Powieść minionych lat

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Powieść minionych lat w Latopisie Radziwiłłowskim

Powieść minionych lat (ukr. Повість минулих літ, ros. Повесть временных лет (Повѣсть временныхъ лѣтъ), inne polskie nazwy: Powieść doroczna, Powieść lat minionych, Kronika Nestora) – staroruski latopis, opisujący dzieje państwa ruskiego od czasów najdawniejszych (przybycie Ruryka) do początku XII wieku, podstawowe źródło do poznania historii wczesnej Rusi Kijowskiej[1].

Autorstwo kroniki i czas jej powstania[edytuj | edytuj kod]

Pełny tytuł latopisu brzmi: Oto powieść minionych lat, skąd wyszła ziemia ruska, kto był najpierw księciem w Kijowie i skąd ziemia ruska powstała. Według tradycji autorem był kijowski mnich Nestor (stąd nazwa: Kronika Nestora), jednak już w końcu XIX wieku jego autorstwo poddano w wątpliwość. Obecnie uczeni mają podzielone zdania, najczęściej uważa się jednak, że Nestor był autorem jedynie najstarszej redakcji Powieści minionych lat napisanej w 1113. Kolejnej redakcji dokonano po śmierci w 1113 roku Światopełka Iziasławicza, prawdopodobnie w roku 1116. Przypisuje się ją ihumenowi Monasteru Wydubickiego, Sylwestrowi. Część badaczy sądzi, że mogło istnieć jeszcze trzecie opracowanie Powieści minionych lat zachowane w kodeksach południoworuskich, z których najstarszym jest XV-wieczny Latopis halicki[2]. Współcześnie znany tekst zachował się do naszych czasów w późniejszych odpisach i kompilacjach. Istnieją również hipotezy, iż tekst Powieści minionych lat już w czasach Nestora był zmieniany ze względu na interesy dynastii panującej w Kijowie.

Chronologia kroniki[edytuj | edytuj kod]

Autor kroniki posługuje się kalendarzem bizantyjskim. Jednocześnie przed omówieniem przywołania Ruryka, przedstawia obliczenia czasu jaki minął między istotnymi jego zdaniem wydarzeniami historycznymi: Od Adama do potopu 2242 lata, od Potopu do Abrahama...' itd. aż do panowania Michała III. Rachuby te zawierają szereg błędów, których wyjaśnienie jest istotne dla ustalenia rzeczywistych dat wydarzeń z wczesnej historii Rusi opisywanych przez kronikę. Jako podstawowy autor wymienia rok 6360 (czyli 852). Ma to być rok, w którym zaczął swe panowanie cesarz Michał III. W rzeczywistości Michał III wstąpił na tron 10 lat wcześniej (koronacja) lub też 4 lata później (przewrót pałacowy i odsunięcie od władzy matki cesarza - Teodory). Z drugiej strony od Narodzenia Chrystusa do Konstantyna minęło według Nestora 318 lat, zaś od Konstantyna do Michała - 542 lata, co dawałoby rok 860. Ten rok sugeruje też druga pojawiająca się pod tą datą informacja zaczęto nazywać ten kraj ziemią ruską. O tym zaś dowiedzieliśmy się stąd, że za tego cesarza przychodziła Ruś, na Carogród. Wprawdzie informacja to nie do końca jasna (nie wiadomo, czy Ruś miała przychodzić do Bizancjum w tym roku, czy jedynie za panowania tego cesarza), niemniej pasuje ona do znanego skądinąd najścia Rusów na Konstantynopol w 860 roku. Jednakże to właśnie najście opisuje Nestor później, pod rokiem 6374 (czyli 866). Znowu od Michała do Olega miało minąć 29 lat, co dawałoby rok 6389 (czyli 881), a nie - jak pisze dalej - 6387 (879). Po podliczeniu wszystkich wymienianych przez Nestora etapów od stworzenia świata do początku panowania Michała wychodzi - nie jak podaje autor 6360 - ale 6313 lat. Z tych powodów uczeni ostrożnie podchodzą do wczesnych dat w kronice.

Znaczenie kroniki[edytuj | edytuj kod]

Powieść minionych lat jest podstawowym źródłem pisanym dla poznania historii Słowiańszczyzny wschodniej (szczególnie historii państw ruskich); można z niej także czerpać informacje dotyczące Słowian zachodnich i południowych. Ma ona też wielkie znaczenie jako zabytek literatury w języku staroruskim. Stanowi bardzo ważny element świadomości narodowej wschodnich Słowian.

Polskie tłumaczenie Powieści minionych lat autorstwa prof. Franciszka Sielickiego ukazało się w 1968 roku.

Przypisy

  1. F. Sielicki, Najstarsza Kronika Kijowska. Powieść Minionych Lat, Wrocław 2005
  2. Franciszek Sielicki, "Kroniki staroruskie", PWN, Warszawa 1987, ISBN 8306014235

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Nestor, „Powieść minionych lat”, przeł. Franciszek Sielicki, Kraków 1968, PAN
  • F. Sielicki, Najstarsza Kronika Kijowska. Powieść Minionych Lat, Wrocław 2005
  • Franciszek Sielicki, „Kroniki staroruskie”, PWN, Warszawa 1987, ISBN 8306014235

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]