Haubica

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Budowa haubicy wz. 1938:
1. lufa
2. oporopowrotnik
3. tarcza ochronna
4. celownik
5. zamek
6. koła
7. ogony

Haubicadziało kalibru od około 75 mm wzwyż, o krótkiej lufie (od 10 do 30 kalibrów) i małej prędkości początkowej pocisku, przeznaczone głównie do strzelania stromotorowego. Stosowana przede wszystkim do prowadzenia ognia do celów ukrytych za przeszkodami terenowymi. Dzięki zastosowaniu zmiennych ładunków miotających jest możliwe dokonanie zmiany stromości toru lotu pocisku i donośności strzelania przy tym samym (stałym) kącie podniesienia.

Etymologia nazwy[edytuj | edytuj kod]

Słowo „haubica” wywodzi się z czeskiego houfnice[1] od houf „tłum”[2][3], a houf jest z kolei zapożyczeniem ze średnio-wysoko-niemieckiego słowa Hūfe lub Houfe (współczesne niem. Haufen), co znaczy „mnóstwo”.

W czasie wojen husyckich w latach dwudziestych i trzydziestych XV wieku Czesi posiadali krótkolufowe houfnice[2] do strzelania z bliska do zwartych szyków piechoty lub szarżującej kawalerii, co miało płoszyć konie[4]. W języku niemieckim słowo to przybrało formę aufeniz i w takiej postaci pojawiło się w dokumentach około 1440 roku; później przekształciło się w Haussnitz i w końcu w Haubitze, skąd wzięła się polska haubica[5].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Najdłużej używana XIX-wieczna amerykańska haubica górska
Niemiecka haubica 10,5 cm le.F.H.18/40 z czasów II wojny światowej

Nowożytne haubice pojawiły się w Szwecji pod koniec XVII wieku. Przeznaczone były do działań oblężniczych, a okazały się szczególnie skuteczne w miotaniu żeliwnego pocisku wypełnionego prochem lub innym materiałem wybuchowym do wnętrza fortecy. W odróżnieniu od współczesnych im moździerzy, które strzelały pod stałym kątem, a zasięg regulowała ilość materiału inicjującego, haubice mogły strzelać pod wieloma kątami[6].

W połowie XVIII wieku liczne kraje europejskie zaczęły wprowadzać haubice na tyle mobilne, że mogły towarzyszyć armii w polu. Te polowe haubice były cenione za to, że strzelały pod zmiennym kątem i że można było stosować w nich granaty artyleryjskie[7].

W imperium osmańskim i w carskiej Rosji w końcu XVIII wieku pojawiły się haubice (lub raczej haubicoarmaty), zwane jednorogami, które były użytkowane przez następne sto lat[8].

W połowie XIX wieku niektóre armie zaczęły usprawniać swą artylerię poprzez wprowadzenie gładkolufowych dział mogących strzelać zarówno pełnymi, jak i eksplodującymi pociskami. Najbardziej znaną haubicoarmatą tego typu był 12-funtowy Napoleon, broń francuskiej konstrukcji używana przez obie strony amerykańskiej wojny secesyjnej[9]. Najdłużej używanym XIX-wiecznym działem była amerykańska haubica górska, którą była świadkiem wojen zarówno z Meksykiem jak i z Hiszpanią.

W 1859 roku armie europejskie (także te, które niedawno wprowadziły u siebie haubicoarmaty) zaczęły przezbrajać swą artylerię na działa gwintowane. Nowe działa mogły używać pocisków o wydłużonym kształcie, które – mimo mniejszego kalibru – zawierały więcej materiału wybuchowego[10].

Na początku XX wieku broń ta wykorzystywana była głównie do burzenia fortyfikacji, następnie do zwalczania celów będących w ukryciu. Powszechnie stosowana zarówno w I, jak i II wojnie światowej.

Współczesność[edytuj | edytuj kod]

Haubica samobieżna 2S1 Goździk Wojska Polskiego

Najczęściej spotykane haubice posiadają kaliber 105, 122, 152, 155 i 203 mm. Znane są haubice opancerzone oraz samobieżne (na samobieżnych podwoziach, najczęściej gąsienicowych), przystosowane do pokonywania przeszkód wodnych; nieopancerzone, ciągnięte haubice o okrężnym ostrzale, przystosowane do przerzutu transportem powietrznym, wykorzystywane są przez wojska powietrznodesantowe.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło haubica w Wikisłowniku

Przypisy

  1. The Concise Oxford English Dictionary, 4th edition reprinted, 1956: Howitzer
  2. 2,0 2,1 Stephen Turnbull: The Hussite Wars 1419-36, s. 46.
  3. “Houfnice” w Václav Machek, Etymologický slovník jazyka českého, Academia, 1968.
  4. The Shorter Oxford English Dictionary, Oxford University Press 1973, s. 992.
  5. Paul, Hermann. 1960. Deutsches Wörterbuch. Haubitze
  6. O.F.G. Hogg Artillery: its Origin, Heyday and Decline, London: C Hurst & Co, 1970, s. 94.
  7. Heinrich Rohne, "Zur Geschichte der schweren Feldhaubitze", Jahrbücher für die deutsche Armee und Marine, nr. 423, s. 567-568.
  8. Angus Konstam: Russian Army of the Seven Years War (2). Londyn: Osprey Publishing, 1996, s. 41, seria: Men-at-Arms. ISBN 978-1-85532-587-6.
  9. Ildefonse Favé, “Résumé des progrès de l’artillerie depuis l’année 1800 jusqu’a l’année 1853”, Paryż: J. Dumaine, 1846-1871, t. V, s. 223-225.
  10. Charles Thoumas, Les transformations de l'Armée française: essais d'histoire et de critique sur l'état militaire de la France, Paris, Berger-Levrault, 1887), II, s. 123-126.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • PWN Leksykon: Wojsko, wojna, broń. Marcin Kamler (red.). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001. ISBN 83-01-13506-9.
  • Dwight Jon Zimmerman: The Book of Weapons: Tools of War Through the Ages. New York: Black Dog & Leventhal Publishers, 2009. ISBN 978-1-60376-117-8.