Artykuł na medal

Pałac Buen Retiro

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pałac Buen Retiro
(nieistniejący)
Pałac Buen Retiro
Pałac Buen Retiro
Państwo  Hiszpania
Miejscowość Madryt
Styl architektoniczny barok
Architekt Alonso Carbonell
Kondygnacje 5
Rozpoczęcie budowy 1630
Ukończenie budowy 1636
Zniszczono 1809
Położenie na mapie miasta Madrytu
Mapa lokalizacyjna miasta Madrytu
Pałac Buen Retiro(nieistniejący)
Pałac Buen Retiro
(nieistniejący)
Położenie na mapie Hiszpanii
Mapa lokalizacyjna Hiszpanii
Pałac Buen Retiro(nieistniejący)
Pałac Buen Retiro
(nieistniejący)
Ziemia 40°24′49,23″N 3°40′54,08″W/40,413675 -3,681689
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
Muzeum Wojska

Pałac Buen Retiro (hiszp. Palacio del Buen Retiro) – nieistniejący obecnie XVII-wieczny kompleks pałacowy w Madrycie, którego pozostałościami są Casón del Buen Retiro, mieszczący oddział Muzeum Prado oraz siedziba Muzeum Wojska, a także częściowo ogród i 118-hektarowy Park Retiro (Parque del Buen Retiro), największy park Madrytu.

Pałac Buen Retiro był największym zespołem pałacowym w Europie (nie licząc zespołu klasztorno-pałacowego w Eskurialu), przed rozbudową Wersalu zakończoną w 1690 r.

W jego dekoracji aktywnie uczestniczyli Velázquez, Zurbarán, Rubens, Claude Lorrain, Nicolas Poussin, Luca Giordano i inni. Sztuki wystawiane w pałacowym teatrze były pióra Calderóna de la Barci i Lope de Vegi, natomiast w wykonaniu konnego pomnika króla przeznaczonego do dekoracji jednego z dziedzińców uczestniczył też Galileusz.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Król Filip IV miał zwyczaj goszczenia w podmadryckim klasztorze hieronimitów San Jerónimo el Real (św. Hieronim królewski), który od czasów Filipa II, częstego gościa klasztoru, stanowił tzw. Cuarto Real (siedziba królewska). Klasztor znajdował się blisko oficjalnej rezydencji faworyta królewskiego diuka Olivares, położonej na skraju miasta. Ufundowany w 1464 r. przez Henryka IV, pierwotnie miał siedzibę przy drodze prowadzącej do El Pardo. W 1503 r. został z inicjatywy monarchów katolickich Izabeli i Ferdynanda przeniesiony do Madrytu na obecne miejsce.

By sprawić przyjemność monarsze, Olivares rozkazał w 1630 r. budowę kilku dodatkowych pawilonów i gabinetów, zamierzając przekształcić klasztor w pałac. Projekt powierzono architektowi królewskiemu, Alonso Carbonellowi (ok. 1590-1660).

Buen Retiro w 1637 r.

Zespół pałacowy składał się z około 20 budynków i otwartych dziedzińców pomyślanych jako miejsce przeznaczone na widowiska Króla Planet (el Rey Planeta). Pałac nazywany Palacio del Buen Retiro, czyli Pałac dobrego odosobnienia, stał się drugą oficjalną rezydencją Filipa IV w Madrycie (obok Alkazaru) i król przebywał tu najczęściej latem. Wybudowany został z ciemnej cegły, która była wyżej ceniona niż powszechny w Hiszpanii piaskowiec.

Słynący z mecenatu król Filip zatrudniał do ozdobienia swej nowej siedziby znamienitych artystów. Zamawiał obrazy w Rzymie i Neapolu. Ściany pałacu ozdobiły płótna Lorraina, Poussina, Gaspard Dugheta, Massino Stanzione, Giovanniego Lanfranco oraz wielkich artystów hiszpańskiego Złotego Wieku malowane specjalnie na zamówienie króla. Podczas gdy Alkazar spełniał głównie funkcje administracyjne jako siedziba rządu, rad oraz aparatu biurokratycznego, Buen Retiro był przeznaczony na rozrywki i przyjemności królewskie. Odbywały się tutaj widowiska teatralne, inscenizowane bitwy morskie i inne potyczki wodne na obszernym sztucznym jeziorze oraz walki byków.

Diego de Covarrubias y Leyva w swojej antologii "Elegie na pałac królewski Buen Retiro" (Elegios al Palacio Real del Buen Retiro), przyrównał go do siedmiu cudów świata. Z kolei Calderón de la Barca w swej sztuce teatralnej "Nowy pałac w Retiro" (El nuevo palacio del Retiro), napisanej dla uświetnienia uroczystości Bożego Ciała w 1634 r., przyrównał budynek do kompleksu świątyni Salomona, zaś jego ogrody określił jako odzwierciedlenie raju. Inny wielki poeta Złotego Wieku, Lope de Vega, poświęcił kilka utworów tej niezwykłej budowli: Un edifico hermoso / que nació como Adan joven perfecto (Piękny budynek który powstał niczym Adam młody i doskonały). Dziedziniec Cesarski pałacu zdobiła statua Karola V zwyciężającego herezję autorstwa Leone Leoniego (obecnie w Prado). Do pałacu dobudowano monumentalny budynek teatru królewskiego, tzw. Coliseo (1638-1640), powstały według projektów Giovanniego Battisty Crescenzi i Alonso Carbonella.

Po śmierci Carlosa Nawiedzonego pałac praktycznie nie był zamieszkany. Burbonowie nie lubili tej monumentalnej i surowej w swej architekturze budowli. Od 18 lutego do 14 kwietnia 1701 r. mieszkał tu Filip V przed oficjalnym wjazdem do Madrytu. W czasie wojny o niepodległość w 1809 r. wojska francuskie okupujące Madryt urządziły tu swoją kwaterę główną i koszary. Wkrótce doszło do katastrofy – źle przechowywany proch armatni wybuchł niszcząc znaczną część budowli. W późniejszych czasach planowano odbudowę pałacu, ograniczono się jednak, za czasów królowej Izabeli II, do zaadaptowania części ocalałych budynków na cele muzealne.

Ogród[edytuj | edytuj kod]

Założenie pałacowe Buen Retiro w 1656 r.

Ogród wraz z parkiem zajmował obszar około 145 hektarów. Autorem projektu ogrodów był Cosme Lotti, scenograf Wielkiego Księcia Toskanii, który przybył do Madrytu w 1626 r. Ogrody pałacowe tworzyły zróżnicowaną mozaikę ogrodów w stylu włoskim, sadów i stawów. Wyróżniały się Ogród Księcia (Jardin del Príncipe), Ogród Króla (Jardin del Rey) oraz Ogród Królowej (Jardin de la Reina), a także Ogród Ośmiokątny (Jardin Ochavado), Kurnik (El gallinero) i Wielki Staw (El Estanque Grande) oraz liczne pawilony.

Ogród Ośmiokątny z ośmioma alejami prowadzącymi do umieszczonej centralnie okrągłej gloriety był obsadzony krzewami różanymi, morwami i pigwami. Staw de las Campanillas z wyspą pośrodku był używany do widowisk, natomiast sławny Kurnik służył jako miejsce gdzie trzymano egzotyczne ptaki, zwłaszcza z Afryki. Wśród budowli parkowych znajdowała się Kaplica św. Pawła (Ermita de San Pablo) położona wśród fontann ze wspaniałą fasadą w stylu rzymskiego manieryzmu autorstwa Giovanniego Battisty Crescenzi. Malarz królewski, Diego Velázquez, namalował do kaplicy obraz pt. "Opat Antoni odwiedza pustelnika Pawła" (1640). Olbrzymi Wielki Staw o powierzchni 445 658 m² (1006 stóp długości i 443 stóp szerokości), był przeznaczony na najwspanialsze i największe widowiska – bitwy morskie na galerach z małej floty królewskiej (lub na gondolach), zabawy morskie ze sztucznymi ogniami itp. Wspaniałe były również sady, każdy poświęcony innemu świętemu: Janowi, Magdalenie, Hieronimowi, Brunonowi, Izydorowi, Antoniemu i Pawłowi. Nie należy zapomnieć o labiryncie i Sali drwin (Sala de Burlas).

Zachowane fragmenty pałacu[edytuj | edytuj kod]

Salón de Reinos[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Salon Królestw.

Salón de Reinos, czyli Salon Królestw, to dawna sala tronowa. Mieści ona obecnie część ekspozycji Muzeum Wojska (Museo del Ejército). Jej dekoracja powstała w latach 30. XVII w. to jedno z najważniejszych osiągnięć hiszpańskiego Złotego Wieku. Król Filip IV zatrudnił do tej pracy takich artystów jak Velázquez, Zurbarán, Antonio de Pereda, Juan Bautista Maíno, Félix Castelo, Eugenio Cajés, Juseppe Leonardo oraz florentczyk Vicente Carducho.

Salón de Baile[edytuj | edytuj kod]

Casón del Buen Retiro

Najważniejszą pozostałością pałacu jest Casón del Buen Retiro, mieszczący zbiory sztuki XIX wieku z kolekcji Muzeum Prado. Budynek ten, zbudowany w 1637 r. według projektu Alonso Carbonela, zawiera salę balową (Salón de Baile) o długości 25 m. Ta wysoka sala, przedzielona balkonem w połowie wysokości, była niewątpliwie wzorowana na architekturze Kaplicy sykstyńskiej. Jej sklepienie dekorował wspaniałymi freskami, przedstawiającymi "Alegorię Orderu Złotego Runa" (Alegoría del Toisón de Oro[1]), Luca Giordano na polecenie króla Carlosa Nawiedzonego. Poddany króla Hiszpanii, neapolitański artysta Giordano, został wezwany przez króla do wykonania dekoracji sklepienia głównej klatki schodowej i bazyliki w Eskurialu (1692-1694). Następnie dekorował gabinet i sypialnię królewską pałacu w Aranjuez, by około 1697 r. rozpocząć pracę nad sklepieniem sali balowej pałacu Buen Retiro.

Dzieło miało za zadanie gloryfikację monarchii hiszpańskiej i króla Hiszpanii jako wielkiego mistrza Orderu Złotego Runa. Upamiętnia fundację orderu przez księcia Burgundii i jego zaszczepienie jako symbolu potęgi i wielkości Hiszpanii przez Karola I.

Pomnik Filipa IV[edytuj | edytuj kod]

Pomnik Filipa IV

Statua została wykonana pomiędzy 1634 a 1640 r. przez włoskiego rzeźbiarza Pietro Taccę (1577-1640). Za wzór posłużyły obrazy Velazqueza, przedstawiające króla na koniu i w półpostaci, oraz popiersie Filipa IV autorstwa Juana Martíneza Montañésa, wysłane do Florencji, gdzie miał swoją pracownię Tacca.

Rzeźbiarz zaangażował do pracy nad pomnikiem wybitnego fizyka Galileusza. Dokonał on stosownych obliczeń, dzięki którym możliwe stało się wykonanie statui, gdzie koń staje dęba i tym samym cały ciężar opiera się na jego tylnych nogach. Galileusz zaproponował, by metal, z którego odlano nogi konia, był pełny z tyłu, zaś wydrążony z przodu, co pozwoliło zachować równowagę.

Pomnik stał na głównym dziedzińcu pałacu w tzw. ogrodzie królowej. Po śmierci króla Filipa IV pomnik ustawiono na placu przed fasadą Starego Alkazaru w Madrycie, by za rządów Don Juana José de Austria przywrócić go na pierwotne miejsce, gdzie przetrwał do 1843 r. Wtedy to zgodnie z życzeniem królowej Izabeli II pomnik został ustawiony na Plaza de Oriente przed wschodnią fasadą pałacu królewskiego w Madrycie.

Obrazy namalowane do Buen Retiro[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Alegoría del Toisón de Oro, www.oronoz.com, [1] (ostatni dostęp 19 września 2011)


Literatura[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]