Introwersja i ekstrawersja
Introwersja i ekstrawersja - pojęcia wprowadzone przez Carla Gustava Junga (na podstawie teorii temperamentów fizjologicznych Kretschmera) w pracy Psychologische Typen (Typy psychologiczne (1921)), a zmodyfikowane przez Eysencka w teorii temperamentu PEN oraz Costę i McCRae w modelu Wielkiej Piątki.
Spis treści |
[edytuj] Podejścia do introwersji i ekstrawersji
[edytuj] Carl Gustav Jung
Według Junga introwersja i ekstrawersja to dwa ogólne typy postaw, które wyrażają kierunek, w jakim zmierza libido (rozumiane nie jako popęd seksualny, jak u Freuda, ale jako ogólna energia psychiczna). Ekstrawertyk kieruje swoje zabiegi adaptacyjne i reakcje na zewnątrz, sterują nim oczekiwania i potrzeby środowiska społecznego. U introwertyka natomiast, libido realizuje się poprzez subiektywne stany wewnętrzne i procesy psychiczne, a pierwszą reakcją introwertyka na nieznane środowisko jest wycofanie[1].
Carl Gustav Jung pisał: "W trakcie analizy osobowości okazuje się, że ekstrawertyk włącza się w świat odniesień za sprawą pozostawania w nieświadomości co do samego siebie jako podmiotu czy też ulegania złudzeniom co do samego siebie, jeśli natomiast chodzi o introwertyka, okazuje się, że urzeczywistniając swą osobowość w społeczności, zupełnie bezwiednie popełnia on najpoważniejsze błędy i dopuszcza się najbardziej absurdalnych niezręczności"[2].
[edytuj] Hans Eysenck
Hans Eysenck nie definuje ekstrawersji wprost, uznając ją raczej za korelacje między cechami. Jego zdaniem ekstrawertycy, w przeciwieństwie do introwertyków, charakteryzują się takimi cechami, jak: towarzyskość, żywość, aktywność, asertywność i poszukiwanie doznań[3].
[edytuj] Costa i McCrae
W modelu Wielkiej Piątki ekstrawersja jest wymiarem, który charakteryzuje jakość i ilość interakcji społecznych oraz poziom aktywności, energii i zdolność do odczuwania pozytywnych emocji. W skład ekstrawersji wchodzi 6 czynników: towarzyskość, serdeczność, asertywność, aktywność, poszukiwanie doznań i emocjonalność w zakresie pozytywnych emocji. Osoby introwertywne charakteryzują się nie odwrotnością, ale brakiem zachowań ekstrawertywnych. Wykazują rezerwę w kontaktach społecznych (ale nie wrogość), brak optymizmu (co nie oznacza pesymizmu i braku poczucia szczęścia) i preferencję do przebywania w samotności (co nie znaczy, że cechują się lękiem społecznym)[4].
[edytuj] R. Depue i P. Collins
Według R. Depue i P. Collinsa ekstrawersja jest podwyższoną wrażliwością na bodźce zapowiadające nagrodę, a introwersja wrażliwością na bodźce zapowiadające karę[5][6].
[edytuj] Introwersja i ekstrawersja a układ nerwowy
- Zgodnie z teorią aktywacji i teorią hamowania Eysencka, na wymiarze równowagi procesów pobudzenia/hamowania korowego introwertycy znajdują się na biegunie pobudzenia, czyli mają chronicznie podwyższony poziom aktywacji, a ekstrawertycy - na biegunie hamowania i mają chronicznie obniżony poziom aktywacji[7].
- U introwertyków dominuje część przywspółczulna autonomicznego układu nerwowego, a u ekstrawertyków część współczulna. Dominującym szlakiem nerwowym u introwertyków jest szlak, w którym neuroprzekaźnikiem jest acetylocholina, a u ekstrawertyków ten szlak, w którym neuroprzekaźnikiem jest dopamina[8].
- Introwertycy mają większy przepływ krwi w płacie czołowym i w przedniej części wzgórza, a ekstrawertycy w przedniej części zakrętu obręczy, w płatach skroniowych i w tylnej części wzgórza[9][10].
- Badania wykazały, że po wyciśnięciu kropli cytryny na język, u introwertyków stwierdza się większe wydzielanie śliny, niż u ekstrawertyków. Wynika to z bardziej aktywnego tworu siatkowatego u introwertyków[11].
- Ze względu na wyższy potencjał pobudzenia i niższy potencjał hamowania, introwertycy łatwiej i szybciej wytwarzają odruchy warunkowe, niż ekstrawertycy[12].
- Zgodnie z postulatem lekowym Hansa Eysencka, u introwertyków leki uspokajające prowadzą do ujawnienia się ekstrawertycznych wzorców zachowania, ponieważ zwiększają one poziom hamowania i obniżają poziom pobudzenia. Z kolei leki pobudzające, które zmniejszają poziom hamowania i zwiększają poziom pobudzenia, powodują ujawnienie się introwertycznych wzorców zachowania[12].
Przypisy
- ↑ Temperament z perspektywy historycznej. W: Jan Strelau: Psychologia temperamentu. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002. ISBN 83-01-13423-2.
- ↑ Carl Gustav Jung: Zasadnicze problemy psychoterapii, przełożył Robert Reszke, w: tegoż, Praktyka psychoterapii. Przyczynki do problematyki psychoterapii i do psychologii przeniesienia, Wydawnictwo KR, Warszawa 2007, par. 242.
- ↑ Wymiary i struktura temperamentu. W: Jan Strelau: Psychologia temperamentu. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002. ISBN 83-01-13423-2.
- ↑ B.Zawadzki, J.Strelau, P.Szczepaniak, M.Śliwińska: Inwentarz osobowości NEO-FFI Costy i McCrae. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych Polskiego Towarzystwa Psychologicznego, 1997. ISBN 83-85512-89-6.
- ↑ Paweł Krukow: Modele neurobiologiczne a zagadnienie osobowości. [dostęp 12.04.2008].
- ↑ Natalya Krimgold: Extroversion, Introversion, and the Brain. [dostęp 12.04.2008].
- ↑ Biologiczne uwarunkowania PEN. W: Jan Strelau: Psychologia temperamentu. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002. ISBN 83-01-13423-2.
- ↑ Mapowanie mózgu:Czy rodzimy się introwertykami?. W: Marti Olsen Laney: Introwertyzm to zaleta. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis, 2005. ISBN 83-7301-542-6.
- ↑ T.Garcia: Brain activity indicates introverts or extroverts. [dostęp 12.04.2008].
- ↑ Cerebral Blood Flow and Personality: A Positron Emission Tomography Study. [dostęp 12.04.2008].
- ↑ Wired up. [dostęp 12.04.2008].
- ↑ 12,0 12,1 Teorie temperamentu skoncentrowane na człowieku dorosłym. W: Jan Strelau: Psychologia różnic indywidualnych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar, 2002. ISBN 83-7369-003-4.
