Kalendarz

Kalendarium dzień po dniu

<<	luty 2012					>>
Pn	Wt	Śr	Cz	Pt	So	Nd
30	31	1	2	3	4	5
6	7	8	9	10	11	12
13	14	15	16	17	18	19
20	21	22	23	24	25	26
27	28	29	1	2	3	4

Kalendarz – umowna, przyjęta w danej społeczności bądź kulturze, rachuba czasu. Dzieli ona czas na powtarzające się cyklicznie okresy, związane najczęściej z cyklami przyrody. Nazwa pochodzi od rzymskiego słowa Kalendy bądź według innych źródeł od łacińskiego callendarium.

Obecnie najbardziej rozpowszechnionym kalendarzem na świecie jest kalendarz gregoriański - wprowadzony 15 października 1582 przez papieża Grzegorza XIII i oparty na długości roku zwrotnikowego.

Typy kalendarzy

Kalendarze dzieli się na różne typy, w zależności od:

1) sposobu określania długości roku w związku z długością i liczbą miesięcy (poprzez odwołanie się do wielokrotności faz Księżyca, poprzez odwołanie się do pozornego ruchu Słońca na niebie na tle Zodiaku, czy poprzez kombinację jednego z drugim). Z tym związany jest też podział miesiąca na mniejsze jednostki, tygodnie lub dekady.

Według tego, najpopularniejszego kryterium klasyfikacji kalendarzy, kalendarze dzielimy zatem na:

• księżycowe (lunarne), np.:
  • kalendarz starogrecki,
  • kalendarz rzymski,
  • kalendarz babiloński,
  • kalendarz żydowski,
  • kalendarz muzułmański;

• księżycowo-słoneczne, np.:
  • kalendarz egipski,
  • kalendarze indyjskie, np. indyjski kalendarz narodowy, kalendarz tamilski, bengalski, kalendarz dżinijski oraz pochodne od nich:
    • kalendarze buddyjskie: cejloński, birmański, tajski, kambodżański, laotański) i in.,
    • kalendarz jawajski,
  • kalendarz chiński i pochodne od niego kalendarze japoński, koreański, wietnamski, mongolski, tuwijski czy tybetański;

• słoneczne, np.:
  • kalendarz Majów,
  • kalendarz aztecki,
  • kalendarz irański,
  • kalendarz juliański,
  • kalendarz gregoriański,
  • francuski kalendarz republikański.

2) sposobu określania początku rachuby czasu (ery):

• linearne - lata liczone są ciągle od jakiegoś wydarzenia historycznego dawnego, np. od narodzenia Chrystusa (kalendarz gregoriański), od ucieczki Mahometa z Mekki do Medyny (kalendarz muzułmański), bądź niedawnego (np. od daty wstąpienia ostatniego władcy na tron, jak np. kalendarz japoński, kalendarz Dżucze);
• cykliczne - gdzie lata liczy się w powtarzających się cyklach, np. 12-letnich, 60-letnich itp. (np. kalendarz chiński, kalendarz Majów, kalendarz balijski);

3) sposobu określania początku nowej doby (wschód słońca, zachód słońca, wschód księżyca, północ, południe) oraz liczenia długości doby i godziny (stałogodzinowe, zmiennogodzinowe).

Ciekawostki

Najstarszy drukowany kalendarz polski na rok 1474 powstał w Krakowie w roku 1473 i został wykonany w warsztacie wędrownego drukarza z Bawarii Kacpra Straubego. Kalendarz Straubego uważany jest za pierwszy druk na ziemiach polskich w języku łacińskim (oryginał znajduje się w Bibliotece Jagiellońskiej). Oprócz informacji astronomicznych kalendarz zawierał wiadomości praktyczne z dziedziny medycyny domowej. Najstarszy kalendarz w języku polskim ukazał się również w Krakowie w pierwszej polskiej oficynie wydawniczej Jana Hallera, w roku 1516. W dawnej Polsce układanie kalendarzy było przywilejem profesorów Akademii Krakowskiej.

Zobacz też

• data,
• era kalendarzowa,
• rok kalendarzowy,
• kalendarz liturgiczny,
• święta ruchome
• kalendarz na rok 2012

Linki zewnętrzne

• Słowacka strona o kalendarzach (pol.)
• Kalendarz z imieninami (pol.)
• Historia kalendarza (pol.)