Berdyczów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Berdyczów
Бердичів
Herb Flaga
Herb Berdyczowa Flaga Berdyczowa
Państwo  Ukraina
Obwód Flag of Zhytomyr Oblast.svg żytomierski
Burmistrz Wasyl Mazur
Powierzchnia 35,33 km²
Populacja (2012)
• liczba ludności
• gęstość

78 547
2223 os./km²
Nr kierunkowy +380
Kod pocztowy UA-13300
Położenie na mapie obwodu żytomierskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu żytomierskiego
Berdyczów
Berdyczów
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Berdyczów
Berdyczów
Ziemia 49°54′N 28°34′E/49,900000 28,566667
Strona internetowa
Portal Portal Ukraina

Berdyczów (ukr. Бердичів, Berdycziw; jid. באַרדיטשעװ, Bardiczew) – miasto w obwodzie żytomierskim Ukrainy, siedziba władz rejonu berdyczowskiego, położone 44 km na południe od Żytomierza, nad rzeką Hniłopiat, prawym dopływem Teterewy. Był miastem prywatnym Rzeczypospolitej Obojga Narodów[1]. Ośrodek handlowo-przemysłowy. W mieście znajduje się stacja kolejowa Berdyczów.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Janusz Tyszkiewicz

Na mocy unii lubelskiej w 1569 miasto stało się częścią Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Około 1626 r. wojewoda kijowski Janusz Tyszkiewicz po uwolnieniu z niewoli tureckiej jako wotum dziękczynne ufundował w Berdyczowie kościół i sprowadził karmelitów. Stanisław Zaremba (biskup kijowski) w 1647 został, według relacji wiernych, uzdrowiony za wstawiennictwem Matki Bożej Berdyczowskiej, której obraz ogłosił cudownym. Obraz koronowany został w 1756 papieskimi koronami. Berdyczów, w którym znajduje się kościół Karmelitów Bosych z XVIII w., był słynnym ośrodkiem kultu maryjnego, a w XIX wieku centrum chasydzkim na Wołyniu.

W 1593 r. uzyskał prawa miejskie. Czasy Augusta III i Stanisława Augusta Poniatowskiego były dla Berdyczowa okresem rozwoju. Sanktuarium otoczono potężnym wałem, z mostem zwodzonym i z bastionami uzbrojonymi w 60 armat. Była to prawdziwa twierdza. W tych murach wzrastał karmelita o. Marek Jandołowicz – duchowy przywódca Konfederacji Barskiej, którego Juliusz Słowacki uczynił głównym bohaterem znanego dramatu. W 1768 r. Kazimierz Pułaski z 700 konfederatami i 800 cywilami przetrwał 17 dni oblężenia Berdyczowa, trzykrotnie odpierając szturmy.

Od 1721 roku wszedł w posiadanie rodziny Radziwiłłów jako spadek dla Barbary Franciszki Zawisza zamężnej za Mikołajem Faustynem Radziwiłłem[2].

Berdyczów w 1793 roku w wyniku II rozbioru Polski został włączony do Rosji, od 1846 był siedzibą ujezdu berdyczowskiego. W lecie 1920 roku podczas wojny polsko-bolszewickiej Rosjanie wymordowali w szpitalu w Berdyczowie 600 rannych żołnierzy polskich wraz z opiekującymi się nimi pielęgniarkami[3]. Od 1922 miasto było w Ukraińskiej SRR. W 1941 roku zajęte przez III Rzeszę niemiecką. Po wojnie w ZSRR. Od 1991 należy do państwa ukraińskiego.

Podczas II wojny światowej w sanktuarium berdyczowskim mieściło się rosyjskie więzienie.

Ludność[edytuj | edytuj kod]

Ludność

1789 2 640
1867 52 563
1897 53 351
1926 55 556
1939 62 014
1959 53 206
1970 71 475
1979 80 171
1989 91 629
2001 87 575
2012 78 799

Zgodnie z danymi spisu powszechnego 2001 w Berdyczówie mieszka 87,6 tys. osób.

Liczba ludności[edytuj | edytuj kod]

1926[4] 1939[5] 1959[6] 2001[7]
Ukraińcy  26,4%  42,1%  56,2%  84,8%
Rosjanie  8,1%  8,7%  18,6% ≈9,5%
Polacy  8,5%  10,1%  11,7% ≈5,0%
Żydzi  55,5%  37,5%  11,8% ≈0,5%

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Związani z Berdyczowem[edytuj | edytuj kod]

Pisz na Berdyczów[edytuj | edytuj kod]

W drugiej połowie XVIII wieku, Radziwiłłowie wystarali się u króla Stanisława Augusta Poniatowskiego o przywilej dla Berdyczowa zezwalający na organizowanie w nim niezwykłej liczby dziesięciu jarmarków rocznie. Między innymi dlatego Berdyczów stał się prawdziwym centrum handlu dalekosiężnego – jednym z najważniejszych między Ukrainą a Koroną. Zjeżdżali się do Berdyczowa regularnie kupcy z najróżniejszych stron Europy. Z tego czasu pochodzi właśnie kupieckie zawołanie ... pisz do mnie na Berdyczów – jako że był to w życiu wędrownych kupców jedyny adres, gdzie było pewne, że w przeciągu 2-3 miesięcy na pewno się zjawią. Stąd poste restante Berdyczowa pełniła ważną rolę w przebiegu informacji handlowej. Dziś znaczenie tego zawołania zmieniło swój sens, często bywa używane w sytuacjach, w których jedna osoba chce „spławić” drugą. W polszczyźnie zrobiło karierę wraz z popularnością poematu dygresyjnego „BeniowskiJuliusza Słowackiego, gdzie w Pieśni I czytamy:

Lecz pan Beniowski liczył lat dwadzieścia,
O doświadczenie jak o grosz złamany
Nie dbał – wolałby mieć wioskę i teścia,
To jest ślubem być dozgonnym związany
Z panną Anielą. – Téj sztuka niewieścia
Sprawiła, że był srodze zakochany;
Na gitarze grał i rym śpiewał włoski,
I wszystko dobrze szło – dopóki wioski
Nie stracił... wtenczas po włosku: addio!
Po polsku: pisuj do mnie na Berdyczów.
Okropne słowa! jeśli nie zabiją,
To serce schłoszczą tysiącami biczów.

Co ciekawe, Władysław Kopaliński w swoim „Słownik mitów i tradycji kultury” błędnie sugeruje, iż powiedzenie „pisz na Berdyczów” wzięło się z niezbyt sprawnej poczty berdyczowskiej[8] – w rzeczywistości uchodziła ona za jedną z najlepszych w regionie[potrzebne źródło].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Klasztor Karmelitów w Berdyczowie fundacji Janusza Tyszkiewicza

Współpraca[edytuj | edytuj kod]

Polska Jawor
Polska Siedlice[9]

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]