Michaił Szołochow

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Michaił Szołochow
Fotografia Szołochowa, 1938
Fotografia Szołochowa, 1938
Podpis Michaił Szołochow
Imiona i nazwisko Michaił Aleksandrowicz Szołochow
(Михаил Александрович Шолохов)
Data i miejsce urodzenia 24 maja 1905
Imperium Rosyjskie Krużylino n. Donem
Data i miejsce śmierci 21 lutego 1984
Rosja Stanica Wieszeńska w obwodzie rostowskim
Zawód pisarz
Narodowość ukraińska, rosyjska
Język rosyjski
Obywatelstwo rosyjskie, radzieckie
Okres 1923-1984
Gatunki proza
Ważne dzieła Cichy Don, Los człowieka
Muzeum artysty Państwowe Muzeum-Skansen Szołochowa w Stanicy Wieszeńskiej
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Źródła Michaił Szołochow w Wikiźródłach
Wikicytaty Michaił Szołochow w Wikicytatach

Michaił Aleksandrowicz Szołochow (ros. Михаил Александрович Шолохов; ur. 11 maja?/24 maja 1905 w Krużylinie n. Donem, Rosja, zm. 21 lutego 1984 w Stanicy Wieszeńskiej, ZSRR) – rosyjski pisarz. Laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury za rok 1965. Był członkiem Akademii Nauk ZSRR.

Michaił Szołochow i żona–Maria Pietrowna Gromosławskaja, 1924
Pomnik Michaiła Szołochowa w Rostowie nad Donem

Życie i twórczość[edytuj | edytuj kod]

Michaił Szołochow przyszedł na świat 24 maja (11 maja według ówczesnego kalendarza) 1905 w rodzinie kozackiej. Rodzina mieszkała w niewielkim chutorze Krużylino, w pobliżu Stanicy Wieszeńskiej (Obwód rostowski) nad Donem, w ówczesnym Obwodzie Wojska Dońskiego.

Już jako 15-latek został żołnierzem Armii Czerwonej i walczył z przeciwnikami władzy radzieckiej.

W wieku 17u lat zadebiutował jako pisarz. W 1922 zamieszkał w Moskwie, z zamiarem wykonywania zawodu dziennikarza, jednak pracował fizycznie. W 1924 osiadł na stałe w rodzinnych stronach – w Stanicy Wieszeńskiej i poślubił Marię Pietrownę Gromosławską (ur. 1901, zm. 1992). Mieli 2 córki i 2 synów.

W 1924 zadebiutował opowiadaniem Родинка. Już wcześniej w prasie ukazywały się jego felietony. Dwa lata później, opublikował zbiór opowiadań – Opowiadania znad Donu, w dużej części opartych na własnych przeżyciach. Był to jego debiut książkowy. Już rok wcześniej, w 1925, rozpoczął pracę nad dziełem swego życia – Cichym Donem. Powieść tę ukończył dopiero w 1940. W międzyczasie powstawały inne jego dzieła, m.in. Zaorany ugór, którego pierwszy tom opublikowany został w 1932, podczas gdy drugi ukazał się dopiero po wojnie, w 1959.

Dzieła[edytuj | edytuj kod]

  • Znamię (Родинка, 1924) – opowiadanie opublikowane w prasie.
  • Opowiadania znad Donu (Донские рассказы, 1925) – zbiór opowiadań.
  • Lazurowy step (Лазоревая степь, 1926) – zbiór opowiadań.
  • Cichy Don (Тихий Дон, 1928, 1932, 1940 – kolejne tomy powieści) – epopeja tocząca się w czasach rewolucji, I wojny światowej i wojny domowej w Rosji.
  • Zorany ugór (Поднятая целина, 1932 t. I, 1959 t. II) – powieść o kolektywizacji naddonieckich wsi kozackich.
  • Nauka nienawiści (Наука ненависти, 1942) – opowiadanie.
  • Oni walczyli o ojczyznę (Они сражались за Родину, kolejne rozdziały ukazywały się w latach 1942-1944, 1949 i 1969) – powieść wojenna o II wojnie światowej.
  • Los człowieka (Судьба человека, 1956) – mikropowieść, opisująca przeżycia i męstwo radzieckiego jeńca wojennego w hitlerowskiej niewoli.

Miejsce Szołochowa w literaturze[edytuj | edytuj kod]

Michaił Szołochow, głównie dzięki powieści Cichy Don i przejmującej mikropowieści Los człowieka, wpisał się na trwałe do literatury światowej, jako kontynuator innego wielkiego rosyjskiego epika – Lwa Tołstoja. Bohaterzy utworów Szołochowa – zwykli ludzie rzuceni w wir wielkich przemian społecznych i politycznych – pokazani są z dużą psychologiczną wiarygodnością. Potwierdzeniem istotności twórczości Szołochowa było przyznanie mu literackiej Nagrody Nobla.

Aspekt polityczny[edytuj | edytuj kod]

Płynąca z utworów Szołochowa afirmacja budującej się radzieckiej rzeczywistości, mimo tragizmu indywidualnych losów i krętych ścieżek bohaterów, przysporzyła autorowi przychylności władz ZSRR, które wykreowały go na wielki autorytet moralny. Z drugiej strony przysporzyła mu również wrogów, którzy posunęli się nawet do oskarżeń o plagiat.

Kontrowersje[edytuj | edytuj kod]

Szołochow, jako funkcjonariusz literacki i partyjny (od 1962 zasiadał w KC KPZR) zasłynął ze skrajnie ortodoksyjnych wystąpień publicznych i publicystycznych, także podczas gigantycznej akcji propagandowej i nagonki na Borysa Pasternaka.

W 1965 w ZSRR zostało aresztowanych dwóch pisarzy – Andriej Siniawski i Julij Daniel – za publikowanie swoich utworów za granicą. Obu twórców skazano na kilkuletnie wyroki więzienia w obozie o zaostrzonym rygorze. Podczas XXIII zjazdu KPZR (w 1966) Szołochow wystąpił z referatem, w którym żałował, że Siniawskiego i Daniela ominęła kara śmierci[1].

Oskarżenie o plagiat[edytuj | edytuj kod]

W latach 70. Aleksander Sołżenicyn zarzucił Szołochowowi plagiat utworu Cichy Don, którego autorem miał być w rzeczywistości Fiodor Kriukow, kozacki pisarz zamordowany przez bolszewików w 1920 roku. Od tego czasu przedstawiono liczne dowody potwierdzające tezę Sołżenicyna, m.in. teksty dawnych utworów Kriukowa, które Szołochow przepisał bez jakichkolwiek zmian.

Zadziwiające podobieństwa znaleziono także w utworze Los człowieka z 1957 roku. Jego pierwowzorem były dwa opowiadania Kriukowa Włoch Zamczałow z 1916 roku oraz W gościach u towarzysza Mironowa z 1919 roku, opublikowane w tychże latach przez czasopisma „Russkie wiedomosti” oraz „Donskie wiedomosti”.

Pochodzący z Rostowa publicysta Miezencew przedstawił teorię, według której Szołochow wszedł w posiadanie archiwum dzieł Kriukowa, znajdującego się w stanicy Głazunowskiej, w okręgu Wojska Dońskiego. Sam Szołochow twierdził, że wszelkie rękopisy m.in. Cichego Donu zaginęły w 1941 roku. Miezencew uważał, że Szołochow wykorzystał te utwory, nie przypuszczając aby ktokolwiek skojarzył je z dawno nieżyjącym Kriukowem[potrzebne źródło].

Po śmierci[edytuj | edytuj kod]

Po śmierci jego mózgowie badał Institut Mozga.

Przypisy

  1. Informacje, [w:] A. Wat, Publicystyka, zebrał, opracował, przypisami, posłowiem oraz indeksem opatrzył Piotr Pietrych, Czytelnik, Warszawa 2008, s. 590-592 (przypis 1,2,14)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Mały słownik pisarzy świata, Wiedza Powszechna, Warszawa 1968