Maria Budzanowska

Maria Budzanowska
Data i miejsce urodzenia	16 kwietnia 1930 Grodno
Data i miejsce śmierci	23 lutego 1988 Łódź
Posłanka VIII kadencji Sejmu PRL
Przynależność polityczna	Stronnictwo Demokratyczne
Okres urzędowania	od 23 marca 1980 do 31 sierpnia 1985
Odznaczenia

Maria Teresa Budzanowska, ps. Gnom (ur. 16 kwietnia 1930 w Grodnie, zm. 23 lutego 1988 w Łodzi) – polska prawnik i adwokat, prezes Naczelnej Rady Adwokackiej (1983–1986), posłanka na Sejm PRL VII i VIII kadencji (1976–1985).

Życiorys

Urodziła się jako Maryla Budzanowska w rodzinie nauczyciela, radnego i posła RP Teofila Budzanowskiego. W czasie II wojny światowej rodzina znalazła się w Warszawie, gdzie Maria Budzanowska wraz z ojcem oraz dwoma braćmi wzięła udział w Powstaniu Warszawskim na Czerniakowie. Po 1945 zamieszkała w Tomaszowie Mazowieckim, a później w Piotrkowie, gdzie ojciec pracował jako dyrektor liceum im. Bolesława Chrobrego. Studiowała prawo na Uniwersytecie Łódzkim, gdzie w latach 1951–1953 pracowała też jako asystentka. Po powrocie do Piotrkowa podjęła pracę adwokata w Zespole Adwokackim nr 1.

Działała w organach terenowych administracji publicznej, m.in. jako radna i członek Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Piotrkowie (1973–1976) i zastępczyni przewodniczącego Wojewódzkiej Rady Narodowej (od 1976). Kontynuowała pracę adwokata. W 1965 wstąpiła do Stronnictwa Demokratycznego, gdzie pełniła obowiązki m.in. przewodniczącej MK i PK w Piotrkowie, a po reformie administracyjnej w 1975 szefowej lokalnego WK (do odwołania w czasie stanu wojennego). W 1976 zasiadła w Prezydium CK SD. W tym samym roku uzyskała mandat posłanki na Sejm z okręgu Piotrków Trybunalski.

Od 1979 sprawowała funkcję wiceprezesa Naczelnej Rady Adwokackiej, a trzy lata później jako pierwsza w historii kobieta została jej przewodniczącą. W 1980 została wybrana wiceprezesem Zarządu Głównego Zrzeszenia Prawników Polskich. We wrześniu 1980 Rada Państwa PRL nominowała ją do zespołu ds. opracowania projektu ustawy o związkach zawodowych.

W 1980 ponownie znalazła się w składzie Sejmu, gdzie była wiceprzewodniczącą Komisji ds. Prac Ustawodawczych. W styczniu 1982 wraz z dwiema posłankami SD wstrzymała się od głosu podczas zatwierdzenia dekretu o stanie wojennym. Kilka miesięcy później głosowała przeciwko delegalizacji NSZZ "Solidarność".

Uczestniczyła w pracach Centrum Obywatelskich Inicjatyw Ustawodawczych Solidarności.

W latach 1986–1987 pełniła obowiązki przewodniczącej Komisji Rewizyjnej Naczelnej Rady Adwokackiej, jednak zrezygnowała w związku z chorobą.

Zmarła w 1988. Została pochowana na Cmentarzu Czerniakowskim w Warszawie.

Odznaczona Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Krzyżem Walecznych, Złotym Krzyżem Zasługi, Krzyżem Partyzanckim, Medalem za Warszawę, Medalem Zwycięstwa i Wolności 1945 oraz Medalem XXXV-lecia Wymiaru Sprawiedliwości. W 2001 jej imię nadano Domowi Adwokata w Grzegorzewicach, a pięć lat później uhonorowano ją pośmiertnie odznaką "Adwokatura Zasłużonym". W 2007 została odznaczona post mortem przez Prezydenta RP za wybitne zasługi w kształtowaniu państwa prawa, a w szczególności za działalność na rzecz zachowania praworządności w czasach PRL podczas ceremonii na Zamku Królewskim.

Miała trzech braci: Janusz zginął podczas obrony Grodna przed wojskami sowieckimi, Tadeusz i Andrzej Zdzisław również walczyli w powstaniu warszawskim.

Bibliografia

• Maria Budzanowska, w: Stronnictwo Demokratyczne w Polsce Ludowej. T. 4. Nasi przedstawiciele: noty biograficzne posłów SD w sejmie PRL w kadencjach V, VI, VII (red. Wiktoria Beczek, Andrzej Rajewski, Władysław Witold Spychalski), Warszawa 1980, s. 20-21 (nota biograficzna ze zdjęciem)
• Andrzej Tomas, Adwokat Maria Budzanowska w 16. rocznicę śmierci, "Palestra", nr 1-2, 2004
• Jacek Żuławski, Adwokat Maria Budzanowska – wspomnienia – refleksje
• "Kurier Polski" nr 39 (8794) z 25 lutego 1988, s. 2 (nekrolog)