Wittelsbachowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
cesarz Ludwik IV
Król Ruprecht z małżonką
Herb książąt Bawarii w herbarzu J. Siebmachera, 1605
Herb książąt Palatynatu na Neuburgu w herbarzu J. Siebmachera, 1605
Karol VII Albrecht

Wittelsbachowie – jedna z najstarszych dynastii niemieckich. Jej przedstawiciele panowali w krajach niemieckich: Bawarii, Palatynacie Reńskim oraz przejściowo w Brandenburgii. Trzykrotnie zdobywali tron władców Niemiec, jednak nie zdołali go utrzymać w swej rodzinie. Zasiadali także przejściowo na tronach kilku państw europejskich: Szwecji, Danii, Węgier, Czech, Holandii, Grecji. Współcześnie, od 1919 roku uznawani przez jakobitów za prawowitych królów Anglii, Szkocji i Irlandii.

Początki[edytuj | edytuj kod]

Nazwa dynastii pochodzi od zamku Wittelsbach koło Aichach w Górnej Bawarii. W 1180 roku Otto V otrzymał księstwo Bawarii (jako Otto I). Jego syn Ludwik I Bawarski w 1214 roku otrzymał także Palatynat Reński. Dynastia kilkakrotnie się dzieliła. Po raz pierwszy w 1253 roku. Młodsza linia dolnobawarska uzyskała w osobie Ottona III w latach 1305-1308 tron Węgier. Linia ta wygasła w 1340 roku na Janie I. Jej ziemie przejęła linia starsza, górnobawarska. Ta ostatnia linia już w drugim pokoleniu podzieliła się na kolejne dwie główne linie. Starsza przejęła dobra w Palatynacie, młodsza w Bawarii.

Linia palatyńska[edytuj | edytuj kod]

Jej założycielem był Rudolf I, od 1294 roku hrabia-palatyn reński. Jego syn Rudolf II w 1329 roku otrzymał uprawnienia elektora Cesarstwa (Rzeszy), czyli prawo do wybierania władcy Niemiec. Ruprecht III panował jako król niemiecki w latach 1400-1410. Rodzina jego potomków znacznie się rozrodziła, dzieląc na kilka mniejszych linii i gałęzi.

Ze związku morganatycznego elektora Fryderyka I Zwycięskiego z Klarą Tott z Augsburga wywodzi się linia książąt Löwenstein-Wertheim.

Z linii Pfalz-Neumarkt pochodził Krzysztof III, który w latach 1440-1448 panował w państwach Danii, Norwegii i Szwecji, połączonych Unią Kalmarską.

Z linii elektorskiej Pfalz-Simmern pochodził Fryderyk V wybrany w 1619 roku królem Czech (tzw. król zimowy). Powstanie, jakie wówczas wybuchło przeciwko Habsburgom w Pradze (defenestracja praska), stało się początkiem wojny trzydziestoletniej. W latach 1623-1648 linia palatyńska utraciła czasowo godność elektorów, przekazana książętom Bawarii.

Z linii Pfalz-Zweibrücken wywodzili się królowie Szwecji w latach 1654-1720: od Karola X Gustawa (jego najazd na Polskę znany jest jako potop szwedzki) przez Karola XI do Karola XII (przeciwnik Augusta II Mocnego w wojnie północnej, protektor Stanisława Leszczyńskiego) i Ulryki Eleonory.

Z linii Pfalz-Birkenfeld wywodził się książę Maksymilian I, sojusznik cesarza Napoleona I. Od 1799 elektor Bawarii, w 1805 roku przyjął za zgodą cesarza Francuzów tytuł króla Bawarii. Jego wnuk Otto panował w latach 1832-1862 jako król Grecji. Najbardziej sławnym był jego prawnuk Ludwik II, znany jako budowniczy bajkowych zamków. Z bocznej linii książąt w Bawarii (Herzog in Bayern) wywodziła się słynna cesarzowa Elżbieta (Sisi), żona cesarza Franciszka Józefa I, a także jej imienniczka Elżbieta Gabriela, żona króla Belgów Alberta I.

Tron bawarski Wittelsbachowie utracili w 1871 r. w wyniku dołączenia się do Prus. Byli zdecydowanymi przeciwnikami narodowego socjalizmu, za co więziono ich w obozach koncentracyjnych. Od 1996 roku spadkobiercą tytułu króla Bawarii jest książę a raczej Herzog Franciszek von Bayern (ur. 1933 r.) ponieważ po dołączeniu Bawarii w 1871 roku przez Ludwika II jest tylko Herzogiem. Przez współczesnych jakobitów uznawany także za króla Anglii, Szkocji i Irlandii.

Linia bawarska[edytuj | edytuj kod]

Jej założycielem był Ludwik IV, od 1314 roku król niemiecki, a od 1328 roku cesarz. Jego potomkowie rządzili w Brandenburgii w latach 1320-1373 oraz w Holandii w latach 1354-1432. Najważniejsze były jednak posiadłości w Bawarii.

W XV wieku doszło do rozbicia dzielnicowego Bawarii i rozrodzenia dynastii. Zjednoczenia wszystkich rozbitych księstw dokonał książę Monachium Albrecht IV Mądry. Od 1583 roku do 1761 roku młodsi przedstawiciele książąt bawarskich zasiadali na tronie arcybiskupów i elektorów Kolonii.

W czasie wojny trzydziestoletniej, w 1623 roku książę Maksymilian otrzymał odebraną kuzynom z Palatynatu godność elektora Cesarstwa. Po kończącym wojnę traktacie westfalskim 1648 godność elektora przysługiwała obydwu liniom dynastii: bawarskiej i palatyńskiej.

Po wygaśnięciu głównej linii dynastii Habsburgów (1740 rok), na podstawie układów jeszcze z czasów średniowiecza Wittelsbachowie bawarscy zgłosili pretensje do dziedzictwa po nich. Ostatecznie uzyskali chwilowo w latach 17421745 tylko tron cesarski w osobie Karola VII Albrechta (po kądzieli wnuk polskiego króla Jana III Sobieskiego). Na jego synu Maksymilianie III zmarłym w 1777 roku wygasła linia bawarska Wittelsbachów. Jej spadkobiercami zostali Wittelsbachowie z linii palatyńskiej.

Linie naturalne i morganatyczne[edytuj | edytuj kod]

Z potomków naturalnych wywodzi się:

  • rodzina hrabiów von Holnstein aus Bayern. Założycielem był Franciszek Ludwik (1723-1780) syn naturalny cesarza Karola VII ze związku z baronówną Zofią von Ingenheim. Rodzina ta wygasła w linii męskiej wraz ze śmiercią hr. Ludwika w 1966 r.

Genealogia hrabiów von Holnstein aus Bayern na M. Marek, Genealogy.Eu

Z potomków małżeństw morganatycznych wywodzi się:

Genealogia rodziny von Löwenstein-Wertheim na M. Marek, Genealogy.Eu

Genealogia[edytuj | edytuj kod]

Linia bawarska[edytuj | edytuj kod]

 
 
 
 
 
 
 
 
Otto I
1117-1183
książę Bawarii
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Ludwik I
1174-1231
książę Bawarii i Palatynatu
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Otton II
1206-1253
książę Bawarii i Palatynatu
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Bela IV
1206-1270
król Węgier
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Ludwik II Bawarski
1229-1294
książę Górnej Bawarii
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Henryk XIII
1235-1290
książę Dolnej Bawarii
 
Elżbieta Arpadówna
1236-1271
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Rudolf I Wittelsbach
1274-1319
książę Górnej Bawarii
 
Beatrycze
1292- 1322
 
Ludwik IV
1282-1347
cesarz
 
Małgorzata II
1311-1356
hrabina Hainaut i Holandii
 
 
 
 
 
Otto III
1261-1312
król Węgier
 
Ludwik III
1269-1296
książę Dolnej Bawarii
 
Stefan I
1271-1310
książę Dolnej Bawarii
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Henryk XV
1312-1333
książę Dolnej Bawarii
 
 
 
 
 
Henryk XIV
1305-1339
książę Dolnej Bawarii
 
Otto IV
1307-1334
książę Dolnej Bawarii
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Ludwik V
1315-1361
margrabia Brandenburgii
 
Stefan II
1319-1375
książę Bawarii-Landshut
 
 
 
 
 
Ludwik VI
1328-1365
elektor Brandenburgii
 
Wilhelm I
1330-1389
książę Bawarii-Straubing
 
Albrecht I
1336-1404
książę Bawarii-Straubing
 
Otto V
1346-1379
elektor Brandenburgii
 
Anna
1326-1361
 
Jan I
zm. 1340
książę Dolnej Bawarii
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Meinhard III
1344-1363
hrabia Tyrolu
 
Stefan III
1337-1413
książę Bawarii-Landshut
 
Fryderyk
1339-1393
książę Bawarii-Landshut
 
Jan II
1341-1397
książę Bawarii-Landshut
 
 
 
 
 
Wilhelm II
1365-1417
hrabia Hainaut i Holandii
 
Albert II
13681397
hrabia Hainaut i Holandii
 
Jan III
1373-1425
książę Bawarii-Straubing
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Ludwik VII
1368-1447
książę Bawarii-Ingolstadt
 
Henryk XVI
13861450
książę Bawarii-Landshut
 
Ernest
1373-1438
książę Bawarii-Monachium
 
Wilhelm III
1375-1435
książę Bawarii-Monachium
 
Jakobina
1401-1436
hrabina Hainaut i Holandii
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Ludwik VIII
1403-1445
książę Bawarii-Ingolstadt
 
Ludwik IX
1417-1479
książę Bawarii-Landshut
 
Albrecht III
1401-1460
książę Bawarii-Monachium
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Filip
1448-1508
elektor Palatynatu Reńskiego
 
Jerzy
1455-1503
książę Bawarii-Landshut
 
Jan IV
1437-1463
książę Bawarii-Monachium
 
Zygmunt
1439-1501
książę Bawarii-Monachium
 
Albrecht IV
1447-1508
książę Bawarii
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Ruppert
1481-1504
książę Palatynatu
 
Elżbieta
1478-1504
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Wilhelm IV
1493-1550
książę Bawarii
 
Ludwik X
1495-1545
książę Bawarii
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Otto Henryk
1502-1559
książę Palatynatu-Neuburg
 
Zuzanna
1502-1543
 
 
 
 
 
 
 
Albrecht V
1528-1579
książę Bawarii
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Wilhelm V
1548-1626
książę Bawarii
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Maksymilian I
1573-1651
książę Bawarii
 
Magdalena
1587-1628
 
Wolfgang Wilhelm
1578-1653
książę Palatynatu-Neuburg
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Ferdynand Maria
1636-1679
elektor Bawarii
 
 
 
Filip Wilhelm
1615-690
książę Palatynatu-Neuburg
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Maksymilian II
1662-1726
elektor Bawarii
 
Józef Klemens
1671-1723
arcybiskup Kolonii
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Józef Ferdynand
1692-1699
książę Asturii
 
Karol VII
1697-1745
cesarz
 
Klemens August
1700-1761
elektor Bawarii
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Maksymilian III
1727-1777
elektor Bawarii
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]