Introwersja i ekstrawersja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Temperament eyesenck test.png

sztywność
refleksyjność
powściągliwość
nietowarzyskość
spokój
drażliwość
wybuchowość
zmienność
impulsywność
aktywność
towarzyskość
otwartość
gadatliwość
wrażliwość
niefrasobliwość
żywość
beztroska
przywódczość
bierność
ostrożność
powaga
pojednawczość
wysoka kontrola
solidność
zrównoważenie
łagodność

Introwersja i ekstrawersja - pojęcia wprowadzone przez Carla Gustava Junga (na podstawie teorii temperamentów fizjologicznych Kretschmera) w pracy Psychologische Typen (Typy psychologiczne (1921)), a zmodyfikowane przez Eysencka w teorii temperamentu PEN oraz Costę i McCRae w modelu Wielkiej Piątki.

Podejścia do introwersji i ekstrawersji[edytuj | edytuj kod]

Carl Gustav Jung[edytuj | edytuj kod]

Według Junga introwersja i ekstrawersja to dwa ogólne typy postaw, które wyrażają kierunek, w jakim zmierza libido (rozumiane nie jako popęd seksualny, jak u Freuda, ale jako ogólna energia psychiczna). Ekstrawertyk kieruje swoje zabiegi adaptacyjne i reakcje na zewnątrz, sterują nim oczekiwania i potrzeby środowiska społecznego. U introwertyka natomiast, libido realizuje się poprzez subiektywne stany wewnętrzne i procesy psychiczne, a pierwszą reakcją introwertyka na nieznane środowisko jest wycofanie[1].

Carl Gustav Jung pisał: "W trakcie analizy osobowości okazuje się, że ekstrawertyk włącza się w świat odniesień za sprawą pozostawania w nieświadomości co do samego siebie jako podmiotu czy też ulegania złudzeniom co do samego siebie, jeśli natomiast chodzi o introwertyka, okazuje się, że urzeczywistniając swą osobowość w społeczności, zupełnie bezwiednie popełnia on najpoważniejsze błędy i dopuszcza się najbardziej absurdalnych niezręczności"[2].

Hans Eysenck[edytuj | edytuj kod]

Hans Eysenck nie definuje ekstrawersji wprost, uznając ją raczej za korelacje między cechami. Jego zdaniem ekstrawertycy, w przeciwieństwie do introwertyków, charakteryzują się takimi cechami, jak: towarzyskość, żywość, aktywność, asertywność i poszukiwanie doznań[3].

Costa i McCrae[edytuj | edytuj kod]

W modelu Wielkiej Piątki ekstrawersja jest wymiarem, który charakteryzuje jakość i ilość interakcji społecznych oraz poziom aktywności, energii i zdolność do odczuwania pozytywnych emocji. W skład ekstrawersji wchodzi 6 czynników: towarzyskość, serdeczność, asertywność, aktywność, poszukiwanie doznań i emocjonalność w zakresie pozytywnych emocji. Osoby introwertywne charakteryzują się nie odwrotnością, ale brakiem zachowań ekstrawertywnych. Wykazują rezerwę w kontaktach społecznych (ale nie wrogość), brak optymizmu (co nie oznacza pesymizmu i braku poczucia szczęścia) i preferencję do przebywania w samotności (co nie znaczy, że cechują się lękiem społecznym)[4].

R. Depue i P. Collins[edytuj | edytuj kod]

Według R. Depue i P. Collinsa ekstrawersja jest podwyższoną wrażliwością na bodźce zapowiadające nagrodę, a introwersja wrażliwością na bodźce zapowiadające karę[5][6].

Introwersja i ekstrawersja a układ nerwowy[edytuj | edytuj kod]

  • Zgodnie z teorią aktywacji i teorią hamowania Eysencka, na wymiarze równowagi procesów pobudzenia/hamowania korowego introwertycy znajdują się na biegunie pobudzenia, czyli mają chronicznie podwyższony poziom aktywacji, a ekstrawertycy - na biegunie hamowania i mają chronicznie obniżony poziom aktywacji[7].
  • U introwertyków dominuje część przywspółczulna autonomicznego układu nerwowego, a u ekstrawertyków część współczulna. Dominującym szlakiem nerwowym u introwertyków jest szlak, w którym neuroprzekaźnikiem jest acetylocholina, a u ekstrawertyków ten szlak, w którym neuroprzekaźnikiem jest dopamina[8].
  • Introwertycy mają większy przepływ krwi w płacie czołowym i w przedniej części wzgórza, a ekstrawertycy w przedniej części zakrętu obręczy, w płatach skroniowych i w tylnej części wzgórza[9][10].
  • Badania wykazały, że po wyciśnięciu kropli cytryny na język, u introwertyków stwierdza się większe wydzielanie śliny, niż u ekstrawertyków. Wynika to z bardziej aktywnego tworu siatkowatego u introwertyków[11].
  • Ze względu na wyższy potencjał pobudzenia i niższy potencjał hamowania, introwertycy łatwiej i szybciej wytwarzają odruchy warunkowe, niż ekstrawertycy[12].
  • Zgodnie z postulatem lekowym Hansa Eysencka, u introwertyków leki uspokajające prowadzą do ujawnienia się ekstrawertycznych wzorców zachowania, ponieważ zwiększają one poziom hamowania i obniżają poziom pobudzenia. Z kolei leki pobudzające, które zmniejszają poziom hamowania i zwiększają poziom pobudzenia, powodują ujawnienie się introwertycznych wzorców zachowania[12].

Ambiwersja[edytuj | edytuj kod]

Ambiwersja to właściwość osobowości, polegająca na zrównoważeniu cech intrawertywnych i ekstrawertywnych. Pojęcie ambiwersji wprowadził Hans Eysenck i można się z nim spotkać w jego kwestionariuszu EPQ-R składającym się z czterech skal: Ekstrawersji, Neurotyczności, Psychotyczności i skali kłamstwa.

Przypisy

  1. Temperament z perspektywy historycznej. W: Jan Strelau: Psychologia temperamentu. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002. ISBN 83-01-13423-2.
  2. Carl Gustav Jung: Zasadnicze problemy psychoterapii, przełożył Robert Reszke, w: tegoż, Praktyka psychoterapii. Przyczynki do problematyki psychoterapii i do psychologii przeniesienia, Wydawnictwo KR, Warszawa 2007, par. 242.
  3. Wymiary i struktura temperamentu. W: Jan Strelau: Psychologia temperamentu. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002. ISBN 83-01-13423-2.
  4. B.Zawadzki, J.Strelau, P.Szczepaniak, M.Śliwińska: Inwentarz osobowości NEO-FFI Costy i McCrae. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych Polskiego Towarzystwa Psychologicznego, 1997. ISBN 83-85512-89-6.
  5. Paweł Krukow: Modele neurobiologiczne a zagadnienie osobowości. [dostęp 12.04.2008].
  6. Natalya Krimgold: Extroversion, Introversion, and the Brain. [dostęp 12.04.2008].
  7. Biologiczne uwarunkowania PEN. W: Jan Strelau: Psychologia temperamentu. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002. ISBN 83-01-13423-2.
  8. Mapowanie mózgu:Czy rodzimy się introwertykami?. W: Marti Olsen Laney: Introwertyzm to zaleta. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis, 2005. ISBN 83-7301-542-6.
  9. T.Garcia: Brain activity indicates introverts or extroverts. [dostęp 12.04.2008].
  10. Cerebral Blood Flow and Personality: A Positron Emission Tomography Study. [dostęp 12.04.2008].
  11. Wired up. [dostęp 12.04.2008].
  12. 12,0 12,1 Teorie temperamentu skoncentrowane na człowieku dorosłym. W: Jan Strelau: Psychologia różnic indywidualnych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar, 2002. ISBN 83-7369-003-4.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]