Kosaćcowate

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Kosaćcowate
Kosaciec syberyjski
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad jednoliścienne
Rząd szparagowce
Rodzina kosaćcowate
Nazwa systematyczna
Iridaceae Juss.
Gen. Pl.: 57. 4 Aug 1789
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Kosaćcowate (Iridaceae Juss.) – rodzina jednoliściennych roślin lądowych lub bagiennych. Obejmuje ponad 2 tysiące gatunków zebranych w 66 rodzajów. Do rodziny należą liczne rośliny ozdobne. Zasięg występowania obejmuje oba kontynenty amerykańskie, Europę, Afrykę, Azję zachodnią i wschodnią oraz Australię z Oceanią[1].

Szafran wiosenny 'Pickwick'

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Łodyga
Pęd kwiatowy wyrasta z poziomo rozrastającego się kłącza lub cebulastych bulw.
Liście
Mieczowate, ułożone w dwóch rzędach.
Kwiaty
Obupłciowe, promieniste lub rzadziej grzbieciste, o 3 pręcikach i dolnym słupku, 6 płatków (zewnętrzne odgięte w dół, wewnętrzne wzniesione). Kwitnienie przypada od kwietnie do początku lipca.
Owoce
Trójkomorowa, wielonasienna torebka.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

W popularnym w końcu XX wieku systemie Cronquista rodzina kosaćcowatych umieszczana była w rzędzie liliowców (Liliales). Późniejsze systemy Reveala (1994-1999) i Takhtajana (1997) wyłączały kosaćcowate w odrębny rząd kosaćcowców (Iridales). W opublikowanym w 2003 roku systemie APG II kosaćcowate uznane zostały za jedną z linii rozwojowych kladu szparagowców (rząd Asparagales), co podtrzymywane jest na Angiosperm Phylogeny Website.

Pozycja i podział rodziny według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG III z 2009)

Jeden z kladów w rzędzie szparagowców Asparagales w obrębie jednoliściennych[1].

Pozycja filogenetyczna rodziny w obrębie rzędu szparagowców:


storczykowate Orchidaceae





Boryaceae




Blandfordiaceae




Lanariaceae




asteliowate Asteliaceae



Hypoxidaceae









Ixioliriaceae



Tecophilaeaceae





Doryanthaceae




kosaćcowate Iridaceae




Xeronemataceae




żółtakowate Xanthorrhoeaceae




amarylkowate Amaryllidaceae



szparagowate Asparagaceae










Takson dzieli się na siedem podrodzin o następujących powiązaniach filogenetycznych[1]:

kosaćcowate

Isophysidoideae




Iridoideae




Patersonioideae




Geosiridoideae




Aristeoideae




Nivenioideae



Crocoideae








  • Isophysidoideae Thorne & Reveal (syn. Isophysidaceae F. A. Barkley) – monotypowa podrodzina z jednym gatunkiem Isophysis tasmanica występującym na Tasmanii.
  • Iridoideae Eaton – podrodzina obejmująca 30 rodzajów z 820 gatunkami rozpowszechnionymi na całym świecie, z centrum występowania w Ameryce Środkowej i Południowej. Należą tutaj m.in. kosaciec Iris (280 gatunków), Moraea (200), Sisyrinchium (60).
  • Patersonioideae Goldblatt – monotypowa podrodzina, do której należy jeden rodzaj Patersonia z około 20 gatunkami. Występują na obrzezach Australii oraz na Borneo, Sumatrze, Nowej Gwinei.
  • Geosiridoideae Goldblatt & Manning – monotypowa podrodzina z jednym rodzajem i jednym gatunkiem – Geosiris aphylla. Roślina ta występuje na Madagaskarze i Komorach. Jest to bezzieleniowy myko-heterotrof z łuskowatymi liśćmi. W 1939 roku roślina ta włączona została w randze rodziny Geosiridaceae do rzędu storczykowców Orchidales, co podtrzymane było jeszcze w systemie Cronquista (1981).
  • Aristeoideae Vines – monotypowa podrodzina z jednym rodzajem Aristea liczącym ok. 55 gatunków występujących w Afryce subsaharyjskiej i na Madagaskarze.
  • Nivenioideae – podrodzina, do której zaliczane są 3 rodzaje (Klattia, Nivenia i Witsenia) z 14 gatunkami występującymi w Afryce Południowej.
  • Crocoideae G. T. Burnett – podrodzina obejmująca 28 rodzajów z 995 gatunkami. Najbardziej zróżnicowane rodzaje to: mieczyk Gladiolus (260 gatunków), Romulea (90), Geissorhiza (85), szafran Crocus (90), Hesperantha (80), Babiana (55), Watsonia (50), Ixia (50). Zasięg obejmuje obszar od południowej Afryki poprzez region śródziemnomorski do Azji.
Wykaz rodzajów[2]
Krokus spiski, przedstawiciel rodzaju Crocus
Sisyrinchium californicum, przedstawiciel miecznic

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-08-28].
  2. List of genera in family IRIDACEAE (ang.). W: Vascular Plant Families and Genera [on-line]. Kew Gardens. [dostęp 2010-08-28].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]