Zapalenie płuc

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Zapalenie płuc (łac. pneumonia) – stan zapalny miąższu płucnego. Jest najczęstszą przyczyną umieralności dzieci poniżej 5 roku życia na świecie[1].

Zapalenie płuc widoczne na zdjęciu klatki piersiowej. A. Prawidłowy obraz płuc. B: Nieprawidłowy obraz z zacienieniem w prawym płucu z powodu zapalenia płuc z obecnością płynu wysiękowego w jamie opłucnowej
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło zapalenie płuc w Wikisłowniku

Rodzaje zapalenia płuc[edytuj | edytuj kod]

Wysięk opłucnowy. Zdjęcie klatki piersiowej ujawniające obecność wysięku opłucnowego. Strzałka A wskazuje poziom płynów w prawej części klatki piersiowej. Objętość płuca jest zmniejszona z powodu ucisku wywołanego przez płyn wokół płuca.

Dla ułatwienia rozumienia i leczenia zapalenie płuc może być dzielone w zależności od:

Podział anatomiczny zapalenia płuc - obraz makroskopowy i mikroskopowy zmian.
Podział anatomiczny zapalenia płuc - obraz makroskopowy i mikroskopowy zmian.

Typowe zapalenie płuc[edytuj | edytuj kod]

U góry: prawidłowe płuco pod mikroskopem. Widoczne pęcherzyki płucne wypełnione powietrzem. U dołu: płuco z naciekiem zapalnym

Etiologia[edytuj | edytuj kod]

Najczęstszą przyczyną zapalenia płuc jest dwoinka zapalenia płuc (Streptococcus pneumoniae). Dwoinka wyizolowana w roku 1880 w tym samym czasie niezależnie przez Sternberga i Pasteura, już w roku 1886 uznana została przez Weichselbauma za przyczynę płatowego zapalenia płuc. Do dzisiaj jest najczęściej stwierdzanym drobnoustrojem u osób z zapaleniem płuc i to niezależnie od wieku. Uważa się, że jest ona przyczyną 70% pozaszpitalnych zapaleń płuc.

Czynniki ryzyka[edytuj | edytuj kod]

Najważniejszym czynnikiem ryzyka rozwoju zapalenia płuc jest wiek (okres niemowlęcy, a także u osób po 65 roku życia), na dalszym miejscu znajduje się alkoholizm, niedożywienie, palenie tytoniu.

Czynniki sprzyjające występowaniu zapaleń płuc to między innymi (cechy sporne wśród środowisk medycznych):

Objawy[edytuj | edytuj kod]

Przy typowych objawach choroba zaczyna się:

  • osłabieniem
  • bólami mięśni
  • nagłą wysoką gorączką, która spada po 7-9 dniach
  • dreszczami
  • zlewnymi potami
  • kaszlem, najpierw suchym, a następnie wilgotnym z odkrztuszaniem śluzowej lub ropnej wydzieliny
  • bólem klatki piersiowej przy oddychaniu
  • dusznością o różnym stopniu nasilenia
  • niekiedy krwiopluciem

Podczas osłuchiwania słyszymy szmer oskrzelowy lub szmer pęcherzykowy zaostrzony. Początkowo we wczesnej fazie choroby występują trzeszczenia, a kolejnym objawem jest rzężenia drobno i średniobańkowe, dźwięczne świsty, furczenia. Stwierdza się stłumiony odgłos opukowy a także wzmożenie drżenia piersiowego. Tarcie opłucnowe może być słyszalne w pierwszych dniach choroby. Gdy w jamie opłucnej pojawia się większa ilość płynu >300 ml – wystąpi przytłumienie lub stłumienie odgłosu opukowego i osłabienie szmerów pęcherzykowych.

Information icon.svg Osobny artykuł: Szmer oddechowy.

Badanie dodatkowe[edytuj | edytuj kod]

W badaniu krwi zauważa się podwyższony OB, CRP i leukocytozę i odmłodzenie granulocytów, czasem niedokrwistość, zaburzenia utlenowania krwi – PaO2 < 60mmHg. W RTG – plamiste i zlewające się zaciemnienia, jednolite zacienienia płata, obecność płynu w jamie opłucnej.

Leczenie[edytuj | edytuj kod]

W leczeniu zapalenia płuc stosuje się antybiotyki o szerokim zakresie działania, a w późniejszym okresie leczenia antybiotykoterapię celowaną na podstawie antybiogramu oraz leki zmniejszające inne objawy:

Atypowe zapalenie płuc[edytuj | edytuj kod]

Objawy[edytuj | edytuj kod]

  • Stan ogólny dobry, cięższy: Legionella pneumophila
  • Początek jest mniej gwałtowny niż w typowym zapaleniu płuc.
  • Dominują objawy z górnych dróg oddechowych:
    • suchy kaszel, długo utrzymujący się, meczący
    • ból gardła
    • temperatura do 38 stopni, utrzymujące się długo stany podgorączkowe
  • Objawy spoza układu oddechowego:
    • bóle stawów
    • bóle mięśniowe
    • objawy ze strony przewodu pokarmowego
  • Duszność, o różnym stopniu nasilenia

Skąpe objawy osłuchowe: zaostrzony szmer pęcherzykowy, trzeszczenia. Schorzeniu towarzyszą często zmiany wielonarządowe:

Badanie dodatkowe[edytuj | edytuj kod]

W przypadku atypowego zapalenia płuc objawy nie będą tak charakterystyczne i rozpoznanie będzie postawione głównie na podstawie badania radiologicznego lub na podstawie posiewu i badań plwociny. W przypadku podejrzenia zakażenia pałeczką Legionella pneumophila warto wykonać badanie moczu na obecność antygenu Legionella spp.

Dla potwierdzenia rozpoznania stosujemy:

  • metodę ELISA
  • metodę immunofluorescencji pośredniej i bezpośredniej z użyciem przeciwciał monoklonalnych w celu identyfikacji antygenu i przeciwciał
  • testy serologiczne: wykrywanie IgG, IgM metodą OWD hemaglutynacji
  • PCR – z użyciem polimerazowej reakcji amplifikacji i zastosowaniem sondy genetycznej

Leczenie[edytuj | edytuj kod]

W leczeniu stosowane będą antybiotyki z grupy makrolidów i tetracyklin.

Wirusowe zapalenie płuc[edytuj | edytuj kod]

Wirusowe zapalenie płuc najczęściej jest wywołane przez wirusa grypy, rzadziej przez innego rodzaju wirusy. Leczenie jest objawowe.

Zapalenie płuc u osób z obniżoną odpornością[edytuj | edytuj kod]

Zapalenia płuc u osób z zaburzeniem odporności wywoływane są przez Pneumocystis jiroveci, grzyby i inne patogeny, które nie powodują objawów chorobowych w "normalnej" sytuacji. Zmiany można wykryć przypadkowo w RTG klatki piersiowej.

Pneumocystozowe zapalenie płuc[edytuj | edytuj kod]

Objawy[edytuj | edytuj kod]

Badania dodatkowe[edytuj | edytuj kod]

  • W RTG: obustronnie rozsiane zmiany, większe w okolicach wnęk
  • W plwocinie indukowanej inhalacją hipertonicznej soli, w popłuczynach oskrzelowo-pęcherzykowych uzyskanych przez bronchoskopię: cysty Pneumocystis jiroveci
  • Identyfikacja Pneumocystis jiroveci można dokonać także przy użyciu przeciwciał monoklonalnych.

Leczenie[edytuj | edytuj kod]

Przy podejrzeniu zakażenia Pneumocystis jiroveci stosuje się ko-trimoksazol i pentamidynę

Grzybicze zapalenie płuc[edytuj | edytuj kod]

  • W RTG: w 2/3 przypadków zmiany w Rtg nie występują, reszta obraz radiologiczny bywa niecharakterystyczny. Wyhodowanie Aspergillus fumigatus lub Candida albicans z drzewa oskrzelowego nie stanowi dowodu choroby, jednak u chorych wysokiego ryzyka przemawia za zakażeniem grzybiczym. (stwierdzenie grzyba w preparacie histologicznym bioptatu płuca – tak, stanowi dowód zakażenia)

Leczenie[edytuj | edytuj kod]

W zakażeniach grzybiczych stosuje się amfoterycynę B, flukonazol

Chemiczne zapalenie płuc[edytuj | edytuj kod]

Spowodowane jest przez aspirację do światła drobnych oskrzeli i pęcherzyków płucnych substancji chemicznych.

Obraz kliniczny[edytuj | edytuj kod]

Objawy uzależnione są od charakteru substancji działającej na miąższ płucny. Najczęstszą postacią jest zachłystowe zapalenie płuc (zespół Mendelsona) rozwijające się po dostaniu się do płuc treści żołądka chorego. Czynnikami patogenetycznymi są bakterie jamy ustnej i gardła, kwas solny z żołądka oraz niestrawione resztki pokarmowe. Może pojawić się u chorych nieprzytomnych, zwłaszcza reanimowanych lub po płukaniu żołądka. Często występuje w zatruciu etanolem. Typowe objawy to sinica, przyspieszony oddech (tachypnoë), przyspieszona akcja serca (tachykardia), trzeszczenia u podstawy płuc. Chory jest niedotleniony, w późniejszym okresie dołącza gorączka i kaszel z wykrztuszaniem resztek pokarmowych lub ropnej plwociny.

Inne postaci chemicznego zapalenie płuc:

  • Związki takie jak chlor, kwas solny, fosgen, parakwat wywołują natychmiastowe podrażnienie prowadzące do rozwoju reakcji zapalnej.
  • Aspiracja substancji o charakterze tłuszczowym może wywołać przewlekły proces gnilny.
  • Lipidowe zapalenie płuc wywołują przyjmowane przewlekle tłuszczowe krople do nosa lub olejowe środki przeczyszczające, w miąższu płuca pojawia się ziarnina zapalna zawierająca tłuszcze.
  • Działające toksycznie pary i gazy – dotyczy głównie zatruć zawodowych i narkomanów stosujących wziewne środki odurzające.

Leczenie[edytuj | edytuj kod]

Chory musi zostać zaintubowany, a zachłyśniętą treść należy odessać. Podaje się tlen oraz antybiotyki o szerokim zakresie działania, zwłaszcza na organizmy beztlenowe (penicylina G, metronidazol, klindamycyna).

W celu zapobieżeniu wystąpienia zachłystowego zapalnie płuc u chorych nieprzytomnych należy układać ich na boku lub w ułożeniu Trendelenburga, podaje się również profilaktycznie antybiotyki.

Zapalenie płuc związane z kontaktem ze służbą zdrowia[edytuj | edytuj kod]

Zapalenie płuc związane z kontaktem ze służbą zdrowia (ang. Healthcare-Associated Pneumonia, HCAP), to zapalenie płuc do którego dochodzi u osób, które w okresie 90 dni poprzedzających jego wystąpienie, byli hospitalizowani 2 lub więcej dni. Przebywali w czasie ostatnich 30 dni w izbie przyjęć lub Oddziale Ratunkowym, zakładzie dla przewlekle chorych, zakładzie opiekuńczym lub domu opieki społecznej. Dotyczy także pacjentów dializowanych. Występuje również u osób, które w poprzedzających 30 dniach byli leczeni dożylnie antybiotykiem, stosowali chemioterapię, mieli zaopatrywaną ranę, lub też zgłosili się do szpitali z innych powodów. Wówczas należy podejrzewać zakażenie florą szpitalną i wdrożyć postępowanie jak w przypadku szpitalnego zapalenia płuc.

Szpitalne zapalenie płuc[edytuj | edytuj kod]

Szpitalne zapalenie płuc (ang. Hospital Acquired Pneumonia, HAP) – zapalenie płuc, które wystąpiło powyżej 2 dób od przyjęcia niezaintubowanego chorego do szpitala. W ostatnich latach wyszczególniono właśnie ten typ zapaleń płuc (w odróżnieniu od tak zwanych pozaszpitalnych zapaleń płuc), gdyż spowodowane są one takimi samymi drobnoustrojami, jednakże bakterie szpitalne charakteryzują się opornością na wiele leków, a przebieg szpitalnego zapalenia płuc w 20% obarczony jest ryzykiem zgonu chorego. Szczególną postacią jest tak zwane respiratorowe zapalenie płuc (ang. Ventilator-Associated Pneumonia, VAP) pojawiające się u zaintubowanych chorych w przeciągu 2 - 3 dni od momentu rozpoczęcia sztucznej wentylacji. Ryzyko rozwoju zapalenia płuc osoby sztucznie wentylowanej szacuje się na 3% na dobę w ciągu 5 pierwszych dni wentylacji, następnie 2% w dniach 6-10 i po 1% na każdy kolejny dzień sztucznej wentylacji po dniu 10. W wypadku tego zapalenia płuc śmiertelność dochodzi do 50% chorych.

W wypadku szpitalnych zapaleń płuc obowiązuje bezwzględna konieczność badań bakteriologicznych i określenie lekowrażliwości czynnika etiologicznego. Do momentu uzyskania wyników tych badań stosuje się antybiotykoterapię w oparciu o antybiotyki o szerokim spektrum działania, a następnie stosuje się je zgodnie z wynikami uzyskanych badań bakteriologicznych.

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • F. Kokot (red.) Choroby wewnętrzne Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2004, ISBN 83-200-2893-0
  • Jerzy Stachura, Wenancjusz Domagała: Patologia - znaczy słowo o chorobie. Kraków: Wydawnictwo PAU, 2005, ISBN 83-88857-92-4
  • J. Groniowski, S. Kruś: Podstawy patomorfologii. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 1991 ISBN 83-200-1566-9

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.