Nawłoć kanadyjska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Nawłoć kanadyjska
Solidago canadensis 20050815 248.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd astrowce
Rodzina astrowate
Podrodzina Asteroideae
Rodzaj nawłoć
Gatunek nawłoć kanadyjska
Nazwa systematyczna
Solidago canadensis L.
Sp. pl. 2:878. 1753
Synonimy

Solidago longifolia Schrad. ex DC.[2]

"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
A) Nawłoć późna, B) Nawłoć kanadyjska

Nawłoć kanadyjska (Solidago canadensis L.) – gatunek rośliny wieloletniej, należący do rodziny astrowatych. Nazwa ludowa: "Drzewko Matki Boskiej". Pochodzi z Ameryki Północnej[2]. Jako uciekinier z upraw rozprzestrzenił się w Europie. W Polsce rośnie na większości terytorium na siedliskach naturalnych i synantropijnych. Status gatunku w polskiej florze: kenofit, agriofit. Prawdopodobnie rozprzestrzeniła się z uprawy roślin ozdobnych, doskonale aklimatyzuje się i zaczyna nawet wypierać gatunki rodzime.

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Zasięg pierwotny tego gatunku obejmuje rozległe obszary w Ameryce Północnej między 26 i 45 stopniem szerokości północnej, w zachodniej Kanadzie i na Alasce sięgając także 65 stopnia N. Na południu sięga po Teksas i Florydę[3].

Jako gatunek ozdobny nawłoć została rozpowszechniona na innych kontynentach, gdzie następnie zdziczała. Jako gatunek zadomowiony w naturze podawana jest z Europy, rozległych obszarów Azji (od rejonu Kaukazu poprzez Syberię po Japonię i Tajwan)[3]. Rośnie także w południowej Australii i na Nowej Zelandii[2].

Historia introdukcji i rozmieszczenie w Europie
Nawłoć kanadyjska jest jedną z najstarszych roślin ozdobnych sprowadzonych z Ameryki Północnej. W Anglii znana jest co najmniej od 1645 roku. Początkowo była uprawiana w ogrodach botanicznych, później rozpowszechniła się we wszelkich założeniach ogrodowych i parkach. Do uprawy w krajach Europy Środkowej trafiła do połowy XIX wieku (w Rosji uprawiana już od końca XVIII wieku), po czym w drugiej połowie XIX wieku zaczęła być notowana jako gatunek dziczejący. Współcześnie występuje jako gatunek zdziczały na rozległych obszarach Europy, od południowej części Półwyspu Skandynawskiego do północnej Apenińskiego. Dalej na północy występuje na rozproszonych stanowiskach, koncentrujących się w pobliżu terenów zabudowanych. W krajach Europy środkowej jest szeroko rozpowszechniony[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Łodyga
Wysokość do 1,5 m, wzniesiona, sztywna, pojedyncza, naga lub rzadko owłosiona, cienka. Wewnątrz jest pusta.
Liście
Skrętoległe, malejące ku górze. Na całym pędzie jest ich od 40 do 110. Blaszka liściowa jest lancetowata, na obu końcach zaostrzona, od spodu omszona, na brzegu ostro piłkowana, z dwoma wyraźnymi nerwami brzeżnymi[3].
Kwiaty
Skupione po 5-14 w bardzo licznych koszyczkach (na jednym pędzie jest ich od ok. 40 do 4600) w szerokopiramidalną wiechę z osią centralną i odgiętymi odgałęzieniami bocznymi. Listki okrywy są równowąskie i lancetowate, nierówne, tępe lub zaostrzone. Żółta korona ma długość 2,4-2,8 mm[3].
Owoce
Niełupki o długości 0,9 do 1,2 mm, krótko omszone, z puchem kielichowym długości 2-2,5 mm[3].

Biologia[edytuj | edytuj kod]

Rozwój
Gatunek rozmnaża się wegetatywnie dzięki kłączom oraz za pomocą nasion. Rośliny zakwitają każdego roku począwszy od pierwszego roku życia. Poszczególne klony są długowieczne i mogą osiągać wiek stu lat. Kwitnienie zaczyna się w lipcu i trwać może do października, najbardziej intensywne jest od połowy sierpnia do końca września. Owady zapylające kwiaty wabione są dużą ilością nektaru i pyłku, intensywnym, słodkim zapachem i intensywnym, żółtym kolorem okazałych kwiatostanów. Zapylaczami są różni przedstawiciele muchowatych, bzygowatych, pszczołowatych, mrówkowatych, grzebaczowatych, wojsiłkowatych i Phalacridae. Warunkiem powstania nasion jest zapłodnienie krzyżowe[3].
Na jednej łodydze może powstać ponad 10 tysięcy nasion. Lekkie i drobne nasiona rozprzestrzeniane są przez wiatr. Przy jego prędkości wynoszącej 5 m/s rozsiewana są w odległości od 0,3 m do 2,4 m od rośliny macierzystej. Poza tym do rozprzestrzeniania rośliny przyczynia się człowiek wyrzucając pędy po przekwitnieniu lub przemieszczając ziemię zawierającą kłącza i nasiona[3].
Genetyka
Podstawowa liczba chromosomów wynosi u tego gatunku 9. W obrębie naturalnego zasięgu w Ameryce Północnej występują głównie osobniki heksaplodalne (2n=54), poza tym także triploidalne (2n=27) i tetraploidalne (2n=36). W Europie stwierdzono dotychczas tylko rośliny diploidalne (2n=18)[3].

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

Siedlisko
Zarówno w obszarze pierwotnego zasięgu, jak i na terenach, gdzie jest gatunkiem inwazyjnym występuje na porzuconych pastwiskach i polach, na przydrożach i innych terenach przekształconych przez człowieka, w pobliżu terenów zabudowanych, poza tym na obrzeżach lasów oraz w zbiorowiskach bylin na brzegach rzek[3]. W fitosocjologii gatunek charakterystyczny dla zespołu Ass. Rudbeckio-Solidaginetium[4].
Oddziaływania międzygatunkowe
Nawłoć kanadyjska jest silnie rosnącą i bardzo konkurencyjną wysoką byliną, tworzącą ubogie gatunkowo i bardzo trwałe zbiorowiska roślinne. Ograniczenie różnorodności i liczebności gatunków rodzimych wynika z dominacji nawłoci, która rozrastając się klonalnie osiąga dużą gęstość pędów (ponad 300 na 1 m²), poza tym także z oddziaływania allelopatycznego. W efekcie inwazji nawłoci spada także różnorodność gatunkowa owadów i następuje homogenizacja krajobrazu, bowiem zbiorowisko tego gatunku pokrywać może rozległe obszary[3].
Presja roślinożerców w Europie jest niewielka – pędy nadziemne rzadko są zgryzane przez ślimaki i owady[3].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Gatunek bardzo problematyczny pod względem taksonomicznym. W wąskim ujęciu należy do rodzaju Solidago L., sekcji Solidago i subsekcji Triplinerviae (Torrey & A. Gray) G. L. Nesom, Phytologia. 75: 8. 1993. Subsekcja obejmuje 16 gatunków występujących w Ameryce Północnej i Południowej, cechujących się wyraźnie trójnerwowymi liśćmi w połowie długości łodygi. Większość z tych gatunków (z wyłączeniem całkiem nagich) bywa łączona w kompleks Solidago canadensis. Drobne gatunki w obrębie subsekcji wyróżniane są na podstawie takich cech jak: rodzaj i zagęszczenie owłosienia łodygi, obecność gruczołków, kształt liści, zwłaszcza ich szerokość i piłkowanie brzegu. Stosunkowo najbardziej odrębne pod względem budowy morfologicznej są taksony diploidalne. Rośliny tetra- i heksaploidalne mają najwyraźniej pochodzenie mieszańcowe i cechują się mało wybitnymi cechami[5].

W obrębie wąsko ujmowanego gatunku S. canadensis wyodrębnia się dwie odmiany[6]:

  • S. canadensis L. var. canadensis – odmiana o łodydze w połowie i w dolnej części nagiej lub słabo, rzadko owłosionej. Obejmuje cały zasięg naturalny gatunku i została rozpowszechniona na inne kontynenty.
  • S. canadensis L. var. hargeri Fernald, Rhodora. 17: 11. 1915 – odmiana o łodydze w połowie i w dolnej części średnio owłosionej. Występuje tylko w Ameryce Północnej, w części południowej i zachodniej często będąc bardziej rozpowszechnioną od typowej.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Roślina ozdobna
Jest uprawiana jako roślina ozdobna.
Roślina lecznicza
Indianie Odżibwejowie robili lewatywy z korzeni nawłoci. Z ziela i korzeni sporządzali wyciągi, które używali wewnętrznie jako środki pobudzające i wzmacniające.
Indianie Alabama używali herbatki z nawłoci do leczenia przeziębień, zaś zewnętrznie do leczenia obolałych miejsc.

Zwalczanie[edytuj | edytuj kod]

Nawłoć kanadyjska wymieniana jest na europejskich listach gatunków inwazyjnych stanowiących istotne zagrożenie dla środowiska naturalnego. Wymieniana jest na tzw. czarnych listach gatunków inwazyjnych szeregu krajów europejskich. W niektórych państwach (np. w Norwegii) wprowadzane są ograniczenia w uprawie i obrocie handlowym tym gatunkiem[3].

Skutecznym sposobem zwalczania tego gatunku jest dwukrotne w ciągu roku koszenie (w maju i sierpniu) przez kilka kolejnych lat. Eliminację tego gatunku przyśpiesza podsiewanie mieszanki traw i ziół na stanowiskach[3].

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-04-15].
  2. 2,0 2,1 2,2 Taxon: Solidago canadensis L. (ang.). W: Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. United States Department of Agriculture. [dostęp 2012-10-31].
  3. 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 3,13 Nora Kabuce, Agnese Priede: NOBANIS – Invasive Alien Species Fact Sheet – Solidago canadensis (ang.). W: NOBANIS – Invasive Alien Species Fact Sheet [on-line]. Online Database of the European Network on Invasive Alien Species - NOBANIS, 2010. [dostęp 2012-10-23].
  4. Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  5. Solidago Linnaeus (sect. Solidago) subsect. Triplinerviae (ang.). W: Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2012-10-31].
  6. Solidago canadensis (ang.). W: Flora of North America [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2012-10-31].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  2. Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
  3. Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1988.