Literatura francuska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Literatura francuska określa dzieła napisane przez autorów narodowości francuskiej lub posługujących się językiem francuskim. Jej historia rozpoczyna się w starofrancuskim średniowieczu i trwa do współczesności. Jest jedną z najbogatszych literatur na świecie.

Historia literatury francuskiej[edytuj | edytuj kod]

Średniowieczna literatura francuska[edytuj | edytuj kod]

Jedna z przysiąg strasburskich (842) jest najstarszym znanym współcześnie tekstem napisanym w języku starofrancuskim. Pierwszym zachowanym tekstem literackim w tym języku jest Sekwencja o świętej Eulalii (przypuszczalnie powstały pomiędzy 881 i 882 rokiem). Jest to 29 linijkowa adaptacja hymnu Prudencjusza ze zbioru Liber Peristephanon (utwór III)[1].

Pierwsze powszechnie znane utwory literatury francuskiej pochodzą z XI wieku. Chansons de geste to długie poematy przeznaczone do publicznego śpiewania. W podniosły sposób opisują czyny wojenne, szczególną uwagę przywiązując do etous rycerskiego. Nierzadko fakty historyczne przeplatane są legendami. Najstarszym i najbardziej znany utworem tego okresu jest Pieśń o Rolandzie (rękopis z 1170).

Literaturę dworską stanowią utwory XII-wieczne. Tematem przewodnim jest kult miłości doskonałej, a nierzadko również nieszczęśliwej. Jej początki sięgają starożytności. Inspirowana jest legendami celtyckimi. Wyraźne są też wpływy wschodnie wynikające z udizału Francuzów w licznych krucjatach tego okresu. Przykładowym dziełem tego okresu jest legenda o Tristanie i Izoldzie, która opowiada o miłości kończącej się śmiercią kochanków. Tego typu poematy śpiewali trubadurzy i truwerzy na dworach książęcych. Chrétien de Troyes (ok. 1135-ok. 1190)[2].) jest pierwszym autorem francuskich romansów rycerskich. Jego dzieła- Érec et Énide, Cligès, Lancelot, Yvain oraz niedokończony Perceval są klasycznymi przykładami tego gatunku literackiego.

Pochodzący z początku XIII wieku poemat Powieść o Róży jest jednym z ostatnich tekstów poświęconych miłości dworskiej (amour courtois). Utwór ma dwóch autorów. Poemat rozpoczął Guillaume de Lorris, natomiast jego ciąg dalszy napisał Jean de Meung.

W tym samym czasie powstała anonimowa Powieść o Lisie, będąca zbiorem opowieści o rozumnych zwierzętach. Lis Renart, niedźwiedź Bury, wilk Ysengrin, kogut Chantecler czy kot Tybert[3] odzwierciedlają ludzkie cechy: nieuczciwość, naiwność oraz spryt. Utwó piętnuje wartości feudalne i moralność dworską.

Paryski poeta XIII wieku, Rutebeuf, w swoich utworach słabość ludzką i biedę kontrastował z wartościami dworskimi.

Pierwsze francuskojęzyczne kroniki pochodzą z XII wieku i są opowieściami z krucjat. Celem niektórych z nich, jak opisującej życie Ludwika IX kroniki autorstwa Jean de Joinville jest nauczanie moralności oraz idealizacja wypraw krzyżowych. Jean Froissart (1337-1405) w dwóch tomach Chroniques opisuje dzieje wojny stuletniej. Poprzez postać poety Eustache Deschamps ukazuje mentalność ludzi żyjących w tym okresie.

François Villon tworzył już po zakończeniu wojny stuletniej. Jego utwory ukazują zamęt i przemoc tej epoki, przeciwko czemu autor się buntuje.

Teatr religijny rozwija się przez całą epokę średniowiecza. Wystawiane są misteria z okazji świąt religijnych (takich, jak Boże Narodzenie, Wielkanoc czy Wniebowstąpienie). W przeciwieństwie do literatury teatr skierowany jest do szerokiej publiki. W XV wieku narodził się we Francji nowy typ teatru - komiczny zwany farsowym, który został ostro krytykowany przez Kościół.

Szesnastowieczna literatura francuska[edytuj | edytuj kod]

Początki renesansu we Francji najwcześniej można było dostrzec w Lyonie, który położony jest niedaleko Włoch. Jednak za promotora odnowy artystycznej i literackiej na szerszą skalę uznaje się króla Franciszka I, który po kampanii wojskowej w Italli zainteresował się sztuką i kulturą epoki renesansu.

Idee humanizmu wyraźnie odzwierciedlała literatura. Odnoszono się do dawnych historii tekstów greckich łacińskich czy hebrajskich. Dominowało pragnienie wiedzy, epikureizm, odnowa form i tematów średniowiecznych.

W poezji ważnymi autorami byli Clément Marot, Jean de Sponde, Agrippa d'Aubigné, oraz poeci Plejady, między innymi Pierre de Ronsard i Joachim du Bellay, którzy pragnęli ukazać wartość poetycką języka francuskiego.

Autorami najważniejszych powieści Rabelais'go i Małgorzaty z Nawarry.

Próby Montaigne’a, jedna z pierwszych francuskojęzycznych autobiografii, są ważnym dziełem łączącym filozofię i biografię. Montaigne ukazuje posępną atmosferę swoich czasów, zdominowanych przez wojny religijne i o sukcesję dynastyczną.

Siedemnastowieczna literatura francuska[edytuj | edytuj kod]

Siedemnasty wiek to czas dwóch ważnych prądów literackich: klasycyzmu i baroku. Niektórzy autorzy (jak Pierre Corneille) tworzyli w jednym i drugim. Pod koniec wieku w literaturze zaznacza się prąd myślowy, który jest początkiem Oświecenia - Lumières (jego członkem jest np. La Bruyère). Wielkimi nazwiskami tej epoki są: Corneille, Jean Racine, Molière, Pascal, La Rochefoucauld, La Fontaine, Nicolas Boileau, Jean de La Bruyère, Madame de La Fayette, Markiza de Sévigné czy kardynał Jean-François Paul de Gondi.

Osiemnastowieczna literatura francuska[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Zobacz więcej w artykule Filozofia francuska, w sekcji Oświecenie.

Osiemnasty wiek nazywany jest siècle des Lumières- wiekiem Oświecenia. Czasy te to triumf rozumu nad ciemnotą i zabobonami. Chociaż Oświecenie jest ruchem obejmującym całą Europę to we Francji filozofowie najlepiej ukazują idee tego wieku i trafnie określają jego wartości, które od czasu Rewolucji Francuskiej będą miały trwałe znaczenie dla reszty świata. Filozofami wieku oświecenia są: Voltaire, Rousseau, Diderot i Montesquieu.

Dziewiętnastowieczna literatura francuska[edytuj | edytuj kod]

Dwudziestowieczna literatura francuska[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Hanna Szelest: Literatura rzymska okres cesarstwa autorzy chrześcijańscy. Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994. ISBN 83-01-11526-2.
  2. Edourad Morot-Sir: Literatura francuska Tom I Od początków do końca XVIII wieku. Wydawnictwo Naukowe PWN, 1974.
  3. P. Tuffrau: Historia literatury francuskiej w zarysie. tłum. Wiera Bieńkowska. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1971.