3 Dywizja Strzelców Karpackich

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy 3 Dywizji Strzelców Karpackich. Zobacz też: 3 Dywizja Piechoty - inne dywizje piechoty o numerze 3.
3 Dywizja Strzelców Karpackich
Polish 3rd Carpathian Rifle Division
Odznaka 3 DSK.jpg
Odznaka pamiątkowa 3 DSK
Historia
Państwo  Polska
Sformowanie 1942
Rozformowanie 1947
Nazwa wyróżniająca Karpackich
Tradycje
Rodowód Samodzielna Brygada Strzelców Karpackich
Dowódcy
Pierwszy gen. bryg. Stanisław Kopański
Ostatni gen. dyw. Bronisław Duch
Działania zbrojne
II wojna światowa (bitwa o Monte Cassino)
Organizacja
Podległość
Godlo 2 KPol 2.svg
2 Korpus Polski
Rodzaj wojsk piechota
Rodzaj sił zbrojnych wojska lądowe
Irak 3 dyw strz karp.png
Irak cmentarze.png
IIkp italia.png
Ancona 1944.png
Bitwa o Bolonie 1945.PNG

3 Dywizja Strzelców Karpackich (3 DSK) - wielka jednostka piechoty Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie[a].

Powstanie dywizji[edytuj | edytuj kod]

Powstała w maju 1942 na terenie Palestyny wskutek połączenia Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich z 9 i 10 Dywizją Piechoty przybyłymi z ZSRR [b]. Jeszcze w czasie walk w Tobruku zadecydowano, że brygada zostanie zluzowana i powiększy swój stan osobowy. Formowanie rozpoczęto 5 maja 1942, trzon jednostki stanowili ochotnicy, którzy zostali zwolnieni z radzieckich łagrów na mocy układu Sikorski-Majski i zostali ewakuowani na Bliski Wschód. Początkowo zamierzano utworzyć dywizję trzybrygadową[1]. W okresie września - listopada 1942 dywizja przeszła z Palestyny do Iraku, gdzie rozmieszczono ją w rejonie Quizil Ribat nad rzeką Diyala. Tu ją zreorganizowano. Weszła w skład Armii Polskiej na Wschodzie.

21 lipca 1943 rozkazem Naczelnego Wodza wydzielono z Armii Polskiej na Wschodzie 2 Korpus Polski, którego dowódcą został gen. dyw. Władysław Anders. 3 DSK stała się jego podstawą, dlatego wzmocniono ją o 3 Karpacki Pułk Artylerii Przeciwpancernej i 3 Pułk Artylerii Przeciwlotniczej.

Działania bojowe[edytuj | edytuj kod]

Na przełomie 1943/1944 roku Dywizja wraz z 2 Korpusem Polskim została przetransportowana do Włoch. Korpus został podporządkowany dowództwu alianckiej 21 Grupy Armii, która walczyła na Półwyspie Apenińskim. Od 2 lutego 1944 3 Dywizja Strzelców Karpackich zaczęła luzować brytyjską 78 Dywizję Piechoty i zajęła obronę nad rzeką Sangro.

Wzięła ona udział w walkach o przełamanie Linii Gustawa, której kluczowym punktem oporu był klasztor na Monte Cassino. 3 Dywizja Strzelców Karpackich walki toczyła w dniach 11-29 maja

Natarcie rozpoczęło się w nocy z 11 na 12 maja 1944. Karpatczycy mieli za zadanie opanować wzgórze 593 i farmę Massa Albaneta. Mimo zaciętego oporu Niemców udało się przejąć kontrolę nad wzgórzem, lecz straty w pierwszym rzucie wynosiły od 30 do 70 procent stanu osobowego. Nocą zarządzono odwrót, a w dniach 13-16 maja jednostka prowadziła działania rozpoznawcze i neutralizowała liczne pola minowe. Drugi (i decydujący) szturm ruszył nocą 16 maja. Przed dywizją stanęło identyczne zadanie - zdobycie wzgórza 593 i farmy. Atak piechurów był wspierany przez czołgi 4 Pułku Pancernego. Jeszcze tej samej nocy zdobyto wzgórze 593, a następnego dnia 569. 18 maja patrol 12 Pułku Ułanów Podolskich zatknął biało-czerwoną flagę na ruinach klasztoru. 25 maja, w ramach oczyszczania terenu z resztek wojsk niemieckich, zajęła Piedimonte.

Wkrótce przed dywizją stanęło nowe zadanie - przełamanie Linii Gotów, systemu umocnień opierających się o stoki Apeninu Toskańskiego. 7 czerwca jednostka zajęła pozycje nad rzeką Ortona i ruszyła do pościgu za nieprzyjacielem. 18 czerwca wyzwoliła miasto Pescara, po czym napotkała opór nad rzeką Chienti, który został przełamany 30 czerwca 1944 roku. Na lewo od 3 DSK operowała 5 Kresowa Dywizja Piechoty, która otrzymała za zadanie opanowanie miasta Ankona. Karpatczycy mieli prowadzić działania zmylające. Natarcie ruszyło 17 lipca, zajęto miasto Offagna, co umożliwiło obejście miasta od tyłu. W dniu 18 lipca jednostki 3 DSK wkroczyły do Ankony. Do 9 sierpnia likwidowano ogniska oporu, kiedy to ruszyło nowe natarcie, którego celem było odrzucenie nieprzyjaciela od miasta, Karpatczycy po ciężkich walkach dotarli do rzeki Scapezzano. 19 sierpnia po raz kolejny poprowadzono uderzenie na niemieckie pozycje, celem było ostateczne przerwanie umocnień. W ciągu trzech dni walk nad rzeką Metauro zniszczono niemiecką 278 Dywizję Piechoty, 31 sierpnia piechurzy zajęli główny punkt oporu - miasto Pesaro. 5 września 1944 roku II Korpus Polski został przesunięty do odwodów, a wraz z nim także 3 DSK. W dniach 6-17 grudnia 1944 roku wzięła udział w natarciu nad rzeką Senio, a po jej osiągnięciu zajmowała tam pozycję obronną, do kwietnia 1945 roku.

Ostatnią operacją, w której uczestniczyła 3 Dywizja Strzelców Karpackich, była ofensywa w Dolinie Lombardzkiej, która miała miejsce na przełomie kwietnia i maja 1945 roku. W ramach działań 2 Korpus Polski otrzymał za zadanie sforsowanie rzeki Senio na północ od miasta Faenza, osiągnąć szosę Ferrara-Bolonia i opanować Bolonię. 9 kwietnia ruszyło natarcie, poprzedzone ostrzałem 1200 dział i nalotem 700 bombowców. Przyczółki miała zdobyć 3 Dywizja, po czym do akcji miały ruszyć pozostałe jednostki. W czasie przeprawy 18 bombowców typu "Liberator" omyłkowo zbombardowało polskich żołnierzy, lecz nie zatrzymało to natarcia. 12 kwietnia rzekę sforsowano, a pod miejscowością Santerno rozbito niemiecką 4 Dywizją Spadochronową. Ponieważ nieprzyjaciel cały czas wycofywał się, generał Anders podjął decyzję o przejściu do pościgu, który po szosie nr 9 miało prowadzić zgrupowanie "Rud" (3 Brygada Strzelców Karpackich - z 3 DSK, czołgi i artyleria) - dowodzonego przez gen. Rudnickiego. 17 kwietnia zajęło ono miejscowość Castel San Pietro, 20 kwietnia sforsowało rzeki Giana i Idice. O świcie w dniu 21 kwietnia 1945 oddziały dywizji wkroczyły do Bolonii[2]. Te działania zakończyły szlak bojowy dywizji.

Po wojnie[edytuj | edytuj kod]

Po zakończeniu II wojny światowej 3 Dywizja Strzelców Karpackich pozostała na terenie Włoch wraz z całym korpusem w składzie wojsk okupacyjnych. We wrześniu 1947 roku została przeniesiona na teren Wielkiej Brytanii i tam zdemobilizowana[2].

Struktura organizacyjna 3 DSK[edytuj | edytuj kod]

Oznaka rozpoznawcza 3 DSK
Oznaka rozpoznawcza 3 DSK

Kwatera Główna 3 Dywizji Strzelców Karpackich

Kwatera Główna Artylerii Dywizyjnej

rozpoznawczy pułk samochodów pancernych:

oddziały broni:

  • 3 Karpacki Batalion Karabinów Maszynowych
  • 3 Karpacki Batalion Łączności
  • 3 Karpacki Batalion Saperów
  • 3 Sekcja Maskowania
  • 3 Karpacki Szwadron Żandarmerii

oddziały służb:

  • Dowództwo Oddziałów Zaopatrywania i Transportu
    • 1 Kompania Zaopatrywania
    • 2 Kompania Zaopatrywania
    • 13 Kompania Zaopatrywania
  • 1 Kompania Warsztatowa
  • 2 Kompania Warsztatowa
  • 1 Kompania Sanitarna
  • 2 kompania Sanitarna
  • 3 Pluton Higieny
  • 3 Sekcja Przeciwmalaryczna
  • 3 Sąd Polowy
  • Poczta Polowa Nr 111

Obsada personalna dowództwa 3 DSK[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy dywizj:

Zastępcy dowódcy dywizji:

  • płk dypl. Jerzy Jastrzębski (V 1942 - 24 IV 1944)
  • płk dypl. Marian Smoleński (VIII 1944 - 1947)

II zastępca dowódcy dywizji:

Szefowie sztabu:

  • ppłk dypl.Henryk Piątkowski (VIII 1943 - VI 1944)
  • ppłk dypl. Antoni Lewiński (od VI 1944)

Kwatermistrz:

  • ppłk Wilhelm Roland

Dowódca artylerii dywizyjnej

Symbole dywizji[edytuj | edytuj kod]

Replika sztandaru 3 DSK (s. lewa)
Replika sztandaru 3 DSK (s. prawa)

Sztandar
Sztandar, ufundowany przez uchodźców polskich w Palestynie, przekazali 29 czerwca 1941 delegacji Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich przedstawiciele kolonii polskiej z Latrun. 27 lipca 1941, pod Sidi Haneish, dowódca brygady wręczył sztandar pocztowi sztandarowemu.

Na stronie głównej sztandaru umieszczono wizerunek Matki Boskiej Częstochowskiej i krzyża jerozolimskiego, na odwrotnej, w środku czerwonego wizerunku krzyża kawalerskiego - godło państwowe, napis "Honor i Ojczyzna" daty "1940-1941", a w rogach skrót nazwy "SBSK".

Sztandar dość znacznie różni się od przepisowego wzoru. Godło państwowe i nazwa brygady znalazły się na stronie odwrotnej zamiast na stronie głównej.

Od 3 maja 1942 roku stanowił on znak bojowy 3 Dywizji Strzelców Karpackich powstałej z przeorganizowania Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich[4].

Obecnie sztandar brygady eksponowany jest w Instytucie Polskim i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie[5].

Odznaka pamiątkowa
Odznaka pamiątkowa 3 DSK została zatwierdzona 1 grudnia 1945. Głównymi jej elementami są: jodełka z oznaki rozpoznawczej oraz miniaturka Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich nałożona na Odznakę Krzyża Pamiątkowego Monte Cassino. Wykonano ją z białego metalu z nakrętką.

Oznaka rozpoznawcza
Oznaka przedstawia sylwetkę świerka wykonaną z zielonego sukna, naszytą na kwadratową płócienną podkładkę o wymiarach 50x50 mm, zszytą z białej i czerwonej części. Kontury świerka na tle czerwonym były obszyte grubą białą nicią[6].

Hymn

  • "Myśmy tutaj szli z Narwiku..."[7]

Uwagi

  1. Żołnierzy 3 DSK nazywano byli Karpatczykami
  2. W gwarze wojskowej żołnierzy z karpackiej brygady nazywano "Ramzesami", żołnierzy z ZSRR - "Prawosławnymi", a przybyłych z Wielkiej Brytanii - "Lordami" → Krząstek i Żak 1997 ↓, s. 169

Przypisy

  1. Witold Biegański: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie. s. 64-65.
  2. 2,0 2,1 Biegański 1967 ↓, s. 223.
  3. Obsada etatowa 9 kwietnia 1945: A. Blum i inni: Artyleria polska. Bitwa o Bolonię 1945.. s. XXII.
  4. Jerzy Murgrabia: Symbole wojskowe Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. s. 43 - 44.
  5. Jerzy Murgrabia: Symbole wojskowe Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. s. 123.
  6. Jerzy Murgrabia: Symbole wojskowe Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. s. 110.
  7. Krząstek i Żak 1997 ↓, s. 169.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Witold Biegański: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1990, s. 64. ISBN 83-03-02923-1.
  • Witold Biegański: Wojsko Polskie: krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. 5, Regularne jednostki Wojska Polskiego na Zachodzie: formowanie, działania bojowe, organizacja, metryki dywizji i brygad. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1967.
  • Zbigniew Dunin-Wilczyński: Wojsko polskie w Iraku : 1942-1943. Warszawa: Muzeum Niepodległości, 1993. ISBN 83-900727-2-6.
  • Tadeusz Krząstek, Andrzej Żak: Z ziemi włoskiej do Polski. Warszawa: Wydawnictwo Marrow SA, 1997. ISBN 83-907396-5-8.
  • Jerzy Murgrabia: Symbole wojskowe Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Wydawnictwo Bellona, 1990. ISBN 83-11-07825-4.
  • Zbigniew Wawer: 3 Dywizja Strzelców Karpackich w kampanii włoskiej 1944 –1945. Białystok: Ośrodek Badań nad Historią Wojskowości, 1994. ISBN 83-86232-40-4.
  • Zbigniew Wawer: Monte Cassino. Walki 2 Korpusu Polskiego. Warszawa: Bellona, 2009. ISBN ISBN 978-83-11-11519-4.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]