Futures

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Futures (kontrakt terminowy) – instrument finansowy, będący rodzajem umowy, zawartej pomiędzy kupującym (sprzedającym) a giełdą lub izbą rozliczeniową, w której sprzedający zobowiązuje się sprzedać określony instrument bazowy za ściśle określoną cenę w ściśle określonym terminie. Cena, według której strony przeprowadzą transakcje w przyszłości, zwana jest ceną terminową (ang. futures price), zaś dzień, w którym strony zobowiązane są przeprowadzić transakcję, to data rozliczenia (ang. settlement date) lub data dostawy (ang. delivery date).

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Znaczna większość kontraktów futures jest rozliczana gotówkowo – zaledwie kilka procent kontraktów jest rozliczane w drodze dostawy aktywów bazowych.

Podstawowa forma kontraktu futures jest taka sama jak kontraktu forward. Różnica polega na tym, że futures jest produktem standaryzowanym zawieranym na giełdach, a forward jest tzw. tailor-made (szyty na miarę) i zawierany na rynku OTC. Ryzyko kredytowe tego kontraktu jest praktycznie wyeliminowane (ale istnieje prawdopodobieństwo niewywiązania się kontrahenta z kontraktu), ponieważ strony transakcji wpłacają zabezpieczenie początkowe (gdy saldo rachunku spadnie poniżej pewnego uzgodnionego minimum, inwestor musi złożyć dodatkowe zabezpieczenie, jeśli tego nie zrobi, jego pozycja zostanie zamknięta, zanim dojdzie do wykorzystania kwoty zabezpieczenia). Kontrakty te są standaryzowane; np. aktywa bazowe, terminy wykonania kontraktów (4 w ciągu roku), wielkości kontraktów, negocjowana jest tylko cena, w przeciwieństwie do kontraktów forward, które są w całości negocjowane.

Możliwości wykorzystania tych instrumentów to:

  • hedging – zabezpieczenie ceny planowanego lub obecnego portfela,
  • arbitraż – wykorzystanie chwilowej nierównowagi na rynku w celu zrealizowania zysku bez ryzyka,
  • spekulacje – otwieranie pozycji na rynku derywatów w celu zrealizowania zysku.

Rodzaje kontraktów futures:

  • walutowy,
  • procentowy,
  • indeksowy,
  • towarowy.

Cena futures > (jest wyższa od) ceny natychmiastowej. Cena futures wzrasta wraz z wydłużaniem się okresu pozostałego do wykonania kontraktu.

Cena futures zbliża się do ceny natychmiastowej, gdy skraca się czas do realizacji kontraktu. Jest to efekt działania rynku i ekonomiczne myślenie inwestorów. Cena futures informuje o oczekiwaniach rynku co do kształtowania się ceny spot w momencie określonym jako termin dostawy w konkretnym kontrakcie terminowym.

Rozliczenie transakcji futures:

  • Pozycja długa – W dniu rozliczenia: zapłata i przyjęcie instrumentu bazowego po z góry ustalonej cenie. Zamknięcie pozycji: zawarcie transakcji „odwrotnej”, tj. sprzedaż tej samej liczby kontraktów. Osoba otwierająca pozycję długą (kupująca kontrakt) zobowiązuje się do kupienia w przyszłości określonej ilości instrumentu bazowego po określonej cenie. Nabywca kontraktu liczy na wzrost ceny instrumentu bazowego w przyszłości. Jeśli jego przewidywania się sprawdzą, będzie mógł on nabyć instrument bazowy po cenie niższej (wynikającej z kontraktu) i sprzedać go drożej na rynku kasowym. Inwestor zrealizuje wtedy zysk. W przypadku, gdy cena na rynku kasowym będzie niższa od tej wynikającej z kontraktu – nabywca długiej pozycji poniesie stratę.
  • Pozycja krótka – W dniu rozliczenia: dostarczenie instrumentu bazowego po z góry ustalonej cenie. Zamknięcie pozycji: zawarcie transakcji „odwrotnej”, tj. kupno tej samej liczby kontraktów. Osoba otwierająca pozycję krótką (sprzedająca kontrakt) zobowiązuje się do sprzedania w przyszłości określonej ilości instrumentu bazowego po określonej cenie. Sprzedawca kontraktu liczy na spadek ceny instrumentu bazowego w przyszłości. Jeśli jego przewidywania się sprawdzą (cena na rynku kasowym będzie niższa od tej ustalonej w kontrakcie), będzie mógł sprzedać instrument bazowy po cenie wyższej (wynikającej z kontraktu). Inwestor zrealizuje wtedy zysk. W przypadku, gdy cena na rynku kasowym będzie wyższa od tej wynikającej z kontraktu – sprzedający kontrakt poniesie stratę.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki kontraktów terminowych (instrumentów pochodnych) związane były z handlem płodami rolnymi i surowcami. Zmieniająca się koniunktura, nieurodzaj czy nadpodaż towarów powodowała znaczne często nieprzewidywalne zmiany cen. Kontrakty terminowe miały zmniejszać, bądź eliminować to ryzyko, kosztem rezygnacji z ewentualnych zysków spowodowanych korzystną zmianą ceny.

Polegało to na tym, iż dwie strony umawiały się jakiś czas przed transakcją na kupno/sprzedaż danego towaru po określonej cenie. Strona, która odniosła korzyść ze zmiany ceny, niejako poświęca ją na pokrycie straty kontrahenta. Obie strony mają pewną sytuację, niezależnie od wahań na rynku.

Pierwsze kontrakty terminowe na płody rolne (typu futures) trafiły do obrotu giełdowego w 1848 roku na giełdzie w Chicago. Pierwotnie wykorzystywane były przez pośredników, którym zależało na pewności dostaw. Giełda określała dokładne warunki transakcji, typ dostawy, parametry surowca itd. Transakcje terminowe mają rodowód sięgający XVII wieku. Pojawiły się w Japonii i opiewały na tzw. pusty ryż (sprzedawano przyszłe zbiory) – były transakcjami nierzeczywistymi, czyli takimi jak są np. kontrakty futures na indeks WIG 20. Na potrzeby analizy tychże transakcji zrodziła się analiza techniczna, a technika stosowana w Japonii rozpowszechniła się w świecie i nosi nazwę świec japońskich (inne to renko, kagi).

Wycena kontraktu futures[edytuj | edytuj kod]

W zależności od typu kontraktu i przewidywanych wydarzeń w okresie życia kontraktu wyróżnia się następujące wzory na wycenę kontraktów futures:

F = S * (1 + {r \over t} )\

F – cena kontraktu futures
S – cena bieżąca (w zawarcia kontraktu) instrumentu bazowego
rStopa procentowa wolna od ryzyka (zwyczajowo podawana jest w stosunku rocznym)
t – czas do wygaśnięcia kontraktu terminowego

Przykład[edytuj | edytuj kod]

Rolnik zawarł kontrakt z pośrednikiem na sprzedaż za 3 miesiące zbiorów pszenicy po cenie 450 zł za tonę. Była to cena rynkowa w dniu zawarcia kontraktu. W dniu rozliczenia transakcji okazało się, że w ciągu tych 3 miesięcy doszło do klęski żywiołowej, w wyniku której podaż pszenicy została ograniczona kilkunastokrotnie, cena zaś wzrosła do 650 zł za tonę. Rezultat transakcji okazał się korzystny dla pośrednika, który zabezpieczył sobie cenę 450 zł i tym samym może zrealizować zysk nie tylko na marży za sprzedaż, ale dodatkowo na zabezpieczeniu na kontrakcie terminowym. Gdyby jednak przez 3 miesiące od zawarcia kontraktu okazało się, że pogoda była wyśmienita a pszenica obrodziła jak nigdy, podaż natomiast przerastałaby popyt, a cena spadła do 250 zł za tonę, wówczas rolnik uchroniłby się przed poniesieniem straty, gdyż pośrednik zobowiązany jest odkupić od niego pszenicę po wcześniej umówionej cenie 450 zł za tonę. Rolnik, który zawarł kontrakt terminowy na sprzedaż pszenicy, osiągnie jednakowy zysk – niezależnie od tego czy cena rynkowa pszenicy w dniu realizacji transakcji wzrośnie czy też spadnie. Ideą bowiem kontraktu terminowego jest zabezpieczenie przed ryzykiem zmiany w przyszłości ceny danego towaru. Należy zauważyć, że rolnik zawrze kontrakt terminowy na sprzedaż pszenicy tylko po takiej cenie, jaka będzie opłacalna z jego punktu widzenia (t.j. 450 zł za tonę). Gdyby rolnik nie zawarł kontraktu terminowego, to w przypadku wzrostu ceny pszenicy, uzyskałby zarobek wyższy niż planował, ale w przypadku spadku ceny, poniósłby stratę.

Futures współcześnie[edytuj | edytuj kod]

Obecnie kontrakty terminowe koncentrują się nie tylko na towarach, ale także innych instrumentach bazowych np. walutach, indeksach (indeks nie jest instrumentem bazowym), akcjach, stopach procentowych itd. Rozliczenie w tego typu instrumentach następuje zwykle nie w towarze, a w gotówce. Wykorzystywane są na dwa sposoby. Z jednej strony przedsiębiorstwa, zwłaszcza duże i silnie uzależnione od wahań cen jednego lub kilku surowców, wykorzystują je do zarządzania ryzykiem. Po drugiej stronie stoją spekulanci, którzy gotowi są przyjąć na siebie ryzyko w imię osiągnięcia większych zysków.

Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie rozpoczęła notowanie kontraktów terminowych w 1998 r. Pierwszym rodzajem kontraktu był kontrakt na indeks WIG 20.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]