Wittelsbachowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Wittelsbachowie
Herb Wittelsbachowie
Kraj Niemcy (Bawaria, Palatynat), Grecja, Szwecja, Dania, Norwegia, Węgry
Tytuły święci cesarze rzymscy
królowie, elektorzy, książęta Bawarii
królowie Czech
królowie Węgier
królowie Szwecji
król Danii
król Norwegii
król Grecji
elektorzy Brandenburgii
elektorzy Kolonii
elektorzy Palatynatu
hrabiowie Holandii
Założyciel Otto I, hrabia Scheyern (zm. 1072)
Ostatni przedstawiciel Ludwik III (król Bawarii)
Rok założenia XI w.
Rok złożenia z funkcji 1918
Bawaria
Pochodzenie etniczne niemieckie
Gałęzie Linia palatyńska
Linia bawarska
cesarz Ludwik IV
Król Ruprecht z małżonką
Herb książąt Bawarii w herbarzu J. Siebmachera, 1605
Herb książąt Palatynatu na Neuburgu w herbarzu J. Siebmachera, 1605
Karol VII Albrecht

Wittelsbachowie – jedna z najstarszych dynastii niemieckich. Jej przedstawiciele panowali w krajach niemieckich: Bawarii, Palatynacie Reńskim oraz przejściowo w Brandenburgii. Trzykrotnie zdobywali tron władców Niemiec, jednak nie zdołali go utrzymać w swej rodzinie. Zasiadali także przejściowo na tronach kilku państw europejskich: Szwecji, Danii, Węgier, Czech, Holandii, Grecji. Współcześnie, od 1919 roku uznawani przez jakobitów za prawowitych królów Anglii, Szkocji i Irlandii.

Początki[edytuj | edytuj kod]

Nazwa dynastii pochodzi od zamku Wittelsbach koło Aichach w Górnej Bawarii. W 1180 roku Otto V otrzymał księstwo Bawarii (jako Otto I). Jego syn Ludwik I Bawarski w 1214 roku otrzymał także Palatynat Reński. Dynastia kilkakrotnie się dzieliła. Po raz pierwszy w 1253 roku. Młodsza linia dolnobawarska uzyskała w osobie Ottona III w latach 1305-1308 tron Węgier. Linia ta wygasła w 1340 roku na Janie I. Jej ziemie przejęła linia starsza, górnobawarska. Ta ostatnia linia już w drugim pokoleniu podzieliła się na kolejne dwie główne linie. Starsza przejęła dobra w Palatynacie, młodsza w Bawarii.

Linia palatyńska[edytuj | edytuj kod]

Jej założycielem był Rudolf I, od 1294 roku hrabia-palatyn reński. Jego syn Rudolf II w 1329 roku otrzymał uprawnienia elektora Cesarstwa (Rzeszy), czyli prawo do wybierania władcy Niemiec. Ruprecht III panował jako król niemiecki w latach 1400-1410. Rodzina jego potomków znacznie się rozrodziła, dzieląc na kilka mniejszych linii i gałęzi.

Ze związku morganatycznego elektora Fryderyka I Zwycięskiego z Klarą Tott z Augsburga wywodzi się linia książąt Löwenstein-Wertheim.

Z linii Pfalz-Neumarkt pochodził Krzysztof III, który w latach 1440-1448 panował w państwach Danii, Norwegii i Szwecji, połączonych Unią Kalmarską.

Z linii elektorskiej Pfalz-Simmern pochodził Fryderyk V wybrany w 1619 roku królem Czech (tzw. król zimowy). Powstanie, jakie wówczas wybuchło przeciwko Habsburgom w Pradze (defenestracja praska), stało się początkiem wojny trzydziestoletniej. W latach 1623-1648 linia palatyńska utraciła czasowo godność elektorów, przekazana książętom Bawarii.

Z linii Pfalz-Zweibrücken wywodzili się królowie Szwecji w latach 1654-1720: od Karola X Gustawa (jego najazd na Polskę znany jest jako potop szwedzki) przez Karola XI do Karola XII (przeciwnik Augusta II Mocnego w wojnie północnej, protektor Stanisława Leszczyńskiego) i Ulryki Eleonory.

Z linii Pfalz-Birkenfeld wywodził się książę Maksymilian I, sojusznik cesarza Napoleona I. Od 1799 elektor Bawarii, w 1805 roku przyjął za zgodą cesarza Francuzów tytuł króla Bawarii. Jego wnuk Otto panował w latach 1832-1862 jako król Grecji. Najbardziej sławnym był jego prawnuk Ludwik II, znany jako budowniczy bajkowych zamków. Z bocznej linii książąt w Bawarii (Herzog in Bayern) wywodziła się słynna cesarzowa Elżbieta (Sisi), żona cesarza Franciszka Józefa I, a także jej imienniczka Elżbieta Gabriela, żona króla Belgów Alberta I.

Tron bawarski Wittelsbachowie utracili w 1871 r. w wyniku dołączenia się do Prus. Byli zdecydowanymi przeciwnikami narodowego socjalizmu, za co więziono ich w obozach koncentracyjnych. Od 1996 roku spadkobiercą tytułu króla Bawarii jest książę a raczej Herzog Franciszek von Bayern (ur. 1933 r.) ponieważ po dołączeniu Bawarii w 1871 roku przez Ludwika II jest tylko Herzogiem. Przez współczesnych jakobitów uznawany także za króla Anglii, Szkocji i Irlandii.

Linia bawarska[edytuj | edytuj kod]

Jej założycielem był Ludwik IV, od 1314 roku król niemiecki, a od 1328 roku cesarz. Jego potomkowie rządzili w Brandenburgii w latach 1320-1373 oraz w Holandii w latach 1354-1432. Najważniejsze były jednak posiadłości w Bawarii.

W XV wieku doszło do rozbicia dzielnicowego Bawarii i rozrodzenia dynastii. Zjednoczenia wszystkich rozbitych księstw dokonał książę Monachium Albrecht IV Mądry. Od 1583 roku do 1761 roku młodsi przedstawiciele książąt bawarskich zasiadali na tronie arcybiskupów i elektorów Kolonii.

W czasie wojny trzydziestoletniej, w 1623 roku książę Maksymilian otrzymał odebraną kuzynom z Palatynatu godność elektora Cesarstwa. Po kończącym wojnę traktacie westfalskim 1648 godność elektora przysługiwała obydwu liniom dynastii: bawarskiej i palatyńskiej.

Po wygaśnięciu głównej linii dynastii Habsburgów (1740 rok), na podstawie układów jeszcze z czasów średniowiecza Wittelsbachowie bawarscy zgłosili pretensje do dziedzictwa po nich. Ostatecznie uzyskali chwilowo w latach 17421745 tylko tron cesarski w osobie Karola VII Albrechta (po kądzieli wnuk polskiego króla Jana III Sobieskiego). Na jego synu Maksymilianie III zmarłym w 1777 roku wygasła linia bawarska Wittelsbachów. Jej spadkobiercami zostali Wittelsbachowie z linii palatyńskiej.

Linie naturalne i morganatyczne[edytuj | edytuj kod]

Z potomków naturalnych wywodzi się:

  • rodzina hrabiów von Holnstein aus Bayern. Założycielem był Franciszek Ludwik (1723-1780) syn naturalny cesarza Karola VII ze związku z baronówną Zofią von Ingenheim. Rodzina ta wygasła w linii męskiej wraz ze śmiercią hr. Ludwika w 1966 r.

Genealogia hrabiów von Holnstein aus Bayern na M. Marek, Genealogy.Eu

Z potomków małżeństw morganatycznych wywodzi się:

Genealogia rodziny von Löwenstein-Wertheim na M. Marek, Genealogy.Eu

Genealogia[edytuj | edytuj kod]

Linia bawarska[edytuj | edytuj kod]

 
 
 
 
 
 
 
 
Otto I
1117-1183
książę Bawarii
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Ludwik I
1174-1231
książę Bawarii i Palatynatu
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Otton II
1206-1253
książę Bawarii i Palatynatu
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Bela IV
1206-1270
król Węgier
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Ludwik II Bawarski
1229-1294
książę Górnej Bawarii
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Henryk XIII
1235-1290
książę Dolnej Bawarii
 
Elżbieta Arpadówna
1236-1271
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Rudolf I Wittelsbach
1274-1319
książę Górnej Bawarii
 
Beatrycze
1292- 1322
 
Ludwik IV
1282-1347
cesarz
 
Małgorzata II
1311-1356
hrabina Hainaut i Holandii
 
 
 
 
 
Otto III
1261-1312
król Węgier
 
Ludwik III
1269-1296
książę Dolnej Bawarii
 
Stefan I
1271-1310
książę Dolnej Bawarii
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Henryk XV
1312-1333
książę Dolnej Bawarii
 
 
 
 
 
Henryk XIV
1305-1339
książę Dolnej Bawarii
 
Otto IV
1307-1334
książę Dolnej Bawarii
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Ludwik V
1315-1361
margrabia Brandenburgii
 
Stefan II
1319-1375
książę Bawarii-Landshut
 
 
 
 
 
Ludwik VI
1328-1365
elektor Brandenburgii
 
Wilhelm I
1330-1389
książę Bawarii-Straubing
 
Albrecht I
1336-1404
książę Bawarii-Straubing
 
Otto V
1346-1379
elektor Brandenburgii
 
Anna
1326-1361
 
Jan I
zm. 1340
książę Dolnej Bawarii
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Meinhard III
1344-1363
hrabia Tyrolu
 
Stefan III
1337-1413
książę Bawarii-Landshut
 
Fryderyk
1339-1393
książę Bawarii-Landshut
 
Jan II
1341-1397
książę Bawarii-Landshut
 
 
 
 
 
Wilhelm II
1365-1417
hrabia Hainaut i Holandii
 
Albert II
13681397
hrabia Hainaut i Holandii
 
Jan III
1373-1425
książę Bawarii-Straubing
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Ludwik VII
1368-1447
książę Bawarii-Ingolstadt
 
Henryk XVI
13861450
książę Bawarii-Landshut
 
Ernest
1373-1438
książę Bawarii-Monachium
 
Wilhelm III
1375-1435
książę Bawarii-Monachium
 
Jakobina
1401-1436
hrabina Hainaut i Holandii
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Ludwik VIII
1403-1445
książę Bawarii-Ingolstadt
 
Ludwik IX
1417-1479
książę Bawarii-Landshut
 
Albrecht III
1401-1460
książę Bawarii-Monachium
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Filip
1448-1508
elektor Palatynatu Reńskiego
 
Jerzy
1455-1503
książę Bawarii-Landshut
 
Jan IV
1437-1463
książę Bawarii-Monachium
 
Zygmunt
1439-1501
książę Bawarii-Monachium
 
Albrecht IV
1447-1508
książę Bawarii
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Ruppert
1481-1504
książę Palatynatu
 
Elżbieta
1478-1504
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Wilhelm IV
1493-1550
książę Bawarii
 
Ludwik X
1495-1545
książę Bawarii
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Otto Henryk
1502-1559
książę Palatynatu-Neuburg
 
Zuzanna
1502-1543
 
 
 
 
 
 
 
Albrecht V
1528-1579
książę Bawarii
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Wilhelm V
1548-1626
książę Bawarii
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Maksymilian I
1573-1651
książę Bawarii
 
Magdalena
1587-1628
 
Wolfgang Wilhelm
1578-1653
książę Palatynatu-Neuburg
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Ferdynand Maria
1636-1679
elektor Bawarii
 
 
 
Filip Wilhelm
1615-690
książę Palatynatu-Neuburg
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Maksymilian II
1662-1726
elektor Bawarii
 
Józef Klemens
1671-1723
arcybiskup Kolonii
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Józef Ferdynand
1692-1699
książę Asturii
 
Karol VII
1697-1745
cesarz
 
Klemens August
1700-1761
elektor Bawarii
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Maksymilian III
1727-1777
elektor Bawarii
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]