Filozofia nauki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Filozofia nauki – dział filozofii zajmujący się badaniem filozoficznych podstaw nauki oraz jej metod, starający się odpowiedzieć na pytanie, jakie poglądy można uznać za naukowe, a jakie nie i dlaczego.

Problematyka[edytuj | edytuj kod]

Prowadzone od początków filozofii rozważania na temat rzeczywistości przyrodniczej nosiły nazwę filozofii przyrody. Rozwój nauk ścisłych i przyrodniczych doprowadził do zmierzchu tej tradycyjnej dyscypliny, nie rozwiązał jednak wielu podstawowych problemów, podejmowanych dawniej przez filozofów. Z tego powodu, w XX wieku ukształtowała się filozofia nauki, umieszczająca w centrum zainteresowania nauki empiryczne i ich osiągnięcia. Jej obszar tematyczny obejmował w dużej mierzę problematykę dawnej filozofii przyrody[1]. Część filozofii nauki zajmuje się jednak odmiennymi tematami, np. etyką nauki, czy filozofią nauk społecznych.

Początkowo filozofia nauki zajmowała się metodami konstrukcji teorii naukowych, potem analizą etapów rozwoju nauki, paradygmatami i programami badawczymi nauki. Obecnie zajmuje się sposobami istnienia przedmiotów teoretycznych, statusem teorii naukowych, metod i hipotez czy też celem oraz przyczyną istnienia praw fizyki[2].

Filozofia nauki podzielona jest na szereg subdyscyplin, w zależności od obszaru zainteresowania. Obok ogólnej filozofii nauki (zajmującej się ogólną metodologią nauk), najbardziej rozwinięte są filozofia fizyki i filozofia biologii. W ostatnich latach rozwija się również neurofilozofia, łącząca tradycyjną problematykę filozofii umysłu z osiągnięciami neuronauk.

Filozofia fizyki, oprócz badania założeń, podstaw i pojęciowości fizyki, zajmuje się m.in. naturą praw fizycznych, naturą czasu, filozoficznymi (epistemologicznymi i ontologicznymi) konsekwencjami teorii fizycznych (np. teorii kwantowej), determinizmem[3]. Filozofia biologii, oprócz zajmowania się samymi naukami biologicznymi, zajmuje się naturą życia, oraz podstawowymi problemami, założeniami i konsekwencjami ewolucjonizmu i problemami genetyki[4].

Główne kierunki filozofii nauki to: scjentyzm (Rudolf Carnap, Wolfgang Stegmüller), racjonalizm krytyczny (Karl Popper, Hans Albert), konstruktywizm (Paul Lorenzen, Friedrich Kambartel), transcedentalny uniwersalny pragmatyzm (Karl-Otto Apel, Jürgen Habermas).

Filozofia nauki a filozofia przyrody[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Filozofia przyrody.

Filozofia przyrody była pierwszym obszarem rozważań filozoficznych w starożytnej Grecji[5]. Początkowo zajmowała się ona wszystkimi zagadnieniami współczesnej nauki, rozpatrywanymi jednak najczęściej metodami filozoficznymi. Filozofia, rozumiana jako umiłowanie mądrości, wiązała się z dążeniem do zrozumienia funkcjonowania wszechświata. Miała ona wtedy jednak charakter spekulatywny i brakowało w niej rozwiniętej metodologii badań i rygoryzmu obserwacji. Stopniowo jednak empiryczne badanie rzeczywistości materialnej wyodrębniało się z głównego nurtu badań filozoficznych. W XVII w. nastąpiło rozdzielenie filozofii i nauki. Jeszcze do XIX wieku wielu naukowców było jednocześnie filozofami.

Współczesna filozofia przyrody utraciła własną autonomię. Zajmuje się rozważaniami nad rzeczywistością materialną, opierając się o dorobek nauk empirycznych, uwzględniając ich metodologię i historię nauki[6]. Podejmuje również problemy pomijane przez nauki empiryczne lub też zajmując holistyczne stanowisko wobec człowieka i natury.

W odróżnieniu od niej, filozofia nauki za swój przedmiot bierze samą naukę, a nie przyrodę. Filozoficzna refleksja nad nauką obejmuje jej krytykę i analizę jej metod badawczych, a także badanie języka nauki[7].

Przedstawiciele[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Stathis Psillos: Philosophy of Science, History of. W: Encyclopedia of Philosophy. Donald M. Borchert (red.). Thomson Gale, 2006, s. 503. ISBN 0-02-866072-2.
  2. Karl. R. Popper, Logika odkrycia naukowego Tezeusz
  3. Barry Loewer: Philosophy of Physiscs. W: Encyclopedia of Philosophy. Donald M. Borchert (red.). Thomson Gale, 2006, s. 473-478. ISBN 0-02-866072-2.
  4. James Lennox: Philosophy of Biology. W: Encyclopedia of Philosophy. Donald M. Borchert (red.). Thomson Gale, 2006, s. 337-349. ISBN 0-02-866072-2.
  5. Gregor Schiemann: Naturphilosophie [ver. 2.0]. W: Naturphilosophische Grundbegriffe [on-line]. 2012. [dostęp 2014-08-15].
  6. Andrzej Łukasik. Filozofia przyrody a nauki przyrodnicze. „Ostoja Filozoficzna”, s. 33, 2010. 
  7. Nauki przyrodnicze a filozofia przyrody. W: Michał Heller: Filozofia i wszechświat. Wybór pism. Kraków: Universitas, 2006, s. 27,29.