Izaak Babel

Isaak Emmanuiłowicz Babel, ros. Исаак Эммануилович Бабель (ur. 13 lipca 1894 w Odessie, zm. 27 stycznia 1940 w Moskwie) - rosyjski prozaik, specjalizujący się w opowiadaniach i nowelach - także o charakterze autobiograficznym (Historia mojego gołębnika); ponadto dramaturg i dziennikarz.

Izaak Babel

Życiorys

Dzieciństwo i młodość

Izaak Babel (wg zapisu Rabinatu Odeskiego nazywał się Isaak Maniewicz Bobel) pochodził z zamożnej, kupieckiej rodziny żydowskiej, mieszkającej w Odessie, przy ulicy Riszeliewskiej 17. Był synem Mana Ickowicza Bobla i Feigi Bobel. Miał siostrę Mere (na emigracji nazywała się Marie Szaposznikow). Babel spędził większość dzieciństwa w Mikołajowie, 90 km od Odessy.

Uczył się w prywatnym Instytucie Mikołaja I (1905-11). Znał biegle jidysz, rosyjski i francuski, w którym jako piętnastolatek pisał swoje pierwsze utwory, naśladując styl Guy de Maupassanta. Babel uczył się gry na skrzypcach oraz Talmudu. Po bezskutecznych próbach rozpoczęcia studiów na Uniwersytecie Odeskim, rozpoczął naukę w Kijowskim Instytucie Finansów, gdzie poznał swoją przyszłą żonę Eugenię Gronfejn. Po skończeniu studiów w 1915, w związku z działaniami wojennymi, został ewakuowany do Saratowa. Następnie dotarł do Petersburga, gdzie rok później, dzięki protekcji Maksyma Gorkiego, zadebiutował na łamach czasopisma "Lietopis".

Na wojnie

Brał udział w rosyjskiej wojnie domowej po stronie komunistów, służąc w Czeka. Pracował w Odeskim Regionalnym Komitecie Bolszewickim (Gubkom), w Ludowym Komisariacie Oświaty (Narkompros), w drukarni oraz jako korespondent w Petersburgu i Tbilisi. Jako oficer polityczny i redaktor przyfrontowej gazety uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej, w szeregach 1 Armii Konnej Siemiona Budionnego.

Po wojnie wrócił do Odessy i pracował nad Opowiadaniami odeskimi (pełne wydanie w 1931) - wspomnieniami z dzieciństwa, obrazie obyczajów rodzinnego miasta, poświęconym na wpół legendarnym żydowskim bandytom z osławionej dzielnicy Mołdawanka, z której Babel sam pochodził. W 1919 ożenił się w Odessie z Eugenią Gronfejn.

W Moskwie

Od 1923 mieszkał w Moskwie i przyjaźnił się z Ilją Erenburgiem. Żona Babla w 1925 wraz z córką Natalią wyemigrowała do Paryża, a rok później matka Babla i jego siostra przeniosły się do Brukseli.

W 1924 Babel opublikował kilka opowiadań z późniejszych cyklów Armia konna oraz Opowiadania odeskie w piśmie Włodzimierza Majakowskiego "LEF". W pierwszym zbiorze Babel opisał swoje doświadczenia z wojny polsko-bolszewickiej, ukazując okrucieństwo Armii Czerwonej. Pełne wydanie Armii konnej w 1926 spotkało się z protestami Budionnego, który nazwał pisarza degeneratem od literatury. Pomogła jednakże interwencja Gorkiego, którego Babel był protegowanym. Dzięki niej książka nie została zakazana przez cenzurę i przetłumaczono ją na wiele języków.

Kiedy rozpoczęły się stalinowskie prześladowania, Babel pomimo sukcesów z początku lat 30., przestał publikować i zaczął pisać "do szuflady". W kolejnych latach pracował jako reporter na Ukrainie i Kaukazie.

W latach 1928-1935 odwiedzał kilkakrotnie rodzinę we Francji i w Belgii. W 1935 wygłosił przemówienie na Międzynarodowym Kongresie Pisarzy w Obronie Kultury w Paryżu. Po powrocie do kraju współpracował z Siergiejem Eisensteinem przy filmie Łąki bieżyńskie. Ostatnie lata życia spędził w Moskwie, mieszkając z Antoniną Pirożkową, z którą miał córkę.

Śmierć

Podczas Wielkiej Czystki 16 maja 1939 został aresztowany. Przebywał w więzieniu na Łubiance i przez pewien czas w więzieniu Suchanówka. Oskarżono go o działalność trockistowską, szpiegostwo na rzecz Francji i Austrii, a także o członkostwo w organizacji terrorystycznej. 27 stycznia 1940 Babel został rozstrzelany. W czasie przeszukania NKWD skonfiskowało wiele rękopisów, które bezpowrotnie zaginęły. Pisarza zrehabilitowano w 1954. Po 1956 jego utwory oficjalnie powróciły do kanonu literatury rosyjskiej i są często wznawiane po dziś dzień.

Twórczość

Proza

• Elja Isaakowicz i Margarita Prokofjewna (Элья Исаакович и Маргарита Прокофьевна) (1916)
• Na pole czesti (На поле чести) (1920)
• Opowiadania (Рассказы) (1924)
• Armia konna (Конармия) (1926)
• Błużdajuszczije zwiezdy (Блуждающие звезды) (1926)
• Historia mojego gołębnika (История моей голубятни) (1926)
• Korol (Король) (1926)
• Benia Krik (Беня Крик - кино-повесть) (1926) - (film S.S. Nolbandowa, 1935)
• Jewriejskije rasskazy, (Еврейские рассказы) (1927)
• Opowiadania odeskie (Одесские рассказы) (1931)
• Utwory: zebrane (Собрание сочинений) (1957)
• Utwory: zebrane (Собрание сочинений) (1966)
• Utwory wybrane: dla młodzieży (Избранное: для юношества) (1990)
• Dziennik 1920 (Дневник 1920 - конармейский) (2000)
• Dzieła zebrane t. 2. (Собрание сочинений: в 2 т.) (2002)
• Opowiadania zebrane (Избранные рассказы) (1936, 2008)

Sztuki

• Zmierzch (Закат) (1928)
• Maria (1935)

Bibliografia

• Biografia Babla
• Izaak Babel Portret własny, Bydgoszcz 1994 (ze wstępem i w tłumaczeniu Jerzego Pomianowskiego)