Shaanxi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Prowincja Shaanxi
Nazwa chińska: 陕西省
Shǎnxī Shěng
Nazwa skrócona: 陕 / 秦 (Shǎn / Qín)
Położenie prowincji Prowincja Shaanxi
Stolica Xi’an
Gubernator Yuan Chunqing
Populacja 37,620,000 os.
(2008)
Powierzchnia 205,800 km²
Gęstość zaludnienia 180 os./km²
Skład etniczny Chińczycy Han - 99.5%
Hui - 0.4%
Liczba prefektur 10
Liczba powiatów 107
Liczba gmin 1745
ISO 3166-2 CN-61
Strona oficjalna

Prowincja Shaanxi i (chiń. upr: 陕西; chiń. trad: 陝西; Pinyin: Shǎnxī, Wade-Giles: Shan-hsi, Inne pisownie: Shensi) – prowincja w północno-środkowej części ChRL. Teren prowincji obejmuje część Wyżyny Lessowej. Od południa ograniczone górami Qin Ling.

Jej nazwa pochodzi od historycznego powiatu Shǎn (陕) i znaczy tyle, co "Na Zachód od Shan". Zapisuje się ją jednak przez podwójne "a" dla odróżnienia od prowincji Shanxi, której nazwa w transkrypcji pinyin brzmi Shānxī.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Tereny prowincji Shaanxi są uznawane za kolebkę cywilizacji chińskiej. Stolica prowincji Xi’an była siedziba władców 13 chińskich dynastii w okresie od XI wieku p.n.e. - X wieku n.e.. W prowincji tej zaczynał się również jedwabny szlak. W okresie rządów Mongołów w XIII wieku prowincja straciła na znaczeniu. 23 stycznia 1556 w prowincji Shaanxi miało miejsce trzęsienie ziemi uznawane za najbardziej śmiercionośne trzęsienie w historii - zginęło ok. 830 000 ludzi.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Prowincja rozciąga się południkowo szerokim pasem na przestrzeni ponad 800 km, w związku z czym na jej obszarze występuje znaczne zróżnicowanie warunków naturalnych. Przecinające prowincję w poprzek góry Qin Ling tworzą wyraźną barierę klimatyczną i komunikacyjną, przekraczającą 4000 m n.p.m. (Taibai Shan, 4113 m). Niższe, sięgające 2700 m, góry Daba Shan stanowią granicę z prowincją Syczuan. Między tymi pasmami ciągnie się gęsto zaludniona górna część doliny rzeki Han Shui, dopływu Jangcy. Panują tu warunki klimatyczne zbliżone do podzwrotnikowych - rozwija się uprawa ryżu, bawełny i herbaty. Góry pokryte są rozległymi lasami – częściowo wiecznie zielonymi, z występowaniem drzewa tungowego, a częściowo, w wyższych rejonach, iglastymi. Jest to jeden z ważniejszych rejonów eksploatacji lasów w Chinach.

Na północ od gór Qin Ling, między nimi a krawędzią Wyżyny Lessowej, ciągnie się równoleżnikowo szeroka, podłużna, odwadniana przez rzekę Wei He kotlina, która jest jednym z najstarszych ośrodków osadnictwa rolniczego w Chinach i najgęściej zaludnioną częścią prowincji. Dzięki urodzajnym glebom aluwialnym i stosunkowo ciepłemu klimatowi rozwinęła się tu intensywna uprawa ryżu i bawełny. Doliną Wei He przebiega na zachód stara droga handlowa – jedwabny szlak, wzdłuż którego przeprowadzono linię kolejową ZhengzhouXi’anLanzhou. Tu też znajdują się najważniejsze ośrodki miejskie prowincji.

Północna część prowincji wchodzi w obręb Wyżyny Lessowej. Grubość pokrywy lessowej dochodzi do 300 m (rzeki tworzą w niej głębokie wąwozy), wzniesienia przekraczają 1700 m n.p.m. Wschodnią granicę prowincji stanowi rzeka Huang He, płynąca w głębokim wąwozie. Na północy granica prowincji przebiega nieco na północ od Wielkiego Muru. Wyżyna Lessowa różni się znacznie pod względem klimatycznym od południowej części prowincji. Panuje tu kontynentalny i suchy klimat, lasów brak niemal zupełnie (poza niektórymi dolinami rzek), na skrajnej północy stepy przechodzą w półpustynie. W rolnictwie dominuje pszenica, gaoliang i proso - uprawy typowe dla chłodniejszego i suchszego klimatu. Osobliwością osadnictwa są liczne jaskinie mieszkalne, wykopane w lessie na zboczach dolin.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Mapa Lp. Nazwa Chiński Hanyu pinyin Siedziba
Shaanxi prfc map.png
— Miasto zarządzane bezpośrednio przez władze prowincji —
1 Xi’an 西安市 Xī’ān Shì Dzielnica Weiyang
— Prefektury miejskie —
2 Ankang 安康市 Ānkāng Shì Dzielnica Hanbin
3 Baoji 宝鸡市 Bǎojī Shì Dzielnica Weibin
4 Hanzhong 汉中市 Hànzhōng Shì Dzielnica Hantai
5 Shangluo 商洛市 Shāngluò Shì Dzielnica Shangzhou
6 Tongchuan 铜川市 Tóngchuān Shì Dzielnica Yaozhou
7 Weinan 渭南市 Wèinán Shì Dzielnica Linwei
8 Xianyang 咸阳市 Xiányáng Shì Dzielnica Qindu
9 Yan’an 延安市 Yán’ān Shì Dzielnica Baota
10 Yulin 榆林市 Yúlín Shì Dzielnica Yuyang

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Osadnictwo prowincji Shaanxi jest bardzo stare. Gęstość zaludnienia wynosi poniżej 40 osób/km² na północy do ponad 300 w obniżeniu rzeki Wei He. W odróżnieniu od innych prowincji w północno-zachodnich Chinach, jest to obszar etnicznie jednolity. Poza niewielką liczbą Hui, nie ma tu w zasadzie mniejszości niechińskich.