Amfibolit

Amfibolit masywny z widocznymi laminami biotytowymi. Najprawdopodobniej to ortoamfibolit. Znaleziony jako eratyk pod Grzywami Korzeczkowskimi w Górach Świętokrzyskich.

Amfibolit z widoczną lamina biotytową (czarna).

Amfibolit - obraz mikroskopowy przy skrzyzowanych nikolach. Na zdjęciu widoczne mniej więcej laminarnie ułożone kryształy hornblendy.

Amfibolit - skała metamorficzna barwy ciemnozielonej lub ciemnoszarej. Skały te są masywne i bardzo zwięzłe.

Skład mineralny

Głównymi minerałami amfibolitów są amfibole (głównie hornblenda, acz zdarza się gedryt, a w skałach bogatszych w Fe występuje cummingtonit) i plagioklazy. Poza tym w skład mineralogiczny amfibolitów wchodzi kwarc, epidot, zoisyt, granaty, biotyt, kordieryt, andaluzyt, sillimanit, turmaliny, tytanit, ilmenit i pirokseny. Skład plagioklazów obejmuje de facto całe możliwe spectrum, niemniej jednak stabilniejsze są te bogatsze w człon albitowy, gdyż zwiększenie zawartość Ca (np. labrador i bytownit) powoduje ich rozpad i zastępowanie epidotem lub albitem.

Amfibolity epidotowo-plagioklazowe składają się z hornblendy oraz równych ilości epidotu i plagioklazu. W amfibolitach epidotowo-albitowych cały plagioklaz został zastąpiony przez albit i epidot.

Struktura

Najczęściej amfibolity odznaczają się strukturą średnie i drobnoblastyczną, czasami porfiroblastyczną. Mikrostruktura jest najczęściej nematoblastyczna, czasami grano-nematoblasyczna, granoblastyczna lub diablastyczna.

Tekstura

Tekstura amfibolitów w przeważającej części jest w miarę uporządkowana, a uporządkowanie te polega na subtelnym ułożeniu słupków hornblendy i innych amfiboli. W amfibolitach możemy mieć do czynienia zarówno z foliacją jak i laminacją. Rzadziej spotyka się teksturę bezkierunkową. Istnieją odmiany amfibolitów ubogie w skalenie o wyraźnej laminowanej teksturze i zwykle wyraźnej foliacji - skały te nazywa się łupkami amfibolitowymi.

Barwa

Amfibolity są najczęściej barwy ciemnozielonej, ciemnoszarej, czarnej lub brunatnawej powstałej w wyniku wietrzenia, czasami pstrej.

Podział

Ze względu na pochodzenie amfibolity dzielą się na:

• ortoamfibolity
• paraamfibolity
• amfibolity metasomatyczne

Ortoamfibolity

Powstają w wyniku metamorfizmu w warunkach facji amfibolitowej zasadowych skał plutonicznych jak gabra, dioryty i diabazy oraz metamorfizmu progresywnego skał wulkanicznych jak bazalty, andezyty i spility. Amfibolityzacji ulegać mogą także tufy i tufity. Są również częste w facjach metamorfizmu kontaktowego jak facja hornblendowo-hornfelsowa.

Paraamfibolity

Powstają głównie w wyniku progresywnego lub kontaktowego metamorfizmu skał marglistych i dolomitycznych.

Amfibolity metasomatyczne

Występują zazwyczaj lokalnie, i charakteryzują się małym rozprzestrzenieniem. Metamorfizm metasomatyczny, powodujący amfibolityzację skał różni się zasadniczo od poprzednich zarówno typem procesu jak i protolitem. Metasomatoza może obejmować marmury doprowadzając do nich Mg i Fe w wyniku infiltracji. Mogą powstawać w wyniku ultrametamorfizmu również z doprowadzeniem Mg, Fe i czasami Na.

Innym powodem jest wymiana chemiczna skał kontaktujących ze sobą, a różniących się znacznie składem, np:

• serpentynity i gnejsy,
• węglany i gnejsy,
• skały węglanowe i granitoidy,
• łupki łyszczykowe i skały węglanowe,
• granodioryty biotytowe i żyły kwarcowo-albitowe.

Odróżnianie

Najpewniejszą metodą odróżniającą orto- od paraamfibolitów jest określenie ich pozycji litologicznej oraz charakteru petrograficznego skał otaczających dany amfibolit. Ponadto wykonuje się analizy petrograficzne i geochemiczne.

• Występowanie w amfibolitach niezgodnych żyłek, reliktów minerałów magmowych i stopniowe przejścia w stropie i spągu do skał magmowych świadczą o ich pochodzeniu jako ortoamfibolitów.
• Występowanie w postaci równoległych wkładek w skałach osadowych, obecność grafitu lub relikty struktur sedymentacyjnych jednoznacznie wskazują na paraamfibolity.
• Gdy amfibolit występuje na styku dwóch odmiennie petrograficznych skał oraz obserwowane pod mikroskopem zmiany metasomatyczne wskazują na ich metasomatyczne pochodzenie.

Skały przejściowe

Gnejs amfibolitowy

Przejścia amfibolitów w inne skały metamorficzne są trudne do precyzyjnego wyznaczania. Przy 30% objętościowych minerałów ciemnych przechodzą one w gnejsy amfibolowe, a za pośrednictwem amfibolitów biotytowych w łupki biotytowe. Tworzą także ciągłe przejścia do granulitów i eklogitów.

Występowanie

Jest to bardzo rozpowszechniona skała metamorficzna w Polsce. Występuje w Sudetach oraz w Tatrach. Eksploatowana w miejscowości Ogorzelec, oraz Piławie Górnej.

Zastosowanie

Wykorzystywany jest jako kruszywo łamane przy budowie dróg, linii kolejowych, ostatnio jako kamień ozdobny do urozmaicania ogrodów.

Bibliografia

• Bolewski A., Parachoniak W., Petrografia, Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa 1982, ISBN 83-220-0173-8
• Kozłowski K., Żaba J., Fediuk F., Petrologia skał metamorficznych, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 1986, ISSN 0239-6432
• Praca zbiorowa pod red. Manecki A, Muszyński M., Przewodnik do petrografii, Uczelniane Wydawnictwo Naukowo-Dydaktyczne AGH, Kraków 2008, ISBN 978-83-7464-110-4