Marinha Portuguesa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Marinha Portuguesa
Państwo Portugalia
Siły zbrojne Portugalskie Siły Zbrojne
Data utworzenia 1180
Prefiks okrętów NRP
Bandera Flag of Portugal.svg
Proporzec Naval Jack of Portugal.svg
Najwyższe dowództwa
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Marinha Portuguesa (także (port.) Marinha de Guerra Portuguesa lub Armada Portuguesa) – portugalska marynarka wojenna, jedna z najstarszych, a w przeszłości także znacząca europejska siła morska, dzięki której Portugalczycy zbudowali swoje imperium kolonialne, istniejące od zajęcia Ceuty nad Cieśniną Gibraltarską w 1415 do przekazania Chinom Makau w 1999 roku.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Za początek istnienia Portugalskiej Marynarki uważa się rok 1180, gdy za panowania Alfonsa I Zdobywcy portugalska flota pokonała w bitwie morskiej Arabów.

Odkrycia dokonane przez Portugalczyków pozwoliły na kolonizację nowych ziem; Portugalia rozpoczęła ekspansję od bitwy o Ceutę w 1415 roku, w tym czasie odkryto też wyspy Porto Santo, Madera i Santa Maria. Wraz z budową kolejnych karaweli i karak wyprawy docierały coraz dalej – w 1488 roku Bartolomeu Dias opłynął Przylądek Dobrej Nadziei.

Największym portugalskim osiągnięciem było wytyczenie szlaku morskiego do Indii przez Vasca da Gamę w 1498 roku. Wyprawa 13 statków pod wodzą Pedra Álvaresa Cabrala, poszukująca szlaku do Indii, dotarła w 1500 roku jako pierwsza w historii Europy do Brazylii, tego samego roku Diogo Diaz odkrył Madagaskar.

Portugalski karak Santa Catarina do Monte Sinai w 1540 roku

W 1509 roku Portugalia umocniła swoją pozycję na wschodzie, pokonując flotę egipską pod Diu, u wybrzeży Indii. Udając się do Azji południowo-wschodniej, w 1517 roku Portugalczycy dotarli do Chin, a w 1522 roku – do Australii, w tym samym okresie byli też pierwszymi Europejczykami, którzy docierają na Tajwan i do Japonii (w 1543 roku). W 1542 roku w bitwie w Zatoce Sueskiej pokonali też Turków. Na północy dotarli w 1520 roku do Nowej Anglii, a w 1588 – do Zatoki Hudsona. Juan Rodriguez Cabrillo był pierwszym Europejczykiem, który w 1542 roku dotarł do Kalifornii.

Na przełomie średniowiecza i czasów współczesnych Portugalskie imperium kolonialne było potęgą morską i kontrolowało duże obszary wybrzeży Afryki i Azji Południowej oraz obszary dzisiejszej Brazylii. Wielkość floty systematycznie malała, ponieważ stosunkowo mały kraj zamieszkały przez milion osób nie był w stanie poważnie konkurować z nowymi europejskimi potęgami kolonialnymi, w szczególności Hiszpanią, Holandią, Francją i Wielką Brytanią. W 1580 królem Portugalii został hiszpański król Filip II Habsburg, u boku Wielkiej Armady Portugalia toczy wojny z resztą europejskich sił, w tym najbardziej kosztowną o Brazylię. Iberyjska unia przetrwała do 1641 roku, kiedy Portugalczycy odłączyli się od Hiszpanii. W tym czasie obronili niepodległość, a także ponownie podbili Angolę i północną Brazylię, ale zostali też zmuszeni do zawarcia układów z Anglią, Francją i Szwecją, aby wymusić na Hiszpanii uznanie jej suwerenności, co osiągnęli w wyniku pokoju w 1668 roku, po wojnie hiszpańsko-portugalskiej.

W 1705 roku osiem portugalskich okrętów liniowych przeszło Cieśninę Gibraltarską, aby wesprzeć Anglików w bitwie pod Cabrita Point, w której pokonali Hiszpanów. W 1717 roku pokonali też Imperium Osmańskie w u przylądka Matapan. Od 1798 roku portugalska flota wspierała Brytyjczyków w kampanii śródziemnomorskiej przeciwko I Republice Francuskiej, zwłaszcza przy blokadzie Malty. Wojna z Napoleonem zmusiła w 1807 roku królową Marię I do przeniesienia tronu do Brazylii; w tym celu flota ośmiu portugalskich i czterech brytyjskich liniowców odprowadziła łącznie 15 000 ludzi do nowej stolicy w Rio de Janeiro. Już w 1822 roku Brazylia ogłosiła niepodległość, a portugalskie imperium chyliło się ku upadkowi.

Krążownik Vasco da Gama na początku XX wieku

W czasie I wojny światowej rola marynarki występującej po stronie Ententy ograniczyła się do eskortowania statków handlowych; w tych okolicznościach niemiecki U-Boot U-139 zatopił w 1918 roku patrolowiec NRP Augusto de Castilho. Poza Portugalią krążownik NRP Adamastor wspierał działania przeciwko Niemieckiej Afryce Wschodniej, sąsiadującej z portugalskim Mozambikiem. W czasie II wojny światowej Portugalia zachowała neutralność. Po wojnie od Royal Navy przejęto dwie fregaty typu River (w służbie 1945-1970) i trzy okręty podwodne typu S (1948-1969). W 1949 roku stała się członkiem-założycielem NATO.

Fregata NRP Magalhães Correia (F474)

Znaczna rozbudowa floty nastąpiła z pomocą sojuszników pod koniec lat 50., otrzymano wtedy dwa ex-amerykańskie niszczyciele eskortowe typu John C. Butler (1957–1968) i cztery ex-brytyjskie fregaty przeciwlotnicze typu Bay (1959–1971). Stany Zjednoczone sfinansowały ponadto wyprodukowaną we Włoszech fregatę Pêro Escobar (1957–1975). Ostatnie zwodowane w latach 30. niszczyciele zastąpiły trzy sfinansowane i zbudowane w USA w ramach MDAP lekkie fregaty ZOP typu Almirante Pereira da Silva (zmodyfikowane niszczyciele eskortowe typu Dealey, w służbie 1966-1985) i cztery fregaty typu João Belo (odmiana projektu Commandant Rivière, zbudowane w Nantes, później dozbrojone w Exocet) przyjęte między 1967 i 1969, wycofane w latach 1998-2008, które stanowiły trzon floty w okresie zimnej wojny.

18 grudnia 1961 roku zmasowana indyjska inwazja odbiła portugalskie enklawy na terenie Indii (przyłączone do imperium w 1510 roku). Portugalczycy dysponowali tylko trzema małymi patrolowcami, w Goa stacjonowała jedynie fregata NRP Afonso de Albuquerque (sklasyfikowana jako kolonialne awizo pierwszej klasy z 1935), atak z morza i powietrza zakończył się śmiercią pięciu członków jej załogi i porzuceniem zniszczonego okrętu. Nazwą "Afonso de Albuquerque" ochrzczono później piątą fregatę z serii Bay, która służyła jako okręt hydrograficzny do 1983. W trakcie wojen kolonialnych w latach 1961–1975 na terenach Angoli, Mozambiku, Wysp Zielonego Przylądka i Gwinei Bissau marynarka zapewniała transport, wsparcie dla wojsk na lądzie i patrolowała wody kolonialne, do tych zadań do służby wprowadzono sześć korwet typu João Coutinho oraz ich rozwinięcie, cztery korwety typu Baptista de Andrade (pierwotnie budowane dla RPA).

Okręty[edytuj | edytuj kod]

Typ Zdjęcie Okręty Wejście do służby Wyporność (t) Długość (m)
Fregaty (5)
Niemcy Fregaty rakietowe typu Vasco da Gama POS Corte Real (F 332).jpg 3 1990-1992 3200 115,9
Holandia Fregaty rakietowe typu Karel Doorman NRP Bartolomeu Dias (F-333) @ Phoenix Express 2010 (PE 10) 02.jpg 2 2006 3320 122,3
Korwety (7)
HiszpaniaNiemcy Korwety typu João Coutinho 2010-08-06 F-471 Antonio Enes 03.jpg 4 1970-1971 1380 85
Hiszpania Korwety typu Baptista de Andrade NRP João Roby (F487).jpg 3 1974-1975 1401 81
Okręty podwodne (2)
Niemcy Okręty podwodne typu Tridente Chegada do submarino NRP Tridente à Base Naval do Alfeite.jpg 2 2009-2010 2020 67,7
Okręty patrolowe (17)
Portugalia Okręty patrolowe typu Viana do Castelo Npop360.jpg 1 2011- 1750 83,1
Portugalia Okręty patrolowe typu Argos NRP Escorpiao P1152 20090731.JPG 5 1991 97 27
Portugalia Okręty patrolowe typu Cacine NRP Zaire P1146 20090731.JPG 4 1969-1973 310 44
Portugalia Łodzie patrolowe typu Centauro 4 2000-2001 94 27
Portugalia Łodzie patrolowe typu Albatroz 2 1974-1975 45 23,6
Portugalia Łódź patrolowa Rio Minho NRP Rio Minho.jpg 1 1991 70 22,4
Pozostałe (2)
Wielka Brytania NRP Bérrio (zaopatrzeniowiec) NRP Berrio 20071106.jpg 1 1970 11 522 140,6
Portugalia NRP Schultz Xavier (usuwanie skażeń) NRP Schultz Xavier.jpg 1 1972 900 56
Żaglowce (5)
Niemcy NRP Sagres N.R.P. Sagres, navio-escola. Forças Armadas Marinha Portuguesa..jpg 1 1937 1940 70,4
Portugalia NRP Creoula UAM Creoula 20071106.jpg 1 1937 1300 67,4
Holandia NRP Polar 1 1977 70 22,9
Stany Zjednoczone NRP Vega 1 1988 245 31,4
Flag of Portuguese India (Proposal).png Dom Fernando II e Glória (okręt muzeum) 1 1845 1849 86,75

Na stanie są też 4 okrety badawcze i okręt desantowy-barka.

Śmigłowce[edytuj | edytuj kod]

Zdjęcie Śmigłowiec Typ W służbie Uwagi
19202 Westland Lynx Mk. 95 Portuguese Navy at its home base of Montijo.jpg Wielka Brytania Westland Super Lynx Mk.95 pokładowy/ZOP 5 Dostarczone w 1993.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]