Kozica tatrzańska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Kozica tatrzańska
Rupicapra rupicapra tatrica
Blahout, 1972
Kozica tatrzańska
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Gromada ssaki
Podgromada ssaki żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd parzystokopytne
Rodzina krętorogie
Rodzaj Rupicapra
Gatunek kozica
Podgatunek kozica tatrzańska
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[1]
Status iucn3.1 CR pl.svg
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Kozica tatrzańska (Rupicapra rupicapra tatrica) – ssak z rodziny krętorogich (Bovidae), podgatunek kozicy (Rupicapra rupicapra) występujący w Tatrach oraz w Niżnych Tatrach na Słowacji (populacja introdukowana w latach 1969-74). Jest najdalej na północ wysuniętą populacją kozicy.

Różnice między kozicą tatrzańską a kozicą alpejską[edytuj | edytuj kod]

Kozica z młodym na zboczach Huncowskiego Szczytu
Kozica w Tatrach
Wizerunek kozicy w logo TPN funkcjonującym do 2009 r.
Kozica w aktualnym logo Tatrzańskiego Parku Narodowego

Można wyróżnić wiele cech, które pozwoliły Blahoutowi wyodrębnić podgatunek tatrzański kozicy. Z cech kraniometrycznych można wymienić całkowitą długość czaszki, która u kozicy alpejskiej dochodzi do 180 mm, a u kozicy tatrzańskiej zdecydowanie przekracza 180 mm, a nawet przekracza 190 mm (rekord 202 mm).

Najprawdopodobniej kozice tatrzańskie są cięższe od kozic alpejskich, potwierdzenie tej tezy jest niemożliwe ze względu na małą liczebność kozic tatrzańskich. Normą jest schodzenie kozic alpejskich zimą poniżej granicy lasu, natomiast kozice tatrzańskie czynią to sporadycznie.

Pokarm[edytuj | edytuj kod]

Kozice odżywiają się pokarmem roślinnym, najczęściej wybieranymi przez nie gatunkami są: pędy, kora i liście jarzębu pospolitego górskiego (Sorbus aucuparia glabarata), pędy liście i owoce różnych gatunków jagód oraz ponad setkę innych gatunków roślin zielnych jak miłosna górska (Adenostyles alliariae), różne gatunki przywrotników (Alchemilla), arcydzięgiel litwor (Anielica archangelica), ostróżka tatrzańska (Delphinum oxysepalum) i in. Kozice zjadają również czasami mchy i porosty.

Liczebność[edytuj | edytuj kod]

Dwa razy do roku jest organizowane przez Tatrzański Park Narodowy i TANAP liczenie kozic. Podczas najnowszego takiego liczenia, w jesieni 2012 roku, zaobserwowano 1096 kozic, z czego 810 (w tym 134 młode) przebywało po stronie słowackiej, a 286 (w tym 43 młode) po stronie polskiej[2]. Liczebność kozic w Tatrach na przestrzeni wieków ulegała dużym zmianom. Szczególnie uciążliwa była tu presja myśliwska, zapoczątkowana w drugiej połowie XVIII wieku oraz nadmierne wypasanie bydła i owiec w Tatrach. Nadmierne polowania prowadzone przez góralskich myśliwych zwanych koziarzami doprowadziły kozice na skraj wymarcia. Pierwszym aktem prawnym dotyczącym ochrony kozic była Ustawa względem zakazu łapania i sprzedawania zwierząt alpejskich właściwych Tatrom, świstaka i dzikich kóz uchwalona w Sejmie Galicyjskim we Lwowie 5 października 1868 roku, była to pierwsza w świecie parlamentarna ustawa o ochronie gatunkowej zwierząt. Dzięki tej ustawie powstała w Tatrach straż górska, mająca na celu zapobiegać kłusownictwu, pierwszymi strażnikami zostali "nawróceni" polowace.

Jednak ochrona kozic nie spowodowała całkowitego wyeliminowania kłusownictwa, górale nadal nielegalnie polowali na kozice w Tatrach Bielskich istniał zwierzyniec księcia Hohenlohe, gdzie książę masowo zabijał kozice i wprowadzał gatunki zwierząt zupełnie nieznane Tatrom jak: żubr, koziorożec, jelenie z Azji i inne.

Obydwie wojny światowe przyczyniły się do rozwoju kłusownictwa i spadku liczebności kozic, po II wojnie światowej po stronie polskiej Tatr przebywało ok. 26 osobników. Rygorystyczna ochrona kozic zapoczątkowana utworzeniem TPN i TANAP i zlikwidowanie w Tatrach uciążliwego dla przyrody nadmiernego pasterstwa spowodowało wzrost populacji kozic do pułapu nawet 1100 sztuk w pierwszej połowie lat 60., po czym liczebność populacji kozic ustabilizowała się na poziomie ok. 800 sztuk (po stronie polskiej przebywało ok. 25% kozic). Z początkiem lat 90. rozpoczął się nagły i gwałtowny spadek liczebności kozicy tatrzańskiej do krytycznego poziomu ok. 220 sztuk. W XXI wieku populacja zaczęła wzrastać, zwłaszcza od roku 2007. W letnim liczeniu w roku 2007 naliczono 548 sztuk, w tym 119 tegorocznych młodych; przyjęto, że po stronie polskiej przebywały 143 sztuki, w tym 38 tegorocznych młodych. W roku 2008 naliczono jesienią w sumie 770 sztuk, po polskiej stronie 170[3] (wyniki liczenia w 2008 pokazują, że coroczne liczenia kozic przeprowadzane w TPN i TANAP nie są dokładne i dostarczają jedynie danych szacunkowych). Latem 2011 r. naliczono już 967 osobników (o 126 więcej niż jesienią 2010 r.)[4]. Obecnie (2012) liczebność populacji wzrosła do rekordowego poziomu, zbliżonego do tego z lat 1961-1964[5].

Kierdele po polskiej stronie Tatr liczą na ogół od 2–3 do 12–15 osobników, chociaż w latach osiemdziesiątych zdarzały się stada składające się nawet z 52 kozic. W trakcie ostatniego liczenia jesienią 2012 roku napotkano w Dolinie Hlińskiej w Tatrach słowackich kierdel złożony z ponad 70 osobników[2].

Pokrewieństwo z innymi podgatunkami kozicy[edytuj | edytuj kod]

Prowadzone przez naukowców z hiszpańskiego Uniwersytetu w Oviedo badania (zakończone w 2004 roku) wykazały, że kozica tatrzańska jest najbliżej spokrewniona z kozicą karpacką Rupicapra rupicapra carpatica, a nieco dalej z kozicą alpejską Rupicapra rupicapra rupicapra. Rozdzielenie populacji karpackiej i tatrzańskiej nastąpiło co najmniej 10 000 lat temu, a populacji karpackiej i alpejskiej co najmniej 15 000 lat temu.

Zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

Obecnie zagrożeniem dla kozicy jest nadmierna turystyka, zanieczyszczenia środowiska, anomalie klimatyczne i nie do końca zbadane pokrewieństwo między zwierzętami w populacji tatrzańskiej kozicy (zbyt bliskie pokrewieństwo może prowadzić do ujawniania się szkodliwych mutacji genetycznych, rozwoju chorób genetycznych i w konsekwencji nawet do wymarcia populacji). Co prawda badania naukowców z Oviedo dowiodły, że kozice tatrzańskie cechują się nie mniejszą zmiennością genetyczną niż żywotne populacje kozic alpejskich czy kozic pirenejskich, to owe wyniki nie są pewne, ponieważ przebadano jedynie dwa osobniki.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Rupicapra rupicapra tatrica. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  2. 2,0 2,1 Kamzíkov v Tatrách je už viac ako tisícka! (słow.). Štátne lesy TANAPu. [dostęp 2012-12-04].
  3. Przybywa kozic. [dostęp 21 grudnia 2008].
  4. Prawie 1000 kozic żyje w Tatrach (pol.). Onet.pl. [dostęp 2012-09-02].
  5. Rekordowa liczba kozic (pol.). Tygodnik Podhalański. [dostęp 2012-12-04].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Kwartalnik TATRY nr 4 (10), jesień 2004, s. 33.
  2. Kwartalnik TATRY nr 4 (22), jesień 2007, s. 42.
  3. Kozica tatrzańska, wyd. TPN, Zakopane 2007.