Granat (minerał)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Granaty
Granat Granat almandyn
Granat Granat almandyn
Właściwości chemiczne i fizyczne
Skład chemiczny
Twardość w skali Mohsa 7 – 7,5
Przełam nierówny, muszlowy
Łupliwość niewyraźna według <110>
Układ krystalograficzny regularny krystalizacja najczęściej w postaci 12-ścianu rombowego <110>, 24-ścianu deltoidowego <211> lub tworzą osobniki, na których przeważają te postacie proste. Pospolite są osobniki ksenomorficzne.
Właściwości optyczne
Barwa W grupie granatów można napotkać wszystkie odcienie barw z wyjątkiem niebieskiej. Najczęściej spotykanymi są odcienie od barwy pomarańczowoczerwonej do fioletowoczerwonej (zwykle kojarzone z piropem i almandynem).
Rysa biała
Połysk szklisty, tłusty
Inne optycznie izotropowe, u niektórych anomalna dwójłomność
Dodatkowe dane
Szczególne własności odmiany bogate w magnez wykazują magnetyzm, na ogół bardzo odporne na działanie czynników chemicznych i atmosferyliów.
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło granat w Wikisłowniku

Granaty – grupa minerałów zaliczana do gromady krzemianów. Tworzą ją izostrukturalne i (przeważnie) izomorficzne krzemiany wyspowe.

Ich nazwa pochodzi od łacińskiego słowa granatus = granat, owoc granatu, co wskazuje na podobieństwo kamieni do ziaren owocu granatu.

Właściwości[edytuj | edytuj kod]

  • Wzór chemiczny: Bardzo powszechny w przyrodzie grupa krzemianów. Tworzy zwykle kryształy mieszane o podobnej strukturze i ogólnym wzorze chemicznym: X3Y2(SiO4)3:

gdzie:

Krystalizują w klasie 48-ścianu.

Chemizm niektórych granatów[edytuj | edytuj kod]

Granaty bardzo często tworzą między sobą kryształy mieszane, stąd tak duże ich zróżnicowanie. Część granatów wykazuje też znaczne zawartości sodu, itru i tytanu.

Odmiany[edytuj | edytuj kod]

Ze względu na skład chemiczny dzielą się na[edytuj | edytuj kod]

Granaty magnezowe, żelazowe i manganowe określane są w skrócie nazwą piralspit. Zaś odmiany wapniowe – ugrandyt. Skrócone nazwy pochodzą od pierwszych sylab ich głównych przedstawicieli.

Sposób występowania[edytuj | edytuj kod]

Wszystkie krystalizują w układzie regularnym – najbardziej rozpowszechniona jest postać dwunastościanów rombowych i dwudziestoczterościanów deltoidowych. Tworzą skupienia ziarniste, zbite, i naskorupienia. Są przezroczyste, przeświecające. Niektóre kryształy wykazują specjalne efekty optyczne: asteryzm, efekt kociego oka. Część zmienia barwę w zależności od rodzaju oświetlenia. Są kruche, ale stosunkowo twarde. Skrajne ogniwa granatów rzadko występują w przyrodzie, a przeważnie tworzą one różne izomorficzne roztwory stałe.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Granaty są grupą minerałów charakterystyczną dla skał metamorficznych: gnejsów, łupków mikowych – tworząc niekiedy prawie że monomineralne skały granatowe, zmetamorfizowanych wapieni i dolomitów (skarnów). Wchodzą również w skład skał magmowych. Rozpowszechnione wśród utworów kontaktowych. Należą do najczęściej spotykanych minerałów ciężkich klastycznych skał osadowych – piaskowców, arkoz itp. W szczególnych warunkach geologicznych ulegają one koncentracji, np. wśród piasków plażowych. Luźne wykształcenia granatów w postaci cienkich smug znane są z bałtyckich plaż, gdzie zwykle towarzyszy im ilmenit, oraz cyrkon.

Miejsca występowania: RPA – typowy "produkt odpadowy" przy eksploatacji diamentów, CzechyŻulova, Vápenná k. Jesenika, Ustia nad Łabą, Brazylia, Indie, Madagaskar, Norwegia – największe kryształy granatu (największy okaz miał średnicę 2,5 m i wagę 37 ton), USA – stan Nowy Jork (największy kryształ miał masę 1500 kg), Arizona (topazolity), kraje byłego ZSRR.

PolskaMasyw Śnieżnika, Góry Sowie, Karkonosze, Góry Izerskie, Pogórze Izerskie.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • znajdują zastosowanie jako materiał ścierny,
  • mają znaczenie naukowe
  • należą do wysoko cenionych kamieni kolekcjonerskich
  • ładne i czyste kamienie bywają stosowane do wyrobu biżuterii i ozdób

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • W.Szumann: Kamienie szlachetne i ozdobne.
  • N.Sobczak: Mała encyklopedia kamieni szlachetnych i ozdobnych.
  • R. Hochleitner: Minerały i kryształy.
  • K. Maślankiewicz: Kamienie szlachetne.
  • C. Hall: Klejnoty kamienie szlachetne i ozdobne.
  • G.G. Gormaz i J.J.Casanovas: Atlas mineralogii.
  • A. Bolewski: Mineralogia Szczegółowa.