Nowogród Wielki

	Nowogród Wielki
Herb Nowogrodu Wielkiego	Flaga Nowogrodu Wielkiego
Państwo	Rosja
Obwód	Obwód nowogrodzki
Burmistrz	Jury Bobryszew
Powierzchnia	77 km²
Populacja (2004); • liczba ludności	; 213 800
Nr kierunkowy	+7 (81 62)
Tablice rejestracyjne	53
	Położenie na mapie obwodu nowogrodzkiego ; Nowogród Wielki
	Położenie na mapie Rosji ; Nowogród Wielki
	58°31′N 31°17′E / 58.516666666667, 31.283333333333Na mapach: 58°31′N 31°17′E / 58.516666666667, 31.283333333333
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Strona internetowa

Pomnik Tysiąclecia Rosji (po 1862)

Nowogród Wielki (ros. Вели́кий Но́вгород, Wielikij Nowgorod, w źródłach skandynawskich Holmgård) – miasto w północno-zachodniej Rosji nad rzeką Wołchow; stolica obwodu nowogrodzkiego (przydomek Wielki przywrócono oficjalnie do nazwy miasta w 1998). Miasto zamieszkuje 206 tys. mieszkańców (2004).

Historia [edytuj]

Według kroniki Nestora Nowogród został zbudowany przez słowiańskie plemię Słowienów^[1]. Według kronikarza zagrożenie ze strony Waregów skłoniło mieszkańców do poddania się pod opiekę kniazia Ruryka, który założył tu swoja stolicę w 862 r. Moment ten jest uważany za początek historii Rosji. Później stolica Republiki Nowogrodzkiej istniejącej na terenach dzisiejszej północno-zachodniej Rosji w latach 1136-1478.

Do 1169 roku Nowogród Wielki był zależny od Wielkiego Księstwa Kijowskiego, od 1169 od Wielkiego Księstwa Włodzimierskiego. Po klęsce sił rusko-połowieckich w bitwie nad Kałką (1223) Batu-chan podbił wszystkie ziemie ruskie z wyjątkiem Nowogrodu Wielkiego, który jednak zmuszony był uznać zwierzchność Mongołów i opłacać trybut. W XII-XV wieku Nowogród zajął znaczne tereny położone między Bałtykiem a Uralem a także zachodnią Syberię, tzw. "Jugrę".

Rządy Aleksandra Newskiego [edytuj]

W okresie panowania mongolskiego wodzem dużej rangi i zręcznym politykiem okazał się książę nowogrodzki Aleksander Newski z rodu Rurykowiczów. W 1236 został wybrany na księcia Nowogrodu. W tym czasie na zachodzie coraz większe zagrożenie stwarzał Zakon kawalerów mieczowych, a z północy zaczęli zagrażać Szwedzi. Aleksander Newski pokonał Szwedów w 1240 roku w bitwie nad Newą, stąd wziął się jego przydomek. W 1242 na zamarzniętym jeziorze Pejpus zwyciężył wojska Zakonu kawalerów mieczowych i zdobył Psków, co zapobiegło niemieckiej ekspansji na ziemie ruskie. Następnie pokonał najeżdżające Nowogród wojska litewskie.

Będąc doskonałym dyplomatą, jednocześnie zawierał z Tatarami okresowe porozumienia. W 1249 przyjął tytuł księcia kijowskiego, a w 1252 – wielkiego księcia włodzimierskiego. W 1257 odbył wraz z Tatarami ekspedycję karną do Nowgorodu, powstrzymującego się z wypłatą danin. Aleksander Newski był przodkiem carów rosyjskich. Jego syn Daniel był założycielem moskiewskiej linii Rurykowiczów.

XIV-XV wiek [edytuj]

W latach 1389-1392 oraz 1407-1412 Republika Nowogrodzka pozostawała w stosunku lennym do Korony Królestwa Polskiego, związana osobą brata Jagiełły – Lingwenem. Wojska nowogrodzkie brały udział w bitwie pod Grunwaldem. Od 1470 była w unii personalnej z Wielkim Księstwem Litewskim.

W 1478 roku Nowogród Wielki został podbity przez Iwana III Srogiego i wcielony do Wielkiego Księstwa Moskiewskiego. Miasto za panowania Iwana III cieszyło się specjalnymi przywilejami (podobnie jak Gdańsk w Polsce).

XVI wiek [edytuj]

Za panowania Iwana IV Groźnego wstrzymano przywileje dla miasta co doprowadziło do potajemnych pertraktacji rady miejskiej z Litwą. Wywiad Iwana IV się o tym dowiedział co skończyło się ekspedycją karną przeciw miastu i tzw. "masakrą Nowogrodzką"^[2]^[3]^[4]^[5].

W 1904 w Nowogrodzie Wielkim urodził się Bohdan Guerquin - polski architekt, historyk architektury.

Zabytki [edytuj]

kreml lub dietiniec obwarowany palisadą i fosą;
Sobór św. Sofii po raz pierwszy zbudowany z drewna, wzniesiony według tradycji przez pierwszego biskupa Nowogrodu Akima, w czasie panowania Włodzimierza Wielkiego. Kolejna, już murowana, świątynia została wzniesiona w połowie XI wieku. W wewnątrz z tego okresu zachował się obraz przedstawiający cesarza Konstantyna I Wielkiego i jego matki św. Heleny^[6]. Cenny zabytek stanowią również XII-wieczne drzwi płockie zwane w Rosji drzwiami korsuńskimi lub magdeburskimi, wykonane w stylu romańskim wykonane przez artystów niemieckich. Drzwi płockie ozdobione są płaskorzeźbami przedstawiającymi sceny Ewangelii i podobiznami twórców. Wykonane były w Magdeburgu w latach 1152-1154 na zamówienie ówczesnego biskupa płockiego Aleksandra z Malonne. Do końca nie wiadomo, w jaki sposób znalazły się w Nowogrodzie Wielkim. W katedrze w Płocku od roku 1982 znajduje się wierny odlew oryginalnych wrót.