Litewska Marynarka Wojenna

Litewska Marynarka Wojenna
Bandera Litewskiej Marynarki Wojennej
Historia
Państwo	Litwa
Sformowanie	1935
Dowódcy
Obecny	kontradmirał Kęstutis Macijauskas
Organizacja
Dyslokacja	Kłajpeda
Rodzaj sił zbrojnych	marynarka

Litewska Marynarka Wojenna, lit.: Lietuvos karinės jūrų pajėgos, LKJP – marynarka wojenna, siły morskie Litewskich Sił Zbrojnych. Istniała w latach 1935-1939, reaktywowana w 1992. Obecnie dowódcą jest admirał floty Kęstutis Macijauskas.

Geneza

Chociaż powstanie litewskiej Marynarki Wojennej datuje się na okres międzywojenny, to jednak już wcześniej istniały litewskie tradycje morskie. Bałtyckie plemię Estów osiadłe nad brzegami Morza Bałtyckiego budowało statki wykorzystywane do celów handlowych i wojskowych. Wg kronik w XIII w. Kurowie i Żmudzini próbowali zniszczyć zamki w Rydze i Kłajpedzie, atakując je ze statków. Znane jest również zwycięstwo litewskiej flotylli na Niemnie w czasie panowania Witenesa. Utrata terytoriów w pobliżu Morza Bałtyckiego miała negatywny wpływ na rozwój litewskiej floty wojennej.

Również w okresie Rzeczypospolitej Obojga Narodów udział Wielkiego Księstwa Litewskiego w budowie sił morskich Rzeczypospolitej był niewielki. Jednak to właśnie na Litwie powstała pierwsza polska uczelnia morska – Szkoła Majtków, założona w 1780 r. w Nieświeżu przez wojewodę wileńskiego Karola Stanisława Radziwiłła. Warto też wspomnieć o kolonizacji Tobago przez Kurlandię w tym okresie.

W pewnym sensie do litewskich tradycji morskich zaliczyć można działania powstańców styczniowych zmierzające do utworzenia marynarki wojennej, zwłaszcza desant Teofila Łapińskiego w rejonie Kłajpedy. W tym jednak okresie drogi polskiego i litewskiego odrodzenia narodowego rozchodziły się już coraz bardziej drastycznie.

Utworzenie Litewskiej Marynarki Wojennej

Trałowiec „Prezidentas Smetona”

Po I wojnie światowej rząd odrodzonej Litwy próbował stworzyć marynarkę wojenną. Jednak z różnych przyczyn politycznych i ekonomicznych (m.in. brak odpowiedniego portu morskiego; jedyne miejscowości nadmorskie Połąga i Butynga nie spełniały wymagań) tylko częściowo udało się zrealizować pomysł budowy morskich sił zbrojnych. Dopiero w 1923 roku Litwie udało się uzyskać szerszy dostęp do morza poprzez zajęcie niemieckojęzycznego Memellandu z dużym portem w Kłajpedzie, co pozwoliło na stopniową budowę marynarki wojennej.

Pierwszym krokiem w kierunku realizacji tego przedsięwzięcia był zakup 10-letniego niemieckiego trałowca w 1927 r. Został przeznaczony na okręt szkolny i nazwany „Prezidentas Smetona”. Dowódcą jednostki został w 1935 r. komandor (lit. jūrų kapitonas) Antanas Kaškelis. Oprócz tego jedynego okrętu wojennego kilka małych łodzi motorowych wykonywało zadania patrolowe w okolicach portu w Kłajpedzie. Oficerowie marynarki wojennej kształcili się za granicą.

1 września 1935 roku naczelny wódz litewskich sił zbrojnych, generał Stasys Raštikis, oficjalnie powołał Litewską Marynarkę Wojenną jako część litewskich sił zbrojnych. Jej istnienie zostało raptownie przerwane 22 marca 1939 roku, kiedy to na skutek ultimatum ministra spraw zagranicznych III Rzeszy Joachima von Ribbentropa Litwa musiała oddać Memelland Niemcom, a nieliczna Marynarka Wojenna schroniła się w łotewskiej Lipawie.

Słabym krajom bałtyckim, wobec coraz bardziej napiętej sytuacji militarnej w Europie, nie mogła pomóc ani deklaracja neutralności z roku 1938, ani nawet podpisany 7 czerwca 1939 pakt o nieagresji z Niemcami. 14 czerwca 1940 roku Kowno otrzymało sowieckie ultimatum domagające się zmiany rządu i zgody na wejście na terytorium Litwy Armii Czerwonej. 6 sierpnia, na „prośbę ludu litewskiego” o przyłączenie do ZSRR, Litwa, podobnie jak Łotwa i Estonia, została włączona do Związku Sowieckiego jako republika związkowa.

Po zajęciu krajów bałtyckich okręt „Prezidentas Smetona” został wcielony jako „Korał” do sowieckiej Floty Bałtyckiej. W roku 1945 wszedł na minę w Zatoce Fińskiej i zatonął.

Współczesność

Po ogłoszeniu deklaracji niepodległości 11 marca 1990 roku Litwa przystąpiła do odbudowy państwowości, w tym także sił zbrojnych. 4 lipca 1992 roku odtworzono Litewską Marynarkę Wojenną. Juozapas Algis Leisis został mianowany dowódcą Dywizjonu Straży Przybrzeżnej.

Jesienią roku 1992 Litwie udało się pozyskać dwie lekkie fregaty: „Zemaitis” (F11) i „Aukstaitis” (F12). Po przeszkoleniu załóg, w czerwcu 1993 roku obie fregaty wzięły po raz pierwszy w międzynarodowych ćwiczeniach Baltops 93. W ten sposób zapoczątkowana została stała współpraca Litewskiej Marynarki Wojennej z flotami sąsiednich krajów nadbałtyckich.

Innym kamieniem milowym na drodze rozwoju marynarki wojennej było utworzenie w roku 1993 Zespołu Straży Przybrzeżnej, który później zmienił nazwę na Służba Straży Przybrzeżnej.

1 kwietnia 2004 roku Litwa stała się oficjalnie stałym członkiem NATO i rozpoczęła przyspieszoną modernizację swej marynarki wojennej.

Nazwa	Zdjęcie	Kraj pochodzenia	Klasa	Typ	Data budowy	Wejście do służby	Uwagi
Flotylla niszczycieli min
N42 „Jotvingis”		Norwegia	Stawiacz min typu Vidar	Stawiacz min / okręt flagowy	1977	2006	Okręt wsparcia i dowodzenia. Dawny HNoMS "Vidar" (N52) z Norweskiej Królewskiej Marynarki Wojennej.
M51 „Kuršis”		Niemcy	Trałowiec typu Lindau	Przybrzeżny niszczyciel min	1958	2000	Przekształcony w stawiacz min typu Hunt. Wycofany.
M52 „Sūduvis”		Niemcy	Trałowiec typu Lindau	Przybrzeżny niszczyciel min	1957	1999	Przekształcony w stawiacz min typu Hunt.
Flotylla Okrętów Patrolowych
P11 „Žemaitis”		Dania	Patrolowiec typu Flyvefisken	Wielozadaniowy okręt wojenny	1985	2008
P12 „Dzūkas”		Dania	Patrolowiec typu Flyvefisken	Wielozadaniowy okręt wojenny	1988	2009
P14 „Aukštaitis”		Dania	Patrolowiec typu Flyvefisken	Wielozadaniowy okręt wojenny	1993	2010
P32 „Sėlis”		Norwegia	Łódź patrolowa typu Storm (kuter rakietowy)	Szybka łódź patrolowa	1966	2001
Grupa okrętów portowych
„Šakiai”		ZSRR		Okręt poszukiwawczo-ratowniczy (SAR)	1986	2009
H21		ZSRR		Kuter	1983	1992	Okręt wsparcia.
H22		Szwecja		Holownik	1955	2000	Może działać jako ślizg lodowy.
H23 „Lokys”		Dania		Kuter	1941	2005	Statek baza nurków.

Planowane okręty

Trałowce typu Hunt:

• HMS „Cottesmore” , przewidziane wejście do służby – 2011-2012
• HMS „Dulverton” , przewidziane wejście do służby – 2011-2012

Oba okręty są obecnie remontowane w Falmouth.

Okręty wycofane ze służby

• A41 „Vėtra” – „Walerian Urywajew”, okręt meteorologiczny (dawny „Rudolf Samojłowicz”), zbudowany w 1977, w LMW: 1992-2007, jako okręt wsparcia (złomowany);
• F11 „Žemaitis” – lekka fregata rakietowa typu Grisza III (dawny „Komsomolec Łatwiji”), zbudowany w 1981, w LMW: 1992-2008 (złomowany);
• F12 „Aukštaitis” – lekka fregata rakietowa typu Grisza III (zbudowany w 1980, w LMW: 1992-2009 (złomowany);
• P31 „Dzūkas” – łódź patrolowa typu Storm (kuter rakietowy, dawny „Kjekk”, P965), zbudowany w 1965, w LMW: 1995-2007;
• P33 „Skalvis” – łódź patrolowa typu Storm (kuter rakietowy, dawny „Steil”, P969), zbudowany w 1967, w LMW: 2001-2009.

• 

  F11 „Žemaitis”

• 

  F12 „Aukštaitis”

• 

  P31 „Dzūkas”

• 

  P33 „Skalvis”

Linki zewnętrzne

• Litewska Marynarka Wojenna. [dostęp 2010-11-23].

Bibliografia

• Piotr Łossowski: Litwa: Historia państw świata w XX wieku, Wydawnictwo TRIO, 2001, ISBN 83-85660-59-3.
• Andrzej Rachuba, Jūratė Kiaupienė, Zigmantas Kiaupa: Historia Litwy: Dwugłos polsko-litewski, Warszawa 2009, ISBN 978-83-7181-575-1.
• Stefan Marx: Lithuania’s Defence Structure, Jane’s Intelligence Review, wrzesień 1993, s. 407-409.