Roman Wajda

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Roman Wajda
Roman Wajda
porucznik porucznik
Data i miejsce urodzenia 22 lipca 1901
Zasław
Data i miejsce śmierci 8 grudnia 1974
Londyn
Przebieg służby
Lata służby 1941-1946
Siły zbrojne Wojsko Polskie
Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie
Jednostki 3 Dywizja Strzelców Karpackich
Stanowiska dowódca plutonu, oficer wyszkolenia
Główne wojny i bitwy wojna polsko-ukraińska
Wojna polsko-bolszewicka
II wojna światowa (Bitwa o Monte Cassino, Bitwa o Ankonę, Bitwa o Bolonię)
Późniejsza praca wykładowca w Polish University College, Stowarzyszenie Techników Polskich w Wielkiej Brytanii
Odznaczenia
Srebrny Krzyż Zasługi z Mieczami Krzyż Walecznych Krzyż Pamiątkowy Monte Cassino Medal Wojska 1939-1945 Star Italy Star War Medal 1939-1945
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Roman Ludwik Wajda (ur. 22 lipca 1901 w Zasławiu, zm. 8 grudnia 1974 w Londynie) – polski inżynier, porucznik rezerwy służby inżynieryjno-saperskiej Wojska Polskiego, żołnierz Armii Andersa, główny pomysłodawca budowy Polskiego Ośrodka Społeczno-Kulturalnego w Londynie, działacz polonijny w Wielkiej Brytanii.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Dawny budynek Komunalnej Kasy Oszczędności w Sanoku. Obecnie Bank Pekao
Budynek POSK w Londynie

Urodzony w Zasławiu w rodzinie dróżnika kolejowego; uczęszczał do szkoły realnej w Zagórzu. Następnie edukację kontynuował w Zakładzie Naukowo-Wychowawczym Ojców Jezuitów w Chyrowie. Brał udział w wojnie polsko-ukraińskiej, a następnie wojnie polsko-bolszewickiej. Po demobilizacji w 1921 zdał maturę i podjął studia na Politechnice Lwowskiej. W 1926 roku uzyskał dyplom inżyniera dróg i mostów. Po studiach powołany do wojska; w Szkole Podchorążych Piechoty w Gródku Jagiellońskim otrzymał awans do stopnia podporucznika rezerwy saperów. Został awansowany do stopnia porucznika w Korpusie Oficerów Inżynierii i Saperów ze starszeństwem z 2 stycznia 1932 (lok. 32).

Po ślubie z Olgą Świgost, w 1931 roku przeprowadził się do Sanoka. Tam objął stanowisko Naczelnika Wydziału Technicznego w magistracie. Współpracował z burmistrzem miasta, Janem Rajchlem, w kierunku rozbudowy i upiększenia miasta[1] ; był odpowiadzialny za elektrownię, wodociągi i kanalizację, odnowienie rynku, ratusza, rewitalizację terenów miejskich i rozbudowę, budowę Komunalnej Kasy Oszczędności w latach 1935-1937 (obecnie budynek przy ul. Kościuszki 4), zabudowę ulicy Mickiewicza, plany regulacji lewego brzegu Sanu. W 1936 został członkiem sanockiego komitetu Zjazdu Ziem Górskich zorganizowanego w sierpniu 1936 w Sanoku[2]. Do 1939 był członkiem sanockiego gniazda Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, działającego w gmachu przy ulicy Mickiewicza[3]. Wraz z rodziną (miał syna Andrzeja i córkę Martę) zamieszkiwał przy ulicy Głowackiego w dzielnicy Zatorze.

Po wybuchu II wojny światowej próbował przedrzeć się na Węgry, ale został aresztowany przez NKWD w Worochcie i osadzony w więzieniu w Stanisławowie, a następnie we lwowskich Brygidkach. Skazany na pięć lat łagru w Workucie. W 1941 roku zwolniony na mocy układu Sikorski-Majski wyjechał do Guzaru w Uzbeckiej SRR, gdzie tworzyła się Armia Andersa. Przydzielony do pułku saperów, jako dowódca plutonu, a następnie oficer wyszkolenia. W sierpniu 1942 zlecono mu referat spraw budowlanych w dowództwie armii. W Iraku otrzymał rozkaz budowy szpitala w Kirkuku.

Jako oficer saperów służył w 3 Dywizji Strzelców Karpackich biorąc udział w walkach we Włoszech nad rzeką Sarno, pod Monte Cassino, Anconą, rzeką Senio i pod Bolonią. Po walkach nadzorował budowę cmentarzy wojennych na Monte Cassino, w Loreto i Bolonii.

W czasie wojny jego żona prowadziła wyszynk na stacji kolejowej w Nowym Łupkowie, w 1944 roku została wywieziona do Niemiec, a następnie powróciła do Sanoka. Po wielu latach rozłąki otrzymała wiadomość od męża i wraz dziećmi udała się do Włoch, gdzie spotkali się 22 listopada 1946 roku w Ankonie. Następnie przenieśli się w Wielkiej Brytanii, gdzie osiedlili się w Delamere Park nieopodal Cuddington i Chester.

Roman Wajda uczestniczył aktywnie w życiu i rozwoju emigracji polskiej. Wykładał w Polish University College, a w latach 1958-1960 był prezesem Stowarzyszenia Techników Polskich w Wielkiej Brytanii[4]. Członek i przewodniczący Wydziału Przyrodniczo-Matematycznego Polskiego Towarzystwa Naukowego na Obczyźnie. Był inicjatorem i głównym orędownikiem budowy Polskiego Ośrodka Społeczno-Kulturalnego (POSK) w Londynie[5], jednoczącego rozproszone polskiej organizacje[6]. POSK działał od 23 lipca 1964 roku, a na jego czele stał Wajda[7]. Od marca 1971 roku rozpoczęto budowę gmachu siedziby organizacji w dzielnicy Hammersmith. Inicjator projektu zmarł na krótko przed oddaniem do użytku zachodniej części budynku w grudniu 1974 roku.

Po latach córka Marta Wajda-Spohn przekazała zbiory z księgozbioru ojca i Czesława Woyno na rzecz Miejskiej Biblioteki Publicznej w Sanoku[8][9].

Wyróżnienia i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Edward Zając, Sanockie biografie, Sanok 2009, s. 134-135.
  2. Program Zjazdu Górskiego w Sanoku 1936 r. 14–17 sierpnia. Warszawa: 1936, s. 9.
  3. Tadeusz Miękisz: Zarys historii Tow. Gimnastycznego „Sokół” w Sanoku w 50-tą rocznicę jego istnienia. Sanok: Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”, 1939, s. 39.
  4. Historia
  5. Organizacje polonijne. 14. Polski Ośrodek Społeczno-Kulturalny (POSK) (pol.). msz.gov.pl. [dostęp 2013-07-28].
  6. POSK po czterdziestce (pol.). mojawyspa.co.uk. [dostęp 2013-07-28].
  7. Miasto nad Tamizą (pol.). tripod.com. [dostęp 2013-07-28].
  8. Z księgozbioru Czesława Woyno i Romana Wajdy (pol.). biblioteka.sanok.pl. [dostęp 2013-07-28].
  9. Z armii Andersa – do sanockiej biblioteki. „Tygodnik Sanocki”, s. 3, 25 maja 2007. ISSN 1232-6534 (pol.). 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]