Marynarka wojenna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy rodzaju sił zbrojnych. Zobacz też: artykuł na temat polskich sił morskich.
Okręty 5 państw (Francji, Holandii, USA, Wielkiej Brytanii i Włoch), podczas operacji Enduring Freedom

Marynarka wojenna – część sił zbrojnych państwa zajmująca się obroną granic morskich i wybrzeża, a także prowadzeniem innych działań wojskowych na morzach i oceanach.

Oprócz okrętów w skład tej formacji wchodzą zwykle także: morskie lotnictwo wojskowe, baterie nadbrzeżne, bazy morskie oraz szereg służb pomocniczych.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Porównanie flot XIX-XX w.[edytuj | edytuj kod]

Wartością braną tradycyjnie pod uwagę przy porównywaniu flot wojennych jest łączna wyporność okrętów, przekładająca się zwykle proporcjonalnie na liczbę okrętów i wartość bojową floty. Bardziej dokładne jest porównanie liczby okrętów najważniejszych klas, zwłaszcza klas dominujących w walce na morzu - od XVIII w. do II wojny światowej były to podlegające ewolucji okręty liniowe, od czasów II wojny światowej - lotniskowce. Znaczenie ma także nowoczesność okrętów.

Od początku XIX wieku, w epoce kształtowania się nowoczesnych flot wojennych, przez ponad wiek najsilniejszą i najliczniejszą marynarką wojenną świata pozostawała Royal Navy. Przez większość XIX wieku utrzymywała ona dużą przewagę nad flotami wszystkich innych państw, dążąc do realizacji doktryny, zgodnie z którą Royal Navy miała być silniejsza od połączonych flot dwóch innych państw dysponujących największymi flotami[1]. Utrzymywanie licznej floty było związane z brytyjskim rozległym imperium kolonialnym oraz koniecznością osłony handlu morskiego i dawało podstawy do spotykanego wówczas określenia Wielkiej Brytanii jako "władczyni mórz". Drugie miejsce w XIX wieku zajmowała francuska marynarka wojenna, rozwijana z myślą o przeciwstawieniu się brytyjskiej, do czego ostatecznie nie doszło. W drugiej połowie stulecia trzecie miejsce zajmowała marynarka rosyjska, a dalsze miejsce flota włoska[1] (problemem przy ocenie siły marynarki rosyjskiej, a także radzieckiej, jest to, że musiała ona rozpraszać siły na trzy lub nawet cztery względnie izolowane od siebie teatry działań: Bałtyk, Morze Czarne, Ocean Spokojny i Morze Arktyczne).

Od końca XIX wieku znacznej rozbudowie uległy floty Niemiec i USA, tak, że podczas I wojny światowej oba te państwa posiadały zbliżone wielkościowo floty, ustępujące jedynie brytyjskiej[2]. Tylko te trzy państwa posiadały podczas wojny floty liniowe. Marynarka francuska spadła na czwarte miejsce, nieco mniejsze od niej były marynarki Rosji (znacznie osłabiona w wojnie rosyjsko-japońskiej 1904-1905), Włoch, Austro-Węgier i Japonii.

Na skutek I wojny światowej likwidacji uległa cesarska flota niemiecka i ponownemu znacznemu osłabieniu flota rosyjska, natomiast dalszej rozbudowie podlegały floty amerykańska i japońska, tak, że po wojnie marynarka USA dorównała Wielkiej Brytanii. Formalnym usankcjonowaniem tego był ograniczający zbrojenia morskie traktat waszyngtoński z 1922, przewidujący, że suma wyporności głównych klas okrętów USA, Wielkiej Brytanii, Japonii, Francji i Włoch będzie się przedstawiała w stosunku odpowiednio 5 : 5 : 3: 1,75 : 1,75. Stosunek taki pozostał przez okres międzywojenny, z tym, że w II połowie lat 30. do grona wielkich flot wojennych dołączyła niemiecka Kriegsmarine, osiągając podczas II wojny światowej poziom nieco tylko słabszy od Francji i Włoch, a znacznie je przewyższający w dziedzinie okrętów podwodnych. Pewnej rozbudowie uległa także flota ZSRR.

II wojna światowa spowodowała zniszczenie i likwidację potęgi marynarki niemieckiej, japońskiej, francuskiej i włoskiej. Po wojnie jedynymi liczącymi się marynarkami wojennymi świata były amerykańska i brytyjska, w ograniczonym stopniu francuska i radziecka. Jednakże, marynarka brytyjska, która poniosła ciężkie straty, utraciła po wojnie prymat na świecie. Na skutek masowej produkcji okrętów podczas wojny, najsilniejszą marynarką wojenną świata od tej pory stała się marynarka Stanów Zjednoczonych, utrzymująca do chwili obecnej wielką przewagę nad flotami wszystkich innych państw świata, między innymi dzięki posiadaniu licznej floty lotniskowców. Państwa Europy zachodniej z kolei zrezygnowały z licznych i kosztownych flot wojennych, redukując ich wielkość. Marynarka amerykańska przejęła natomiast główny ciężar potencjalnej konfrontacji z rozbudowywaną flotą radziecką, która uzyskała drugie miejsce w świecie. Nie mogąc skutecznie przeciwstawić się flocie amerykańskiej w dziedzinie lotniskowców i okrętów nawodnych, ZSRR postawił jednak przede wszystkim na rozwój floty podwodnej.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Zobacz hasło marynarka wojenna w Wikisłowniku

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Na podstawie Conway's 1860-1905
  2. Na podstawie Conway's 1906-1921

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Roger Chesneau, Eugène Kolesnik: Conway's All the World's Fighting Ships, 1860-1905, Conway Maritime Press, London, 1979, ISBN 0-85177-133-5 (cyt. jako Conway's... 1860-1905)
  • Robert Gardiner (red.): Conway's All the World's Fighting Ships: 1906-1921, US Naval Institute Press, Annapolis, 1985, ISBN 0-87021-907-3 (cyt. jako Conway's... 1906-1921)