Granat (minerał)

Granaty
Granat Granat almandyn
Właściwości chemiczne i fizyczne
Skład chemiczny
Twardość w skali Mohsa	7 – 7,5
Przełam	nierówny, muszlowy
Łupliwość	niewyraźna
Układ krystalograficzny	regularny
Właściwości optyczne
Barwa	W grupie granatów można napotkać wszystkie odcienie barw z wyjątkiem niebieskiej. Najczęściej spotykanymi są odcienie od barwy pomarańczowoczerwonej do fioletowoczerwonej (zwykle kojarzone z piropem i almandynem).
Rysa	biała
Połysk	szklisty, tłusty
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło granat w Wikisłowniku

Granaty – grupa minerałów zaliczana do gromady krzemianów. Ich nazwa pochodzi od łacińskiego słowa granatus = granat, owoc granatu, co wskazuje na podobieństwo kamieni do ziaren owocu granatu.

Właściwości

• Wzór chemiczny: Bardzo powszechna w przyrodzie grupa krzemianów. Tworzy zwykle kryształy mieszane o podobnej strukturze i ogólnym wzorze chemicznym: X₃Y₂(SiO₄)₃:

gdzie:

• • X oznacza wapń, magnez, dwuwartościowe żelazo lub mangan;
  • Y oznacza glin, trójwartościowe żelazo, chrom, tytan, cyrkon, wanad.

Chemizm niektórych granatów

• • almandyn – Fe₃Al₂[SiO₄]₃
  • andradyt – Ca₃Fe₂[SiO₄]₃
  • grossular – Ca₃Al₂[SiO₄]₃
  • pirop – Mg₃Al₂[SiO₄]₃
  • spessartyn – Mn₃Al₂[SiO₄]₃
  • uwarowit – Ca₃Cr₂[SiO₄]₃

Granaty bardzo często tworzą między sobą kryształy mieszane, stąd tak duże ich zróżnicowanie. Część granatów wykazuje też znaczne zawartości sodu, itru i tytanu.

Odmiany

Ze względu na skład chemiczny dzielą się na

• glinowe: – pirop, grossular, hessonit, spessartyn, almandyn, rodolit.
• żelazowe – andradyt: (melanit, schorlomit, ivaaryt), demantoid, majoryt, calderyt).
• chromowe – uwarowit, knorringit
• wanadowe – goldmanit, (yamatoit)
• cyrkonowe – (kimzeyit)
• Rzadkie odmiany granatu to: – goldmanit, hydrogrossular, kimzeyit, knorringit, majoryt

Sposób występowania

Wszystkie krystalizują w układzie regularnym – najbardziej rozpowszechniona jest postać dwunastościanów rombowych i dwudziestoczterościanów deltoidowych. Tworzą skupienia ziarniste, zbite, i naskorupienia. Są przezroczyste, przeświecające. Niektóre kryształy wykazują specjalne efekty optyczne: asteryzm, efekt kociego oka. Część zmienia barwę w zależności od rodzaju oświetlenia. Są kruche, ale stosunkowo twarde.

Występowanie

Granaty są grupą minerałów charakterystyczną dla skał metamorficznych: gnejsów, łupków mikowych, zmetamorfizowanych wapieni i dolomitów (skarnów).

Miejsca występowania: RPA – typowy "produkt odpadowy" przy eksploatacji diamentów, Czechy – Żulova, Vapenna k. Jesenika , Brazylia, Indie, Madagaskar, Norwegia – największe kryształy granatu (największy okaz miał średnicę 2,5 m i wagę 37 ton), USA – stan Nowy Jork (największy kryształ miał masę 1500 kg), Arizona (topazolity).

Polska - Masyw Śnieżnika, Góry Sowie, Karkonosze, Góry Izerskie, Pogórze Izerskie.

Zastosowanie

• znajdują zastosowanie jako materiał ścierny,
• mają znaczenie naukowe
• należą do wysoko cenionych kamieni kolekcjonerskich
• ładne i czyste kamienie bywają stosowane do wyrobu biżuterii i ozdób

Bibliografia

• W.Szumann: Kamienie szlachetne i ozdobne. 
• N.Sobczak: Mała encyklopedia kamieni szlachetnych i ozdobnych. 
• R. Hochleitner: Minerały i kryształy. 
• K. Maślankiewicz: Kamienie szlachetne. 
• C. Hall: Klejnoty kamienie szlachetne i ozdobne. 
• G.G. Gormaz i J.J.Casanovas: Atlas mineralogii. 

Zobacz też

• krzemiany wyspowe
• YAG