiedlami willowymi (Paderewskiego i Kraszewskiego) skupia w sobie blisko połowę mieszkańców miasta, a gęsta zabudowa wielorodzinna przyczynią się do bardzo wysokiej gęstości zaludnienia w Świeciu(2170 os./km²). Osiedle Marianki, na co zwracają uwagę prawie wszyscy przyjezdni, powoduje złudzenie przebywania się w mieście znacznie większym, niż w rzeczywistości. Dlatego można często spotkać się ze stwierdzeniem, iż miasto liczy około 40 000 mieszkańców. Trzeba jednak przyznać, że jest to osiedle wręcz nieproporcjonalnie duże w stosunku do całości miasta. Obecnie właśnie tutaj koncentruje się rozwój urbanistyczny (wielorodzinny) Świecia. Po roku 1994 rozpoczęto m.in. budowę nowego osiedla, Marianki II.
  • Miasteczko – Jest to niewielka dzielnica miasta położona w bezpośrednim sąsiedztwie Zakładów Papierniczych "Mondi". Pierwotnie znajdowały się tam hotele robotnicze. Nazwana "Miasteczkiem" prawdopodobnie z racji znacznego oddalenia dzielnicy od ścisłej zabudowy miasta.
  • Os. 800-Lecia – Dzielnica wytyczona w połowie lat 90., mająca stanowić zaplecze dla wciąż rozwijającego się budownictwa jednorodzinnego w mieście. Obecnie jest jedną z najbardziej atrakcyjnych i najdroższych lokalizacji pod budownictwo tego typu w Świeciu.

Rozwój i ludność miasta[edytuj | edytuj kod]

Liczba ludności w 1988 roku osiągnęła poziom 25 000, podnosząc Świecie do rangi miasta średniego. Powstały nowe osiedla mieszkaniowe: Kościuszki (4000 mieszkańców) oraz Marianki (ponad 10 000 mieszkańców). Obecnie Świecie jest ważnym ośrodkiem gospodarczym, mieszkaniowym i handlowym województwa kujawsko-pomorskiego. Dawne zakłady celulozy to obecnie nowoczesne i o wiele zdrowsze dla środowiska naturalnego (ISO 14000) zakłady MONDI ŚWIECIE S.A. oraz kooperujące z nimi firmy, charakteryzujące się dynamicznym rozwojem. Ponadto Świecie to duży węzeł drogowy na skrzyżowaniu tras nr 91 i 5.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Ludność Świecia
Rok Ludność Rok Ludność
1570 1194 1961 13500
1662 1077 1965 15000
1772 2450 1972 19888
1804 2302 1974 20000
1831 3166 1975 21100
1849 5857 1981 23702
1882 6859 1988 25000
1910 8042 1998 27084
1921 7435 2000 25959
1939 9300 2002 25889
1943 11664 2003 25851
1946 8358 2004 25790
1955 11800 2011 26574

Zmiany w liczbie ludności Świecia w historii:(dane od 1998 r. – Bank Danych Regionalnych – www.stat.gov.pl)

Świecie znajduje się na siódmym miejscu w województwie kujawsko-pomorskim pod względem liczby ludności. W rankingu znajduje się między Brodnicą (27588 mieszkańców), a Chełmnem (20428 mieszkańców). W dawnym województwie bydgoskim plasowało sie na czwartej pozycji, po Bydgoszczy, Inowrocławiu i Chojnicach. Istotnym elementem sytuacji demograficznej miasta jest tendencja do obniżania się liczby ludności w jego granicach administracyjnych, przy jednoczesnym wzroście zaludnienia w obszarze gminy wiejskiej Świecie. Oba te procesy rekompensują się, utrzymując zaludnienie gminy Świecie na stosunkowo stabilnym poziomie – ok. 33 tys. osób.[potrzebne źródło]

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Zamek krzyżacki z lat ok. 1335-1350, gotycki, na planie kwadratu, pierwotnie z czterema narożnymi basztami, wzorowany prawdopodobnie na zamkach nadreńskich[9]. Charakterystyczna krzywa wieża (1/2 metra od pionu) jest najwyższym tego typu obiektem w Polsce.

Od 1875 r. aż do I wojna światowa zamek znajdował się pod administracją władz budowlanych (Königliche Strobauverwaltung). W tym czasie, tj. w latach 1877-1878, przeprowadzono wstępne prace zabezpieczające. W końcu XIX w. konserwator prowincja zachodnio-pruska, Johann Heine, wysunął propozycję przeprowadzenia konserwacji ruin zamku systemem Cohausena, w wyniku czego korony murów zostały pokryte betonowymi czapami. Na początku XX w. Konrad Steinbrecht przeprowadził inwentaryzację ruin zamku. Wynika z niej, że ocalałe do 2/3 wysokości północne skrzydło posiadało częściowo zachowaną narożną wieżę północno-wschodnią i całkowicie zachowaną (wyremontowaną), masywną wieżę północno-zachodnią. Zachowały się także pomieszczenia piwniczne: skrzydła wschodniego oraz częściowo – południowego i zachodniego. W 1898 r. na terenie zamku odbył się pierwszy zlot IV okręgu nadwiślańskiego Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”. Odtąd, aż do I wojny światowej, na obszarze przyzamkowym odbywały się regularnie ćwiczenia tego towarzystwa. W późniejszych latach wybudowano boisko sportowe, na którym w 1912 r. odbyły się zawody sportowe. W restauracji „Zamkowa”, położonej niedaleko murów zamkowych, znajdowała się sala do ćwiczeń gimnastycznych. Przeprowadzone w sierpniu 2008 roku pomiary, wykazały, że wieża odchylona jest od pionu w kierunku zachodnim o 106 cm, przy wysokości wynoszącej 34,73 m. Tym samym wieża zamku krzyżackiego w Świeciu jest najwyższą krzywą wieżą w Polsce, na szczyt której mogą wejść turyści. Sama warownia jest niewątpliwym symbolem miasta, a na dziedzińcu odbywają się liczne festyny i koncerty. Od 2002 roku, obiekt jest udostępniony dla odwiedzających, których liczba z roku na rok stale wzrasta.

Zamek w 2007 roku
Information icon.svg Osobny artykuł: Zamek krzyżacki w Świeciu.
  • Mury obronne (XIV w.), zachowane w znacznym stopniu. W historii oprócz swej imiennej roli, spełniały też funkcje przeciwpowodziowe.
  • Kościół farny (Stara Fara) to kościół łączący w sobie szereg stylów architektonicznych, od gotyku po barok. Jest tak dlatego, że jego budowę rozpoczęto dopiero w 1400 roku i trwała ona przez około 100 lat. Gotyckie jest prezbiterium, środkowa część kościoła nosi cechy renesansu, natomiast zachodnia wieża zakończona jest nietypowymi, renesansowymi attykami. Wnętrze zaś, niegdyś głównie barokowe, aktualnie wyposażone jest skromnie. W czasie II wojny światowej, a dokładniej podczas wyzwalania miasta przez armię radziecką, kościół uległ poważnemu zniszczeniu. Jego odbudowy podjęto się dopiero w 1983 roku, zakończono w 1988. W 1990 utworzono parafię. Kościół ten został wykorzystany podczas kręcenia niektórych scen serialu "Czterej pancerni i pies".
  • Klasztor pobernardyński z kościołem Niepokalanego Poczęcia NMP. Jeden z najcenniejszych zabytków miasta. Zbudowany w latach 1692-1720 niewielki rokokowy kościół, o wyposażeniu z okresu panowania Stanisława Augusta. Do świątyni prowadzi wieża bramna datowana na rok 1800 oraz beczkowo sklepione krużganki. W kościele znajduje się obraz Najświętszej Marii Panny, który miał trafić do kościoła w Gdańsku, lecz gdy statek zacumował do Świecia i chciał kontynuować swoja podróż nie mógł odpłynąć z powodu przypływu. Znak ten uznano za cud i postanowiono obraz zostawić w świeckim Kościele i od tego czasu miasto było pod opieką Najświętszej Marii Panny. Obraz dziś znajdujący się w kościele jest kopią – oryginał uległ spaleniu w trakcie pożaru. Sam klasztor skasowano w 1816 roku, jego pomieszczenia wykorzystywane są obecnie przez szkoły katolickie.
  • Ratusz – budynek w północnej pierzei rynku, zbudowany z jasnej cegły w 1879 roku, w stylu wiktoriańskim. Uwagę przyciąga wysoka, zegarowa wieża, górująca nad placem. Cały obiekt jest blankowany, przypomina zatem obronny zameczek.
  • Kamienice mieszczańskie – zbudowane głównie w okresie od 1860 do 1900 roku. Można wśród nich znaleźć wiele interesujących gmachów. Reprezentują wszystkie style architektoniczne XIX wieku. Niektóre z nich cechuje wysoki kunszt, zawdzięczany wielkim sumom pieniędzy, które cesarz Wilhelm I przeznaczył na budynki dzielnicy "Nowy Świat" podczas przenosin miasta.
Wieża kościoła św. Andrzeja Boboli
  • Kościół św. Andrzeja Boboli - potężna bryła neogotyckiej świątyni, zbudowana pierwotnie dla Luteran w latach 1891-1894. W panoramie miasta dominuje jego dwuhełmowa wieża, wysoka na 46 metrów, najwyższy tego typu obiekt w Świeciu. Sam kościół widać niemal z każdego miejsca w mieście, a nawet ze sporej odległości poza nim. W wyposażeniu dominuje neogotyk, a także część sprzętów przeniesionych tutaj ze zniszczonego kościoła na Starym mieście.
  • Młyny w dzielnicy Przechowo oraz nadwdecki spichlerz z XVIII w.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Już po raz trzeci odbędzie się tutaj Kongres Kociewski, mający za zadanie określić kierunki rozwoju tej części kraju we wszystkich płaszczyznach. Ponadto, już od pewnego czasu miasto jest organizatorem różnego rodzaju imprez kulturalnych. W miejscowym kinie, zwłaszcza latem, prezentowane są obrazy z różnych stron Europy, a w amfiteatrze odbywają się koncerty gwiazd. Najpopularniejsze świeckie imprezy kulturalne to:

  • Międzynarodowy Festiwal Orkiestr Dętych – odbywa się przeważnie w ostatnich dniach czerwca. Oprócz gospodarza, którym jest Orkiestra Dęta ze Świecia, występują orkiestry z Polski i Europy. Muzyka orkiestr połączona z konkursem choreografii i występami "majorettes" na stałe wpisała się w serca Świecian, jak i w repertuar kulturalny miasta.
  • Nocne Śpiewanie na Zamku w Świeciu – piosenka turystyczna i nie tylko. Ta impreza ma miejsce zazwyczaj w drugi weekend września. Od 1984 roku zjeżdżają na świecki zamek miłośnicy piosenki poetyckiej, turystycznej, szant itp., aby w murach zamkowych móc usłyszeć piękno tej muzyki. Nocne Śpiewanie jest również przeglądem kwalifikującym do Finału Studenckiego Festiwalu Piosenki w Krakowie.
  • Festyn edukacyjny pod nazwą "Dni Kultury Średniowiecznej", który odbywa się od 5 lat (około połowy czerwca) na dziedzińcu zamku krzyżackiego. W trakcie jego trwania zwiedzający oraz widzowie, mają możliwość zapoznania się z techniką produkcji narzędzi codziennego użytku, wyrobem zbroi i uzbrojenia, produkcją ozdób, czy technika wypieku chleba tradycyjnymi metodami. Całość festynu urozmaicają pokazy walk średniowiecznych wojów, lub rycerzy w zależności od okresu jaki akurat jest przedstawiany na festynie.
  • Turniej rycerski, który odbywa się w pierwszy weekend września. Organizują go członkowie bractwa rycerskiego św. Katarzyny, wraz z Izbą Regionalną Ziemi Świeckiej. Turniej ten gromadzi przeważnie ponad 40 rycerzy, nie licząc pięknych białogłów i towarzyszących giermków. Pokazy walk, turniej łuczniczy i kuszniczy a ostatnio hakowniczy, cieszą się dużym zainteresowaniem wśród widzów. Tradycyjnie turniej kończy się szturmem na zamek lub bitwą u jego murów, w świetle płonącej osady rycerskiej.

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzą następujące kościoły i związki wyznaniowe:

Zdrowie[edytuj | edytuj kod]

Szpitale, przychodnie[edytuj | edytuj kod]

  • Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej "Nowy Szpital Sp. z o.o."
  • Wojewódzki Szpital dla Nerwowo i Psychicznie Chorych im. dra Józefa Bednarza
  • Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej "Florencja"

Gospodarka miasta[edytuj | edytuj kod]

Mondi Bags Świecie – producent worków papierowych

Świecie jest jednym z większych ośrodków gospodarczych na Pomorzu, tu zlokalizowane są największe zakłady branży papierniczej w Polsce i jedne z największych w Europie.

  • PapierniaMondi Świecie S.A.[10] od kilku lat utrzymuje wysoki poziom produkcji papieru (800.000 ton papieru do produkcji tektury falistej oraz worków papierowych). W procesie restrukturyzacji zakładu po 1997 roku, zlikwidowano nierentowne i wydzielono pozostałe linie produkcyjne, którymi zajmują się nowo powstałe spółki.
  • W tym roku rozpoczęto jedną z największych inwestycji przemysłowych w kraju – budowę nowej maszyny papierniczej MP-7, oraz nowej tekturnicy w zakładzie Mondi. Przy nakładach ok. 300 mln Euro (do 2009 roku) zdolność wytwórcza firmy wzrośnie o 147 000 ton, zatrudnionych zostanie dodatkowo około 120 osób.

Ponadto, w mieście silną pozycję ma przemysł spożywczy, chemiczny oraz materiałów budowlanych. Kształtują ją takie firmy jak:

  • Provimi – zakład produkcji pasz treściwych
  • PZZ – państwowe młyny (największe w byłym województwie bydgoskim)
  • Zakłady mięsne MAT
  • KEMIRA – firma fińska, zajmuje się produkcją klejów żywicznych i innych chemikaliów
  • Cegielnia
  • PBDiM
  • Mekro – producent konstrukcji stalowych

W tym roku zakończy się budowa parku technologicznego "Vistula II", w odległości kilku kilometrów od centrum miasta. Teren ten jest kolejnym etapem stworzenia w okolicach Świecia terenów atrakcyjnych dla inwestorów. Obszar Vistula I, położony w widłach dróg krajowych 91 i 5 jest już w całości zajęty przez przedsiębiorstwa.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Szkolnictwo podstawowe i gimnazja[edytuj | edytuj kod]

  • Szkoła podstawowa nr 1 im. Wojska Polskiego
  • Szkoła podstawowa nr 5 im. Polskich Olimpijczyków
  • Szkoła podstawowa nr 7 im. Adama Mickiewicza
  • Szkoła podstawowa nr 8 im. Kazimierza Ecksteina
  • Gimnazjum nr 1 im. Ziemi Świeckiej
  • Gimnazjum nr 2 im. Mikołaja Kopernika
  • Gimnazjum nr 3 im. Polskich Noblistów
  • Katolickie Gimnazjum im. ks. dra Bernarda Sychty

Szkolnictwo ponadpodstawowe[edytuj | edytuj kod]

  • I Liceum ogólnokształcące im. Floriana Ceynowy
  • II Liceum Ogólnokształcące, które wraz z Policealną Szkołą Medyczno-Społeczną i Szkołą dla Dorosłych Nr 2 wchodzi w skład Zespołu Szkół Ogólnokształcących i Policealnych w Świeciu.
  • Szkoły Katolickie – liceum im. Bernarda Sychty
  • Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych
  • Zespół Szkół Menedżerskich
  • Zespół Szkół Specjalnych nr 1
  • "Twoja Szkoła" Największa sieć szkół dla dorosłych w Polsce
  • Akademickie Liceum Ogólnokształcące o profilu mundurowym

Szkolnictwo wyższe[edytuj | edytuj kod]

  • Wyższa Szkoła Menedżerska w Świeciu
  • Wyższa Szkoła Języków Obcych w Świeciu

Sport[edytuj | edytuj kod]

Miasto posiada halę widowiskowo-sportową. Otwarcie hali miało miejsce w 2007 roku. Arena główna Hali Widowiskowo-Sportowej w Świeciu pozwala na rozgrywanie wszystkich drużynowych dyscyplin zespołowych, a więc: piłki nożnej halowej, siatkówki, koszykówki oraz piłki ręcznej. Specjalne kotary pozwalają na podział parkietu na trzy równe, niezależnie od siebie działające części. Wymiar areny głównej wynosi: 44 × 25 m. Wysokość: 12,5 metra. Sala rozgrzewkowa o powierzchni 228,7 m² i wysokości 5 metrów pozwala na przeprowadzanie treningów dyscyplin związanych ze sportami walkami i gimnastyką. Służy również do organizowania spotkań firmowych, bankietów i pokazów. Obiekt Hali Widowiskowo-Sportowej posiada kompleks 6 szatni dzielonych nowoczesnymi prysznicami czasowymi. Pod płytą boiska znajduje się kręgielnia z czterema torami do gry[11].

  • Polpak Świecie – ekstraliga koszykówki mężczyzn. Drużyna wycofana z rozgrywek po zakończeniu sezonu 2007/2008
  • Wda Świecie – sekcja piłki nożnej – III liga, gr. kujawsko-pomorsko-wielkopolska, sekcje: piłka siatkowa, boks, lekkoatletyka
  • M.L.K.S. WISŁA ŚWIECIE – zapasy (wiele tytułów mistrzowskich)
  • MUKS Joker Świecie – sekcja siatkówki – II liga siatkówki kobiet
  • Klub Koszykówki Świecie – II liga koszykówki mężczyzn, gr. A
  • Rugby Klub Świecie
  • Świecki Klub Karate KYOKUSHIN
  • Świecki Klub Shorin-Ryu Karate
  • Świeckie Stowarzyszenie Aikido
  • Pasjonaci 4x4 Świecie

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

W Świeciu znajduje się pole namiotowe i kemping "Camping-Zamek Świecie" ul. Zamkowa 10 położony na prawym brzegu rzeki Wdy, tuż przy Zamku Krzyżacki.

Świecie posiada kilka atrakcji turystycznych, którymi są zabytki miasta, ekspozycje muzealne oraz punkty widokowe na Dolinę Dolnej Wisły z Czarcich Gór. Miasto jest również ostatnim punktem spływów kajakowych rzeką Wdą.

Przez Świecie prowadzą lub się w nim zaczynają następujące piesze szlaki turystyczne:

Przez Świecie prowadzi również kilka szlaków rowerowych:

Ochrona przyrody[edytuj | edytuj kod]

Cis pospolity Adam 105 cm obwodu na skwerze na rogu A Mickiewicza/Wojska Polskiego.
Cis pospolity na cmentarzu przy ul. A Mickiewicza - obwód 106 cm.

Parki krajobrazowe[edytuj | edytuj kod]

Wschodnią część miasta zajmuje Nadwiślański Park Krajobrazowy. W mieście przy ul. Sądowej 5 swoją siedzibę ma dyrekcja Zespołu Parków Krajobrazowych Chełmińskiego i Nadwiślańskiego.

Natura 2000[edytuj | edytuj kod]

Na obszarze miasta występuje obszar natura 2000 SOO Zamek w Świeciu PLH040025 o powierzchni 15,8 ha.

Pomniki przyrody[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta znajdują się następujące pomniki przyrody[12](stan na grudzień 2011):

Nr Lokalizacja Forma Nazwa Sztuk Obwody
przy powołaniu [cm]
1. Szkoła Podstawowa nr 5 grupa drzew cis pospolityWitold
cis pospolity
5 93
77, 72, 55, 42
2. ul. Hallera grupa drzew buk zwyczajny odm. czerwona
cis pospolity
2 kasztanowce zwyczajne
2 340
42
268 i 256
3. cmentarz przy ul. A. Mickiewicza pojedyncze drzewo cis pospolity 1 106
4. skwer przy ul. A. Mickiewicza pojedyncze drzewo klon jesionolistny 1 305
5. skwer przy ul. A. Mickiewicza/Wojska Polskiego grupa drzew 2 cisy pospolite Adam
Ewa
2 105
78
6. ul. Ogrodowa pojedyncze drzewo cis pospolity dwuwierzchołkowy 1 55/53
7. ogród plebanii na ul. Ogrodowej grupa drzew 4 cisy pospolite (forma krzewiasta) 4 -
8. park miejski przy ul. Ogrodowej grupa drzew 3 cisy pospolite Rumcajs
Hanka
Cypisek
3 83
95
42
9. ul. Sienkiewicza 8 grupa drzew 2 cisy pospolite (forma krzewiasta) 2 -
10. ul. Wojska Polskiego pojedyncze drzewo cis pospolity Fred 1 62
11. przy restauracji Leśna II głaz narzutowy Głaz Świecki 1 650
12. ul. Wojska Polskiego pojedyncze drzewo lipa drobnolistna 1 370
13. al. Jana Pawła II głaz narzutowy - 1 890
14. teren Szkoły Podstawowej nr 5 pojedyncze drzewo dąb szypułkowy 1 315[13]

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta i gminy partnerskie:

Urodzili się w Świeciu[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Ludność w gminach. Stan w dniu 31 grudnia 2011 r. - wyniki spisu ludności i mieszkań 2011 r.
  2. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2012 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2011-08-10. ISSN 1505-5507.
  3. "Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski", tom I, Biblioteka Kórnicka, Poznań 1877, str.469-70.
  4. "Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski", tom I, Biblioteka Kórnicka, Poznań 1877, str.471.
  5. "Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski", tom I, Biblioteka Kórnicka, Poznań 1877, str.488.
  6. "Monumenta Poloniae Historica", Tom IV, Akademia Umiejętności w Krakowie, Lwów 1884, "Vita Sanctae Hedwigis", str. 599.
  7. "Monumenta Poloniae Historica", Tom IV, Akademia Umiejętności w Krakowie, Lwów 1884, "Vita Sanctae Hedwigis", str. 607.
  8. M.P. z 1988 r. Nr 21, poz. 190
  9. L. Kajzer, S. Kołodziejski, J. Salm, Leksykon zamków w Polsce, Warszawa 2003, 2004, s. 496
  10. Mondi Świecie S.A
  11. Hala Sportowo-Widowiskowa w Świeciu – Opis obiektu
  12. www.swiecie.eu. [dostęp 15-12-2011].
  13. Uchwała nr 205/04 Rady Miejskiej w Świeciu z dnia 1 kwietnia 2004 roku. [dostęp 15-12-2011].
  14. Umowa o partnerstwie (w języku niemieckim)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]