Powieść minionych lat

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Powieść minionych lat w Latopisie Radziwiłłowskim

Powieść minionych lat (ukr. Повість минулих літ, ros. Повесть временных лет (Повѣсть временныхъ лѣтъ), inne polskie nazwy: Powieść doroczna, Powieść lat minionych, Kronika Nestora) - staroruski latopis, opisujący dzieje państwa ruskiego od czasów najdawniejszych (przybycie Ruryka) do początku XII wieku, podstawowe źródło do poznania historii wczesnej Rusi Kijowskiej.[1]

Autorstwo kroniki i czas jej powstania[edytuj | edytuj kod]

Pełny tytuł latopisu brzmi: Oto powieść minionych lat, skąd wyszła ziemia ruska, kto był najpierw księciem w Kijowie i skąd ziemia ruska powstała. Według tradycji autorem był kijowski mnich Nestor (stąd nazwa: Kronika Nestora), jednak już w końcu XIX wieku jego autorstwo poddano w wątpliwość. Obecnie uczeni mają podzielone zdania, najczęściej uważa się jednak, że Nestor był autorem jedynie najstarszej redakcji Powieści minionych lat napisanej w 1113. Kolejnej redakcji dokonano po śmierci w 1113 roku Światopełka Iziasławicza, prawdopodobnie w roku 1116. Przypisuje się ją ihumenowi Monasteru Wydubickiego, Sylwestrowi. Część badaczy sądzi, że mogło istnieć jeszcze trzecie opracowanie Powieści minionych lat zachowane w kodeksach południoworuskich, z których najstarszym jest XV-wieczny Latopis halicki.[2] Współcześnie znany tekst zachował się do naszych czasów w późniejszych odpisach i kompilacjach. Istnieją również hipotezy, iż tekst Powieści minionych lat już w czasach Nestora był zmieniany ze względu na interesy dynastii panującej w Kijowie.

Chronologia kroniki[edytuj | edytuj kod]

Autor kroniki posługuje się kalendarzem bizantyjskim. Jednocześnie przed omówieniem przywołania Ruryka, przedstawia obliczenia czasu jaki minął między istotnymi jego zdaniem wydarzeniami historycznymi: Od Adama do potopu 2242 lata, od Potopu do Abrahama...' itd. aż do panowania Michała III. Rachuby te zawierają szereg błędów, których wyjaśnienie jest istotne dla ustalenia rzeczywistych dat wydarzeń z wczesnej historii Rusi opisywanych przez kronikę. Jako podstawowy autor wymienia rok 6360 (czyli 852). Ma to być rok, w którym zaczął swe panowanie cesarz Michał III. W rzeczywistości Michał III wstąpił na tron 10 lat wcześniej (koronacja) lub też 4 lata później (przewrót pałacowy i odsunięcie od władzy matki cesarza - Teodory). Z drugiej strony od Narodzenia Chrystusa do Konstantyna minęło według Nestora 318 lat, zaś od Konstantyna do Michała - 542 lata, co dawałoby rok 860. Ten rok sugeruje też druga pojawiająca się pod tą datą informacja zaczęto nazywać ten kraj ziemią ruską. O tym zaś dowiedzieliśmy się stąd, że za tego cesarza przychodziła Ruś, na Carogród. Wprawdzie informacja to nie do końca jasna (nie wiadomo, czy Ruś miała przychodzić do Bizancjum w tym roku, czy jedynie za panowania tego cesarza), niemniej pasuje ona do znanego skądinąd najścia Rusów na Konstantynopol w 860 roku. Jednakże to właśnie najście opisuje Nestor później, pod rokiem 6374 (czyli 866). Znowu od Michała do Olega miało minąć 29 lat, co dawałoby rok 6389 (czyli 881), a nie - jak pisze dalej - 6387 (879). Po podliczeniu wszystkich wymienianych przez Nestora etapów od stworzenia świata do początku panowania Michała wychodzi - nie jak podaje autor 6360 - ale 6313 lat. Z tych powodów uczeni ostrożnie podchodzą do wczesnych dat w kronice.

Znaczenie kroniki[edytuj | edytuj kod]

Powieść minionych lat jest podstawowym źródłem pisanym dla poznania historii Słowiańszczyzny wschodniej (szczególnie historii państw ruskich); można z niej także czerpać informacje dotyczące Słowian zachodnich i południowych. Ma ona też wielkie znaczenie jako zabytek literatury w języku staroruskim. Stanowi bardzo ważny element świadomości narodowej wschodnich Słowian.

Polskie tłumaczenie Powieści minionych lat autorstwa prof. Franciszka Sielickiego ukazało się w 1968 roku.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Nestor, "Powieść minionych lat", przeł. Franciszek Sielicki, Kraków 1968, PAN
  • F. Sielicki, Najstarsza Kronika Kijowska. Powieść Minionych Lat, Wrocław 2005
  • Franciszek Sielicki, "Kroniki staroruskie", PWN, Warszawa 1987, ISBN 8306014235

Przypisy

  1. F. Sielicki, Najstarsza Kronika Kijowska. Powieść Minionych Lat, Wrocław 2005
  2. Franciszek Sielicki, "Kroniki staroruskie", PWN, Warszawa 1987, ISBN 8306014235

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]