Litewska Marynarka Wojenna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Litewska Marynarka Wojenna
Naval Ensign of Lithuania.svg
Bandera Litewskiej Marynarki Wojennej
Historia
Państwo  Litwa
Sformowanie 1935
Dowódcy
Obecny kontradmirał Kęstutis Macijauskas
Organizacja
Dyslokacja Kłajpeda
Rodzaj sił zbrojnych marynarka

Litewska Marynarka Wojenna, lit.: Lietuvos karinės jūrų pajėgos, LKJP – marynarka wojenna, siły morskie Litewskich Sił Zbrojnych. Istniała w latach 1935-1939, reaktywowana w 1992. Obecnie dowódcą jest admirał floty Kęstutis Macijauskas.

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Chociaż powstanie litewskiej Marynarki Wojennej datuje się na okres międzywojenny, to jednak już wcześniej istniały litewskie tradycje morskie. Bałtyckie plemię Estów osiadłe nad brzegami Morza Bałtyckiego budowało statki wykorzystywane do celów handlowych i wojskowych. Wg kronik w XIII w. Kurowie i Żmudzini próbowali zniszczyć zamki w Rydze i Kłajpedzie, atakując je ze statków. Znane jest również zwycięstwo litewskiej flotylli na Niemnie w czasie panowania Witenesa. Utrata terytoriów w pobliżu Morza Bałtyckiego miała negatywny wpływ na rozwój litewskiej floty wojennej.

Również w okresie Rzeczypospolitej Obojga Narodów udział Wielkiego Księstwa Litewskiego w budowie sił morskich Rzeczypospolitej był niewielki. Jednak to właśnie na Litwie powstała pierwsza polska uczelnia morska – Szkoła Majtków, założona w 1780 r. w Nieświeżu przez wojewodę wileńskiego Karola Stanisława Radziwiłła. Warto też wspomnieć o kolonizacji Tobago przez Kurlandię w tym okresie.

W pewnym sensie do litewskich tradycji morskich zaliczyć można działania powstańców styczniowych zmierzające do utworzenia marynarki wojennej, zwłaszcza desant Teofila Łapińskiego w rejonie Kłajpedy. W tym jednak okresie drogi polskiego i litewskiego odrodzenia narodowego rozchodziły się już coraz bardziej drastycznie.

Utworzenie Litewskiej Marynarki Wojennej[edytuj | edytuj kod]

Trałowiec „Prezidentas Smetona”

Po I wojnie światowej rząd odrodzonej Litwy próbował stworzyć marynarkę wojenną. Jednak z różnych przyczyn politycznych i ekonomicznych (m.in. brak odpowiedniego portu morskiego; jedyne miejscowości nadmorskie Połąga i Butynga nie spełniały wymagań) tylko częściowo udało się zrealizować pomysł budowy morskich sił zbrojnych. Dopiero w 1923 roku Litwie udało się uzyskać szerszy dostęp do morza poprzez zajęcie niemieckojęzycznego Memellandu z dużym portem w Kłajpedzie, co pozwoliło na stopniową budowę marynarki wojennej.

Pierwszym krokiem w kierunku realizacji tego przedsięwzięcia był zakup 10-letniego niemieckiego trałowca w 1927 r. Został przeznaczony na okręt szkolny i nazwany „Prezidentas Smetona”. Dowódcą jednostki został w 1935 r. komandor (lit. jūrų kapitonas) Antanas Kaškelis. Oprócz tego jedynego okrętu wojennego kilka małych łodzi motorowych wykonywało zadania patrolowe w okolicach portu w Kłajpedzie. Oficerowie marynarki wojennej kształcili się za granicą.

1 września 1935 roku naczelny wódz litewskich sił zbrojnych, generał Stasys Raštikis, oficjalnie powołał Litewską Marynarkę Wojenną jako część litewskich sił zbrojnych. Jej istnienie zostało raptownie przerwane 22 marca 1939 roku, kiedy to na skutek ultimatum ministra spraw zagranicznych III Rzeszy Joachima von Ribbentropa Litwa musiała oddać Memelland Niemcom, a nieliczna Marynarka Wojenna schroniła się w łotewskiej Lipawie.

Słabym krajom bałtyckim, wobec coraz bardziej napiętej sytuacji militarnej w Europie, nie mogła pomóc ani deklaracja neutralności z roku 1938, ani nawet podpisany 7 czerwca 1939 pakt o nieagresji z Niemcami. 14 czerwca 1940 roku Kowno otrzymało sowieckie ultimatum domagające się zmiany rządu i zgody na wejście na terytorium Litwy Armii Czerwonej. 6 sierpnia, na „prośbę ludu litewskiego” o przyłączenie do ZSRR, Litwa, podobnie jak Łotwa i Estonia, została włączona do Związku Sowieckiego jako republika związkowa.

Po zajęciu krajów bałtyckich okręt „Prezidentas Smetona” został wcielony jako „Korał” do sowieckiej Floty Bałtyckiej. W roku 1945 wszedł na minę w Zatoce Fińskiej i zatonął.

Współczesność[edytuj | edytuj kod]

Insignia of the Lithuanian Naval Force.jpg

Po ogłoszeniu deklaracji niepodległości 11 marca 1990 roku Litwa przystąpiła do odbudowy państwowości, w tym także sił zbrojnych. 4 lipca 1992 roku odtworzono Litewską Marynarkę Wojenną. Juozapas Algis Leisis został mianowany dowódcą Dywizjonu Straży Przybrzeżnej.

Jesienią roku 1992 Litwie udało się pozyskać dwie lekkie fregaty: „Zemaitis” (F11) i „Aukstaitis” (F12). Po przeszkoleniu załóg, w czerwcu 1993 roku obie fregaty wzięły po raz pierwszy w międzynarodowych ćwiczeniach Baltops 93. W ten sposób zapoczątkowana została stała współpraca Litewskiej Marynarki Wojennej z flotami sąsiednich krajów nadbałtyckich.

Innym kamieniem milowym na drodze rozwoju marynarki wojennej było utworzenie w roku 1993 Zespołu Straży Przybrzeżnej, który później zmienił nazwę na Służba Straży Przybrzeżnej.

1 kwietnia 2004 roku Litwa stała się oficjalnie stałym członkiem NATO i rozpoczęła przyspieszoną modernizację swej marynarki wojennej.

Nazwa Zdjęcie Kraj pochodzenia Klasa i typ Rok budowy Wejście do służby Uwagi
Eskadra okrętów minowych[1]
N42 „Jotvingis” N42 Jotvingis.jpg  Norwegia Stawiacz min typu Vidar 1977 2006 Okręt wsparcia i dowodzenia[2].
Dawny HNoMS "Vidar" (N52) z Norweskiej Królewskiej Marynarki Wojennej.
M51 M51 Kursis.jpg  Niemcy Trałowiec typu Lindau 1959 2000
M52 „Sūduvis” M52 Suduvis.jpg  Niemcy Trałowiec typu Lindau 1958 1999
M53 „Skalvis” HMS Ledbury (M30) - Portsmouth 2007 - BB.jpg Wielka Brytania Wielka Brytania Niszczyciel min typu Hunt 1982 2013[3]
M54 „Kuršis” HMS Ledbury (M30) - Portsmouth 2007 - BB.jpg Wielka Brytania Wielka Brytania Niszczyciel min typu Hunt 1982 2013[3]
Eskadra okrętów patrolowych[4]
P11 „Žemaitis” Zemaitis 6448.JPG  Dania Patrolowiec typu Flyvefisken 1985 2008
P12 „Dzūkas” P12 Dzukas.jpg  Dania Patrolowiec typu Flyvefisken 1988 2009
P14 „Aukštaitis” LNF ship P14 Aukstaitis.jpg  Dania Patrolowiec typu Flyvefisken 1993 2010
P32 „Sėlis” P32 Selis.jpg  Norwegia Łódź patrolowa typu Storm (kuter rakietowy) 1966 2001
P33 „Skalvis”  Norwegia Łódź patrolowa typu Storm (kuter rakietowy) 1966 2001
Grupa okrętów portowych
„Šakiai” LNF SAR Sakiai 1.jpg  ZSRR Okręt poszukiwawczo-ratowniczy (SAR) 1986 2009
H21 H21 cutter.jpg  ZSRR Kuter 1983 1992 Okręt wsparcia.
H22 H22 tugboat.jpg  Szwecja Holownik 1955 2000 Może działać jako ślizg lodowy.
H23 „Lokys” H23 Lokys.jpg  Dania Kuter 1941 2005 Statek baza nurków.

Okręty wycofane ze służby[edytuj | edytuj kod]

  • A41 „Vėtra” Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich – „Walerian Urywajew”, okręt meteorologiczny (dawny „Rudolf Samojłowicz”), zbudowany w 1977, w LMW: 1992-2007, jako okręt wsparcia (złomowany);
  • F11 „Žemaitis” Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich – lekka fregata rakietowa typu Grisza III (dawny „Komsomolec Łatwiji”), zbudowany w 1981, w LMW: 1992-2008 (złomowany);
  • F12 „Aukštaitis” Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich – lekka fregata rakietowa typu Grisza III (zbudowany w 1980, w LMW: 1992-2009 (złomowany);
  • P31 „Dzūkas” Norwegia – łódź patrolowa typu Storm (kuter rakietowy, dawny „Kjekk”, P965), zbudowany w 1965, w LMW: 1995-2007;
  • P33 „Skalvis” Norwegia – łódź patrolowa typu Storm (kuter rakietowy, dawny „Steil”, P969), zbudowany w 1967, w LMW: 2001-2009.

Przypisy

  1. The Squadron of Mine countermeasure ships (ang.). kariuomene.kam.lt/en. [dostęp 2013-08-05].
  2. Nowe statki Litewskiej Marynarki Wojennej w porcie kłajpedzkim.
  3. 3,0 3,1 Litwa przyjęła do służby niszczyciele min (pol.). altair.com.pl, 2013-07-16. [dostęp 2013-08-05].
  4. The Squadron of Patrol ships (ang.). kariuomene.kam.lt/en. [dostęp 2013-08-05].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Piotr Łossowski: Litwa: Historia państw świata w XX wieku, Wydawnictwo TRIO, 2001, ISBN 83-85660-59-3.
  • Andrzej Rachuba, Jūratė Kiaupienė, Zigmantas Kiaupa: Historia Litwy: Dwugłos polsko-litewski, Warszawa 2009, ISBN 978-83-7181-575-1.
  • Stefan Marx: Lithuania’s Defence Structure, Jane’s Intelligence Review, wrzesień 1993, s. 407-409.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]