Honoré de Balzac

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Honoré de Balzac
HBalzac.jpg
Honoré de Balzac
Imiona i nazwisko Honoré de Balzac
Data i miejsce urodzenia 20 maja 1799, Tours
Data i miejsce śmierci 18 sierpnia 1850, Paryż
Narodowość Francuz
Dziedzina sztuki pisarz
Styl realizm
Ważne dzieła Komedia ludzka
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Źródła Honoriusz Balzac w Wikiźródłach
Wikicytaty Honoriusz Balzac w Wikicytatach

Honoré de Balzac fr: [ɔnɔ'ʀe 'də bal'zak], Honoriusz Balzak[1] (ur. 20 maja 1799 w Tours, zm. 18 sierpnia 1850 w Paryżu) – powieściopisarz francuski, obok Dickensa i Tołstoja jeden z najważniejszych twórców współczesnej powieści europejskiej, autor monumentalnego cyklu powieściowego Komedia ludzka (La comédie humaine).

Życie[edytuj | edytuj kod]

Pochodzący z Langwedocji ojciec Honoriusza, człowiek prosty, lecz oczytany samouk, przyjął nazwisko szlacheckie de Balzac i w czasie rewolucji wzbogacił się w służbie państwowej. Pojął on za żonę 18-letnią Anne-Laure z domu Sallambier, od której był starszy o 32 lata. Pierwszym ich dzieckiem był Honoriusz. Nielubiany przez matkę, nieszczęśliwe dzieciństwo spędził właściwie poza domem. Najpierw oddano go do mamki, u której przebywał przez 4 lata, następnie wciąż pod opieką obcych ludzi nauczył się czytać i pisać. Matkę widywał tylko w niedzielę. Gdy ukończył 6 lat, ojciec umieścił go jako alumna w prowadzonej przez zgromadzenie oratorianów szkole z internatem w Vendôme, gdzie przebywał do 14. roku życia. Przeżycia z tego okresu zawarł później w powieści Ludwik Lambert, w znacznej mierze autobiograficznej.

Źle traktowany przez swarliwą i egoistyczną matkę, w wieku 18 lat opuścił dom rodzinny, usiłując utrzymać się z pisania (wówczas jeszcze pod pseudonimem) utworów literackich. Dramat niekochanego dziecka ujawnił dopiero w 1846 roku, na 4 lata przed swą śmiercią. Mając 18 lat napisał pierwszą tragedię (Cromwell, 1820) oraz powieści filozoficzne.

Po ukończeniu w Tours szkoły średniej, zgodnie z wolą ojca, który widział w nim przyszłego prawnika, pracował w kancelarii adwokackiej, a następnie notarialnej. Na Sorbonie podjął studia prawnicze (których nie ukończył), a jednocześnie słuchał wykładów z literatury i filozofii.

Pomnik nagrobny Balzaca na cmentarzu Père-Lachaise w Paryżu

W 1825 spróbował swoich sił jako przedsiębiorca uruchamiając drukarnię, jednak po 4 latach okazało się, że nie sprostał wymogom bankierów paryskich, działalność więc zakończyła się fatalnym bankructwem. Na spłatę długów poświęcił nawet skromny majątek rodzinny. Od zaciągania długów nie uwolnił się do końca życia, wspomagając, a niekiedy wręcz ratując swe finanse zaliczkami na powieści, których jeszcze nie zaczął pisać.

W 1829 osiągnął pierwszy sukces literacki, wydając pierwszą pod własnym nazwiskiem powieść Szuanie (Les chouans). Jeszcze większy rozgłos uzyskała książka Fizjologia małżeństwa (Physiologie du mariage, 1829), także ze względu na to, że uznano ją za nieprzyzwoitą. Ta książka była pierwszym utworem cyklu, który w 1842 r. otrzymał tytuł Komedia ludzka; kluczem do całości, zakrojonej na 137 pozycji (85 utworów ukończonych, reszta w formie notatek i fragmentów) jest Ojciec Goriot (1834-35), gdzie Balzac wprowadził postacie pojawiające się później w innych utworach. Komedia ludzka jest pełnym, realistycznym obrazem społeczeństwa francuskiego od czasów Wielkiej Rewolucji Francuskiej po rządy Ludwika Filipa. Balzac był także autorem nowel o tematyce średniowiecznej, pięciu dramatów; zajmował się również dziennikarstwem i krytyką literacką. Do twórczości Balzaca nawiązywali w swych dziełach najwięksi pisarze realizmu krytycznego.

Kobiety odgrywały w życiu Balzaca ważną rolę. Przez wiele lat kochał, aż wreszcie w 1850 r. poślubił w Berdyczowie Polkę, Ewelinę Hańską. W swoich powieściach, zmieniając dotychczasową literacką modę, portretował kobiety dojrzałe (to znaczy po trzydziestce) – stąd popularne pojęcie kobiety w wieku balzakowskim.

W Polsce wydano 8-tomowy Wybór dzieł (1880-84); od 1909 Tadeusz Boy-Żeleński przetłumaczył i wydał 34 utwory Balzaca.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Twórczość Honoré de Balzaca.

Zamysł stworzenia panoramy francuskiego społeczeństwa XIX wieku kształtował się powoli. Do roku 1830 powstające utwory były oddzielne, początkowo drukowane w odcinkach. Wyszły dwa tomy Sceny z życia prywatnego, które po 2 latach rozrosły się do 4 tomów. W roku 1833 Balzac postanowił połączyć napisane i projektowane powieści w jeden cykl, określony przez niego w 1841 roku nazwą Komedia ludzka. Zgodnie z zamysłem twórcy, człowiek był rozpatrywany w nim jako gatunek przyrodniczy, a jego opis miał być zawarty w przeszło 130 utworach (napisał ich 91, były to powieści, opowiadania i szkice), w których występuje ponad 2000 postaci, obecnych wielokrotnie w różnych książkach. Cykl obejmuje okres Pierwszego Cesarstwa, Restauracji i Monarchii Lipcowej (18151846).

  • 1829

Szuanie (Les chouans), Fizjologia małżeństwa (Physiologie du mariage)

  • 1830

Chwała i nieszczęście (Gloire et Malheur), Bal w Sceaux (Le bal de Sceaux), Wendeta (La vendetta), Zgoda w małżeństwie (La paix du ménage), Kobieta cnotliwa (La femme verteuse), Studium kobiety (Étude de femme), Lichwiarz (L'usurier), Namiętność na pustyni (Une passion dans le désert), Jaszczur (La peau de chagrin), Żegnaj (Adieu), El Verdugo (El Verdugo)

  • 1831

Drugie studium kobiety (Autre étude de femme), Sarrazine (Sarrasine), Jezus Chrystus we Flandrii (Jésus-Christ en Flandre), Nieznane arcydzieło (Le chef-d'oeuvre inconnu), Przeklęty syn (L'enfant maudit), Rekrut (Le Réquisitionnaire), Czerwona oberża (L'auberge rouge), Eliksir życia (L'élixir de longue vie), Wygnańcy (Les proscrits)

  • 1832

Sakiewka (La bourse), Pani Firmiani (Madame Firmiani), Granatka (La Grenadière), Kobieta porzucona (La femme abandonnée), Transakcja (La Transaction), Zlecenie (Le message), Kobieta trzydziestoletnia (La femme de trente ans), Proboszcz z Tours (Le curé de Tours), Mistrz Korneliusz (Maître Cornélius), Ludwik Lambert (Louis Lambert)

  • 1833

Eugenia Grandet (Eugénie Grandet), Znakomity Gaudissart (L'illustre Gaudissart), Ferragus (Ferragus), Lekarz wiejski (Le médecin de campagne)

  • 1834

Księżna de Langeais (La Duchesse de Langeais), Poszukiwanie absolutu (La recherche de l'absolu), Marany (Les Marana), Dramat nad morzem (Un drame au bord de la mer), Serafita (Séraphîta)

  • 1835

Ojciec Goriot (Le père Goriot), Kontrakt ślubny (Le contract de mariage), Dziewczyna o złotych oczach (La Fille aux yeux d’or), Melmoth pojednany (Melmoth réconcilié)

  • 1836

Msza ateusza (La messe de l'athée), Kuratela (L'interdiction), Stara panna (La vieille fille), Lilia w dolinie (Le Lys dans la vallée)

  • 1837

Muza z zaścianka (La muse du département), Stracone złudzenia (Illusions perdues): Dwaj poeci (Les deux poètes), Historia wielkości i upadku Cezara Birotteau (Histoire de la grandeur et de la décadence de César Birotteau), Bank Nucingena (La Maison Nucingen), Facino Cane (Facino Cane), Gambara (Gambara), Massimilla Doni (Massimilla Doni)

  • 1838

Córka Ewy (Une fille d'Ève), Gabinet starożytności (Le cabinet des antiques), Urzędnicy (Les Employés ou La Femme supérieure)

  • 1839

Beatrix (Béatrix), Stracone złudzenia (Illusions perdues): Wielki człowiek z prowincji w Paryżu (Un grand homme de province à Paris), Sekrety księżnej de Cadignan (Les secrets de la princesse de Cadignan), Piotr Grassou (Pierre Grassou)

  • 1840

Piotrusia (Pierrette), Król cyganerii (Un prince de la bohème)

  • 1841

Listy dwóch młodych mężatek (Mémoires de deux jeunes mariées), Urszula Mirouët (Ursule Mirouët), Z. Marcas (Z. Marcas), Proboszcz wiejski (Le curé de village)

  • 1842

Albert Savarus (Albert Savarus), Fałszywa kochanka (La fausse maîtresse), Kawalerskie gospodarstwo (La rabouilleuse)

  • 1843

Stracone złudzenia (Illusions perdues): Cierpienia wynalazcy (Les Souffrances de l'inventeur), Tajemnicza sprawa (Une ténébreuse affaire)

  • 1844

Modesta Mignon (Modeste Mignon), Pierwsze kroki (Un début dans la vie), Honoryna (Honorine), Aferzysta (Un homme d'affaires), Gaudissart II (Gaudissart II), Chłopi (Les paysans), Blaski i nędze życia kurtyzany (Splendeurs et misères des courtisanes): Jak kochają ladacznice (Comment aiment les filles) i Po czemu miłość wypada starcom (À combien l'amour revient aux vieillards)

  • 1845

Epizod z czasów terroru (Un épisode sous la terreur)

  • 1846

Kuzynka Bietka (La cousine Bette), Bezwiedni aktorzy (Les comédiens sans le savoir), O Katarzynie Medycejskiej (Sur Catherine de Médicis), Małe niedole życia małżeńskiego (Petites misères de la vie conjugale)

  • 1847

Kuzyn Pons (Le cousin Pons), Deputowany z Arcis (Le député d'Arcis), Blaski i nędze życia kurtyzany (Splendeurs et misères des courtisanes): Dokąd wiodą złe drogi (Où mènent les mauvais chemins)

  • 1848

Krzywe zwierciadło historii współczesnej (L'envers de l'histoire contemporaine), Blaski i nędze życia kurtyzany (Splendeurs et misères des courtisanes): Ostatnie wcielenie Vautrina (La Dernière Incarnation de Vautrin)

  • 1855

Małomieszczanie (Les petits bourgeois)

Kultura masowa[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Balzak Honoriusz. empik.com. [dostęp 2013-02-04].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Encyklopedia Powszechna. T. 1. Warszawa: PWN, 1973.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]