Język dungański

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Хуэйзў йүян
Obszar Kirgistan, Kazachstan
Liczba mówiących około 40 tys.[1]
Ranking  ?
Klasyfikacja genetyczna Chińsko-tybetańska
Pismo cyrylica
Regulowany przez  ?
Kody języka
ISO 639-1 zh
ISO 639-2 chi
ISO 639-3 dng
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
logo Wikipedii
Wikipedia w języku chińskim

Język dungański – język należący do mandaryńskiej grupy języków chińskich, którym posługują się Dunganie zamieszkujący Kirgistan i Kazachstan. Język dungański zapisywany jest cyrylicą.

System fonologiczny[edytuj | edytuj kod]

Ogólna struktura fonetyczna języka dungańskiego nie różni się zbytnio od systemu języka mandaryńskiego, zwłaszcza dialektów z prowincji Gansu i Shaanxi, skąd wywodzą się przodkowie Dunganów. Posiada dwie odmiany, wersja standardowa posiada 3 tony, w drugiej odmianie występują 4 tony, podobnie jak w mandaryńskim

Spółgłoski[edytuj | edytuj kod]

Nieaspirowane Aspirowane Nosowe Szczelinowe Dźwięczne etc
Cyrylica Łacińskie Pinyin IPA Cyrylica Łacińskie Pinyin IPA Cyrylica Łacińskie Pinyin IPA Cyrylica Łacińskie Pinyin IPA Cyrylica Łacińskie Pinyin IPA
б в b p п p p pʰ м m m m ф f f f в v w w
д d d t т t t tʰ н n n n л l l l
з z z ts ц c c tsʰ с s s s р r r
җ zh tʂ ч ç ch tʂʰ ш ş sh ʂ ж ƶ r ʐ
j tɕ q tɕʰ щ x ɕ й j y j
г g g k к k k kʰ ң ņ ng ŋ х x h x

Samogłoski[edytuj | edytuj kod]

Vowel table
Cyrylica Łacińskie Pinyin IPA Cyrylica Łacińskie Pinyin IPA Cyrylica Łacińskie Pinyin IPA Cyrylica Łacińskie Pinyin IPA
ы ƅ i ɨː и i i iː ў w u uː ү y ü, u yː
а a a aː я ja ia (ya) ia(jaː) уа ua ua ua
ә ə e әː е je ie (ye) iә(jәː) уә uo uә үә üe, ue yә
э e ê, ai ɛː уэ ue ue, uai uɛ
о o o, ao ɔː ё jo iao (yao) iɔː(jiɔː) уэй wj ui uɛi
ый ƅj ei ei уй vi wei uei
у u ou ou ю ju, jy iu (you) iou(jou)
ан an an æ˜ ян jan ian (yan) iæ˜(jæ˜) уан uan uan uæ˜ үан yan üan, uan yæ˜
он on ang aŋ ён jon iang (yang) iaŋ(jaŋ) уон uon uang uaŋ
ын ƅn eng, en әŋ ин in ing, in iŋ ун wn ong ʊŋ үн yn iong, un yŋ
эр әƣ er әɻ

Słownictwo[edytuj | edytuj kod]

Podstawowy zasób leksykalny języka dungańskiego jest zbliżony do dialektów z prowincji Gansu i Shaanxi, jednak dungański zawiera spory zasób zapożyczeń z języka arabskiego i perskiego, a także archaiczne chińskie słowa z czasów dynastii Qing. W XX w. doszły zapożyczenia i kalki z języka rosyjskiego. Dunganom nie są znane chińskie neologizmy powstałe w XX w.

System pisma[edytuj | edytuj kod]

Do końca lat 20. XX w. Dunganie posługiwali się pismem arabskim, po zakazie używania tego pisma przez władze ZSRR - pismem łacińskim, zaś od 1953 roku - cyrylicą.

Współczesny alfabet dungański, IPA i transkrypcja w alfabecie łacińskim
Cyrylica А Б В Г Д Е Ё Ж Җ З И Й К Л
Nazwa a бэ вэ гэ дэ e ё жэ җe зэ и ий кa эль
IPA a, ɑ p v k d ʐ tʂ, tɕ ts i, ei j l
Łacińskie a b v g d (y)e yo zh, rzh zh z i (y)u, (y)i k l
Cyrylica М Н Ң Ә О П/п Р С Т У Ў Ү Ф Х
Nazwa эм эн ың ә o пэ эр эc тэ у ў ү эф xa
IPA m n ɳ ɤ ɔ ɚ, r s ɤu, u u y f x
Łacińskie m n ng eh o p r s t u wu (y)u f kh
Cyrillic Ц Ч Ш Щ Ъ Ы Ь Э Ю Я
Nazwa цэ чэ шa щa нин xo ы ван xo э ю йa
IPA tsʰ tʂʰ, tɕʰ ʂ ɕ * ɪ, ɭɘ * ɛ iɤu ia, iɑ
Łacińskie ts ch sh shch, hs `` `i ` e(i) yu ya
  • Litery Ъ oraz Ь używane są tylko w zapożyczeniach z języka rosyjskiego


Spółgłoski:

Pinyin Palladiusz Dungański Pinyin Palladiusz Dungański Pinyin Palladiusz Dungański Pinyin Palladiusz Dungański
b б б p п п m м м f ф ф
d д д t т т n н н / л l л л
g г г k к к h х х
j цз(ь) җ(ь) q ц(ь) ч(ь) x с(ь) щ(ь)
z цз з c ц ц s с с
zh чж җ ch ч ч sh ш ш / с / ф r ж ж

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Dungan (ang.). ethnologue.com. [dostęp 2010-12-24].