3 Dywizja Strzelców Karpackich
| 3 Dywizja Strzelców Karpackich Polish 3rd Carpathian Rifle Division |
|
 |
|
| Odznaka pamiątkowa 3 DSK | |
| Historia | |
| Państwo |  Polska |
| Sformowanie | 1942 |
| Rozformowanie | 1947 |
| Nazwa wyróżniająca | Karpackich |
| Tradycje | |
| Rodowód | Samodzielna Brygada Strzelców Karpackich |
| Dowódcy | |
| Pierwszy | gen. bryg. Stanisław Kopański |
| Ostatni | gen. dyw. Bronisław Duch |
| Działania zbrojne | |
| II wojna światowa (bitwa o Monte Cassino) | |
| Organizacja | |
| Podporządkowanie |
 |
| Rodzaj wojsk | piechota |
| Rodzaj sił zbrojnych | wojska lądowe |
3 Dywizja Strzelców Karpackich (3 DSK) - wielka jednostka piechoty Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie (jej żołnierze nazywani byli Karpatczykami).
Spis treści |
[edytuj] Powstanie dywizji
Powstała w maju 1942 na terenie Palestyny wskutek połączenia Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich z 9 i 10 Dywizją Piechoty przybyłymi z ZSRR. Jeszcze w czasie walk w Tobruku zadecydowano, że brygada zostanie zluzowana i powiększy swój stan osobowy. Formowanie rozpoczęto 5 maja 1942, trzon jednostki stanowili ochotnicy, którzy zostali zwolnieni z radzieckich łagrów na mocy układu Sikorski-Majski i zostali ewakuowani na Bliski Wschód. W okresie września - listopada 1942 dywizja przeszła z Palestyny do Iraku, gdzie rozmieszczono ją w rejonie Quizil Ribat nad rzeką Diyala wtedy to weszła w skład Armii Polskiej na Wschodzie.
21 lipca 1943 rozkazem Naczelnego Wodza wydzielono z Armii Polskiej na Wschodzie 2 Korpus Polski, którego dowódcą został gen. dyw. Władysław Anders. 3 DSK stała się jego podstawą, dlatego wzmocniono ją o 3 Karpacki Pułk Artylerii Przeciwpancernej i 3 Pułk Artylerii Przeciwlotniczej.
[edytuj] Działania bojowe
Na przełomie 1943/1944 roku Dywizja wraz z 2 Korpusem Polskim została przetransportowana do Włoch. korpus został podporządkowany dowództwu alianckiej 21 Grupie Armii, która walczyła na Półwyspie Apenińskim. Od 2 lutego 1944 3 Dywizja Strzelców Karpackich zaczęła luzować brytyjską 78 Dywizję Piechoty i zajęła obronę nad rzeką Sangro.
Wzięła ona udział w walkach o przełamanie Linii Gustawa, której kluczowym punktem oporu był klasztor na Monte Cassino. 3 Dywizja Strzelców Karpackich walki toczyła w dniach 11-29 maja
Natarcie rozpoczęło się w nocy z 11 na 12 maja 1944. Karpatczycy mieli za zadanie opanować wzgórze 593 i farmę Massa Albaneta. Mimo zaciętego oporu Niemców udało się przejąć kontrolę nad wzgórzem, lecz straty w pierwszym rzucie wynosiły od 30 do 70 procent stanu osobowego. Nocą zarządzono odwrót, a w dniach 13-16 maja jednostka prowadziła działania rozpoznawcze i neutralizowała liczne pola minowe. Drugi (i decydujący) szturm ruszył nocą 16 maja. Przed dywizją stanęło identyczne zadanie - zdobycie wzgórza 593 i farmy. Atak piechurów był wspierany przez czołgi 4 Pułku Pancernego. Jeszcze tej samej nocy zdobyto wzgórze 593, a następnego dnia 569. 18 maja patrol 12 Pułku Ułanów Podolskich zatknął biało-czerwoną flagę na ruinach klasztoru. 25 maja, w ramach oczyszczania terenu z resztek wojsk niemieckich, zajęła Piedimonte.
Wkrótce przed dywizją stanęło nowe zadanie - przełamanie Linii Gotów, systemu umocnień opierających się o stoki Apeninu Toskańskiego. 7 czerwca jednostka zajęła pozycje nad rzeką Ortona i ruszyła do pościgu za nieprzyjacielem. 18 czerwca wyzwoliła miasto Pescara, po czym napotkała opór nad rzeką Chienti, który został przełamany 30 czerwca 1944 roku. Na lewo od 3 DSK operowała 5 Kresowa Dywizja Piechoty, która otrzymała za zadanie opanowanie miasta Ankona. Karpatczycy mieli prowadzić działania zmylające. Natarcie ruszyło 17 lipca, zajęto miasto Offagna, co umożliwiło obejście miasta od tyłu. W dniu 18 lipca jednostki 3 DSK wkroczyły do Ankony. Do 9 sierpnia likwidowano ogniska oporu, kiedy to ruszyło nowe natarcie, którego celem było odrzucenie nieprzyjaciela od miasta, Karpatczycy po ciężkich walkach dotarli do rzeki Scapezzano. 19 sierpnia po raz kolejny poprowadzono uderzenie na niemieckie pozycje, celem było ostateczne przerwanie umocnień. W ciągu trzech dni walk nad rzeką Metauro zniszczono niemiecką 278 Dywizję Piechoty, 31 sierpnia piechurzy zajęli główny punkt oporu - miasto Pesaro. 5 września 1944 roku II Korpus Polski został przesunięty do odwodów, a wraz z nim także 3 DSK. W dniach 6-17 grudnia 1944 roku wzięła udział w natarciu nad rzeką Senio, a po jej osiągnięciu zajmowała tam pozycję obronną, do kwietnia 1945 roku.
Ostatnią operacją, w której uczestniczyła 3 Dywizja Strzelców Karpackich, była ofensywa w Dolinie Lombardzkiej, która miała miejsce na przełomie kwietnia i maja 1945 roku. W ramach działań II Korpus Polski otrzymał za zadanie sforsowanie rzeki Senio na północ od miasta Faenza, osiągnąć szosę Ferrara-Bolonia i opanować Bolonię. 9 kwietnia ruszyło natarcie, poprzedzone ostrzałem 1200 dział i nalotem 700 bombowców. Przyczółki miała zdobyć 3 Dywizja, po czym do akcji miały ruszyć pozostałe jednostki. W czasie przeprawy 18 bombowców typu "Liberator" omyłkowo zbombardowało polskich żołnierzy, lecz nie zatrzymało to natarcia. 12 kwietnia rzekę sforsowano, a pod miejscowością Santerno rozbito niemiecką 4 Dywizją Spadochronową. Ponieważ nieprzyjaciel cały czas wycofywał się, generał Anders podjął decyzję o przejściu do pościgu, który po szosie nr 9 miało prowadzić zgrupowanie "Rud" (3 Brygada Strzelców Karpackich - z 3 DSK, czołgi i artyleria) - dowodzonego przez gen. Rudnickiego. 17 kwietnia zajęło ono miejscowość Castel San Pietro, 20 kwietnia sforsowało rzeki Giana i Idice, a w dniu 21 kwietnia 1945 wkroczyło do Bolonii. Te działania zakończyły szlak bojowy dywizji.
[edytuj] Po wojnie
Po zakończeniu II wojny światowej 3 Dywizja Strzelców Karpackich pozostała na terenie Włoch wraz z całym korpusem w składzie wojsk okupacyjnych. W 1947 roku została przeniesiona na teren Wielkiej Brytanii i tam zdemobilizowana.
[edytuj] Struktura organizacyjna 3 DSK
Kwatera Główna 3 Dywizji Strzelców Karpackich
- Kompania Sztabowa
- 1 Brygada Strzelców Karpackich
- 2 Brygada Strzelców Karpackich
- 3 Brygada Strzelców Karpackich (1942 i 1945-1947)
Kwatera Główna Artylerii Dywizyjnej
- 1 Karpacki Pułk Artylerii Lekkiej
- 2 Karpacki Pułk Artylerii Lekkiej
- 3 Karpacki Pułk Artylerii Lekkiej
- 3 Karpacki Pułk Artylerii Przeciwlotniczej Lekkiej
- 3 Karpacki Pułk Artylerii Przeciwpancernej
rozpoznawczy pułk samochodów pancernych:
- Pułk Ułanów Karpackich (1942-1943)
- 12 Pułk Ułanów Podolskich (1943-1945)
- 7 Pułk Ułanów Lubelskich (1945-1947)
oddziały broni:
- 3 Karpacki Batalion Karabinów Maszynowych
- 3 Karpacki Batalion Łączności
- 3 Karpacki Batalion Saperów
- 3 Sekcja Maskowania
- 3 Karpacki Szwadron Żandarmerii
oddziały służb:
- Dowództwo Oddziałów Zaopatrywania i Transportu
- 1 Kompania Zaopatrywania
- 2 Kompania Zaopatrywania
- 13 Kompania Zaopatrywania
- 1 Kompania Warsztatowa
- 2 Kompania Warsztatowa
- 1 Kompania Sanitarna
- 2 kompania Sanitarna
- 3 Pluton Higieny
- 3 Sekcja Przeciwmalaryczna
- 3 Sąd Polowy
- Poczta Polowa Nr 111
[edytuj] Obsada personalna dowództwa 3 DSK
- gen. bryg. Stanisław Kopański (3 maja 1942 - 6 sierpnia 1943)
- gen. dyw. Bronisław Duch (6 sierpnia 1943 - 1947)
zastępca dowódcy
- płk dypl. Jerzy Jastrzębski V.1942-24 IV 1944
- płk dypl. Marian Smoleński VIII.1944-1947
II zastępca dowódcy
- płk dypl. Władysław Powierza VII.1945-1947
- ppłk dypl.Henryk Piątkowski VIII.1943-VI.1944
- ppłk dypl. Antoni Lewiński od VI.1944
- ppłk Wilhelm Roland
dowódca artylerii dywizyjnej
- płk art. Zygmunt Łakiński[1] VI 1942-VII 1945
[edytuj] Symbole dywizji
Sztandar
Sztandar, ufundowany przez uchodźców polskich w Palestynie, przekazali 29 czerwca 1941 delegacji Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich przedstawiciele kolonii polskiej z Latrun. 27 lipca 1941, pod Sidi Haneish, dowódca brygady wręczył sztandar pocztowi sztandarowemu.
Na stronie głównej sztandaru umieszczono wizerunek Matki Boskiej Częstochowskiej i krzyża jerozolimskiego, na odwrotnej, w środku czerwonego wizerunku krzyża kawalerskiego - godło państwowe, napis "Honor i Ojczyzna" daty "1940-1941", a w rogach skrót nazwy "SBSK".
Sztandar dość znacznie różni się od przepisowego wzoru. Godło państwowe i nazwa brygady znalazły się na stronie odwrotnej zamiast na stronie głównej.
Od 3 maja 1942 roku stanowił on znak bojowy 3 Dywizji Strzelców Karpackich powstałej z przeorganizowania Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich[2].
Obecnie sztandar brygady eksponowany jest w Instytucie Polskim i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie[3].
Odznaka pamiątkowa
Odznaka pamiątkowa 3 DSK została zatwierdzona 1 grudnia 1945. Głównymi jej elementami są: jodełka z oznaki rozpoznawczej oraz miniaturka Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich nałożona na Odznakę Krzyża Pamiątkowego Monte Cassino. Wykonano ją z białego metalu z nakrętką.
Oznaka rozpoznawcza
Oznaka przedstawia sylwetkę świerka wykonaną z zielonego sukna, naszytą na kwadratową płócienną podkładkę o wymiarach 50x50 mm, zszytą z białej i czerwonej części. Kontury świerka na tle czerwonym były obszyte grubą białą nicią[4].
Przypisy
- ↑ Obsada etatowa 9 kwietnia 1945: A. Blum i inni: Artyleria polska. Bitwa o Bolonię 1945.. s. XXII.
- ↑ Jerzy Murgrabia: Symbole wojskowe Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. s. 43 - 44.
- ↑ Jerzy Murgrabia: Symbole wojskowe Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. s. 123.
- ↑ Jerzy Murgrabia: Symbole wojskowe Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. s. 110.
[edytuj] Bibliografia
- Witold Biegański: Wojsko Polskie: krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. 5, Regularne jednostki Wojska Polskiego na Zachodzie: formowanie, działania bojowe, organizacja, metryki dywizji i brygad, Warszawa, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej 1967.
- Zbigniew Dunin-Wilczyński: Wojsko polskie w Iraku : 1942-1943. Warszawa: Muzeum Niepodległości, 1993. ISBN 83-900727-2-6.
- Jerzy Murgrabia: Symbole wojskowe Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Wydawnictwo Bellona, 1990. ISBN 83-11-07825-4.
- Zbigniew Wawer: 3 Dywizja Strzelców Karpackich w kampanii włoskiej 1944 –1945. Białystok: Ośrodek Badań nad Historią Wojskowości, 1994. ISBN 83-86232-40-4.
- Zbigniew Wawer: Monte Cassino. Walki 2 Korpusu Polskiego. Warszawa: Bellona, 2009. ISBN ISBN 978-83-11-11519-4.
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Struktury organizacyjne 3 DSK
- Lista żołnierzy 3 Dywizji Strzelców Karpackich na stronie stankiewicze.com
|
||||||||||||||
|
|||||||||||||||||
