Kozica tatrzańska
| Kozica tatrzańska | |
 |
|
| Systematyka | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | zwierzęta |
| Gromada | ssaki |
| Podgromada | ssaki żyworodne |
| Szczep | łożyskowce |
| Rząd | parzystokopytne |
| Rodzina | krętorogie |
| Rodzaj | Rupicapra |
| Gatunek | kozica |
| Podgatunek | kozica tatrzańska |
| Nazwa systematyczna | |
| Rupicapra rupicapra tatrica | |
| Blahout, 1972 | |
| Kategoria zagrożenia (CKGZ)[1] | |
 |
|
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|
Kozica tatrzańska (Rupicapra rupicapra tatrica) – ssak z rodziny krętorogich (Bovidae), podgatunek kozicy (Rupicapra rupicapra) występujący w Tatrach oraz w Niżnych Tatrach na Słowacji (populacja introdukowana w latach 1969-74). Jest najdalej na północ wysuniętą populacją kozicy.
Spis treści |
[edytuj] Różnice między kozicą tatrzańską a kozicą alpejską
Można wyróżnić wiele cech, które pozwoliły Blahoutowi wyodrębnić podgatunek tatrzański kozicy. Z cech kraniometrycznych można wymienić całkowitą długość czaszki, która u kozicy alpejskiej dochodzi do 180 mm, a u kozicy tatrzańskiej zdecydowanie przekracza 180 mm, a nawet przekracza 190 mm (rekord 202 mm).
Najprawdopodobniej kozice tatrzańskie są cięższe od kozic alpejskich, potwierdzenie tej tezy jest niemożliwe ze względu na małą liczebność kozic tatrzańskich. Normą jest schodzenie kozic alpejskich zimą poniżej granicy lasu, natomiast kozice tatrzańskie czynią to sporadycznie.
[edytuj] Pokarm
Kozice odżywiają się pokarmem roślinnym, najczęściej wybieranymi przez nie gatunkami są: pędy, kora i liście jarzębu pospolitego górskiego (Sorbus aucuparia glabarata), pędy liście i owoce różnych gatunków jagód, i szereg gatunków roślin zielnych jak miłosna górska (Adenostyles alliariae), różne gatunki przywrotników (Alchemilla), arcydzięgiel litwor (Anielica archangelica), ostróżka tatrzańska (Delphinum oxysepalum)i ponad setka innych gatunków roślin, kozice zjadają również czasami mchy i porosty.
[edytuj] Liczebność
Dwa razy do roku jest organizowane przez Tatrzański Park Narodowy i TANAP liczenie kozic. W letnim liczeniu w roku 2007 naliczono 548 sztuk, w tym 119 tegorocznych młodych, przyjęto, że po stronie polskiej przebywały 143 sztuki, w tym 38 tegorocznych młodych. W roku 2008 naliczono jesienią w sumie 770 sztuk, po polskiej stronie 170[2] (wyniki liczenia w 2008 pokazują, że coroczne liczenia kozic przeprowadzane w TPN i TANAP nie są dokładne i dostarczają jedynie danych szacunkowych). Liczebność kozic w Tatrach na przestrzeni wieków ulegała dużym zmianom. Szczególnie uciążliwa była tu presja myśliwska, zapoczątkowana w drugiej połowie XVIII wieku oraz nadmierne wypasanie bydła i owiec w Tatrach. Nadmierne polowania prowadzone przez góralskich myśliwych zwanych koziarzami doprowadziły kozice na skraj wymarcia. Pierwszym aktem prawnym dotyczącym ochrony kozic była Ustawa względem zakazu łapania i sprzedawania zwierząt alpejskich właściwych Tatrom, świstaka i dzikich kóz uchwalona w Sejmie Galicyjskim we Lwowie 5 października 1868 roku, była to pierwsza w świecie parlamentarna ustawa o ochronie gatunkowej zwierząt. Dzięki tej ustawie powstała w Tatrach straż górska, mająca na celu zapobiegać kłusownictwu, pierwszymi strażnikami zostali "nawróceni" polowace.
Jednak ochrona kozic nie spowodowała całkowitego wyeliminowania kłusownictwa, górale nadal nielegalnie polowali na kozice w Tatrach Bielskich istniał zwierzyniec księcia Hohenlohe, gdzie książę masowo zabijał kozice i wprowadzał gatunki zwierząt zupełnie nieznane Tatrom jak: żubr, koziorożec, jelenie z Azji i inne.
Obydwie wojny światowe przyczyniły się do rozwoju kłusownictwa i spadku liczebności kozic, po II wojnie światowej po stronie polskiej Tatr przebywało ok. 26 osobników. Rygorystyczna ochrona kozic zapoczątkowana utworzeniem TPN i TANAP i zlikwidowanie w Tatrach uciążliwego dla przyrody nadmiernego pasterstwa spowodowało wzrost populacji kozic do pułapu nawet 1100 sztuk w pierwszej połowie lat 60., po czym liczebność populacji kozic ustabilizowała się na poziomie ok. 800 sztuk (po stronie polskiej przebywało ok. 25% kozic). Z początkiem lat 90. rozpoczął się nagły i gwałtowny spadek liczebności kozicy tatrzańskiej do krytycznego poziomu ok. 270 sztuk na przełomie lat 1999/2000. Następnie populacja zaczęła wzrastać, zwłaszcza od roku 2007, a latem 2011 r. naliczono 967 osobników (ponad sto więcej niż rok wcześniej)[3]. Liczebność kierdeli po polskiej stronie Tatr waha się od 2–3 do 12–15 osobników, chociaż w latach osiemdziesiątych zdarzały się kierdele składające się nawet z 52 osobników.
[edytuj] Pokrewieństwo z innymi podgatunkami kozicy
Prowadzone przez naukowców z hiszpańskiego Uniwersytetu w Oviedo badania (zakończone w 2004 roku) wykazały, że kozica tatrzańska jest najbliżej spokrewniona z kozicą karpacką Rupicapra rupicapra carpatica, a nieco dalej z kozicą alpejską Rupicapra rupicapra rupicapra rozdzielenie populacji karpackiej i tatrzańskiej nastąpiło co najmniej 10 000 lat temu, a populacji karpackiej i alpejskiej co najmniej 15 000 lat temu.
[edytuj] Zagrożenia
Obecnie zagrożeniem dla kozicy jest nadmierna turystyka, zanieczyszczenia środowiska, anomalie klimatyczne i nie do końca zbadane pokrewieństwo między zwierzętami w populacji tatrzańskiej kozicy (zbyt bliskie pokrewieństwo może prowadzić do ujawniania się szkodliwych mutacji genetycznych, rozwoju chorób genetycznych i w konsekwencji nawet do wymarcia populacji). Co prawda badania naukowców z Oviedo dowiodły, że kozice tatrzańskie cechują się nie mniejszą zmiennością genetyczną niż żywotne populacje kozic alpejskich czy kozic pirenejskich, to owe wyniki nie są pewne, ponieważ przebadano jedynie dwa osobniki.
[edytuj] Zobacz też
Przypisy
- ↑ Rupicapra rupicapra tatrica. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
- ↑ Przybywa kozic. [dostęp 21 grudnia 2008].
- ↑ Prawie 1000 kozic żyje w Tatrach (pol.). Polska Agencja Prasowa. [dostęp 2011-08-17].
[edytuj] Bibliografia
- Kwartalnik TATRY nr 4 (10), jesień 2004, s. 33.
- Kwartalnik TATRY nr 4 (22), jesień 2007, s. 42.
- Kozica tatrzańska, wyd. TPN, Zakopane 2007.
