Schichau-Werke

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Zakłady Schichau w Elblągu (niem. Schichau-Werke Elbing) – zakłady mechaniczne, w tym stocznia, funkcjonujące w latach 1855–1945, założone przez Ferdinanda Gottloba Schichaua. Były jedną z ważniejszych stoczni budujących okręty w Niemczech, szczególnie torpedowce i niszczyciele. Zakłady Schichaua był też dużym producentem lokomotyw.

Austro-węgierska kanonierka torpedowa "Blitz" z 1888, zbudowana przez stocznię Schichaua
Zbudowany dla Chin niszczyciel "Hai Hua" z 1898 (później rosyjski "Lejtnant Burakow") - jeden z najszybszych wówczas na świecie
Pierwszy zbudowany w Niemczech niszczyciel - S 90 budowy Schchaua
Torpedowiec T35 typu 1939 (Elbing) z 1943, budowy stoczni Schichaua

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki przedsiębiorstwa Schichaua[edytuj | edytuj kod]

W 1837 Ferdinand Schichau otworzył w Elblągu warsztat budowy maszyn (przy nieistniejącej obecnie ulicy Wały Staromiejskie), w którym zajmował się budową i naprawą przede wszystkim maszyn parowych dla przemysłu, a także pras hydraulicznych i sprzętu rolniczego[1]. Zainteresowany przemysłem okrętowym rozwinął wkrótce swoje przedsiębiorstwo w tym kierunku. Pierwszym zamówieniem tego typu było wykonanie w 1841 silnika i wyposażenia dla pierwszej mechanicznej pogłębiarki (bez własnego napędu) wyprodukowanej w Niemczech, używanej przez następne 45 lat na rzece Elbląg i Zalewie Wiślanym[1]. W 1847 w jego firmie powstała maszyna parowa do napędu pierwszego parowca "James Watt" zbudowanego całkowicie w Prusach (kadłuby tych jednostek powstawały jeszcze w sąsiedniej stoczni Mitzlaffa). W 1852 dostarczył wyposażenie dla budowanej w Gdańsku korwety pruskiej marynarki wojennej – "Danzig"[1].

Powstanie stoczni[edytuj | edytuj kod]

W 1854 Schichau postanowił zbudować własną stocznię i w tym celu uzyskał od władz miejskich część Fosy Dworu Popielnego (Ashhofgraben) w rejonie dawnych umocnień miejskich. 21 czerwca 1855 zwodowano tam pierwszy statek, zamówiony przez grupę elbląskich przedsiębiorców. Był to pierwszy niemiecki parowiec o konstrukcji żelaznej z napędem śrubowym – "Borussia"[1]. Większość produkcji zakładów Schichaua początkowo stanowiły jednak maszyny i parowozy. Do 1872 zbudowano 50 statków. W tym samym roku Schichau powiększył zakład, wykupując stocznię Mitzlaffa na północnym brzegu Fosy Dworu Popielnego[1]. Schichau produkował głównie niewielkie statki pasażerskie i handlowe, głównie o napędzie łopatkowym, na potrzeby armatorów z Prus Wschodnich i na eksport, przede wszystkim do Rosji (od 1863), w tym na ziemie polskie. Istotnym przedmiotem działalności była budowa pogłębiarek, szeroko eksportowanych (m.in. dla Japonii, Australii, Kanady i Wielkiej Brytanii) oraz holowników. W 1876 zwodowano setny statek[1].

Okres największego rozwoju (1877-1918)[edytuj | edytuj kod]

Dalszy rozwój firmy zapewniły liczne zamówienia wojskowe, począwszy od 1877 roku, przede wszystkim dla szybko rozbudowującej się cesarskiej marynarki niemieckiej. Stocznia Schichaua wyspecjalizowała się przede wszystkim w budowie torpedowców i później niszczycieli, budując większość niemieckich jednostek tych klas przed I wojną światową (nosiły one oznaczenia w postaci litery S z numerem, pochodzącej od inicjału producenta)[1]. Budowano także liczne jednostki na eksport, m.in. dla Rosji, Austro-Węgier, Brazylii i Chin (zbudowane dla Chin niszczyciele typu Hai Long z 1898 pobiły ówczesny rekord prędkości osiągając 33,6 węzła). W latach 1872–1893 zbudowano w stoczni 450 jednostek, w tym 163 okręty, z tego 156 torpedowców i niszczycieli[1]. W 1884 Schichau wykupił sąsiednią fabrykę maszyn C.F. Steckla. Dalszy rozwój ograniczała jednak płytka i wąska rzeka Elbląg, nad którą ulokowana była stocznia, co uniemożliwiało budowę większych jednostek. Dlatego od 1889 Schichau zorganizował warsztaty remontowe okrętów w Piławie (stocznia elbląska nie zajmowała się remontami), a w 1892 uruchomił nowo zbudowaną większą stocznię w Gdańsku. W stoczni w Elblągu nadal budowano mniejsze jednostki. Po śmierci Schichaua w 1896 przedsiębiorstwo prowadził zięć, Carl Heinz Ziese. Wykupiono wówczas dalsze tereny w Elblągu leżące wzdłuż rzeki Elbląg, budując cztery większe pochylnie i poszerzając rzekę naprzeciwko nich. Oprócz udanych maszyn parowych własnej konstrukcji, od 1907 w zakładach Schichaua produkowano na licencji okrętowe turbiny parowe.

W trakcie I wojny światowej zintensyfikowano produkcję niszczycieli i torpedowców. Pod koniec wojny rozpoczęto także produkcję okrętów podwodnych, lecz nie ukończono żadnego przed jej zakończeniem.

Okres międzywojenny i upadek[edytuj | edytuj kod]

Rozwój przedsiębiorstwa zakończyła klęska Niemiec w I wojnie światowej, powrócono wówczas do budowy małych jednostek cywilnych. Zerwaniu uległy ścisłe więzi kooperacyjne z zakładem, który znalazł się w Wolnym Mieście Gdańsku. Na skutek kryzysu gospodarczego połączonego z mało efektywnym zarządzaniem, stocznia stanęła w obliczu upadku, lecz 29 maja 1929 została przejęta przez rząd niemiecki jako spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. W okresie międzywojennym zbudowano w Elblągu jedynie ok. 100 jednostek cywilnych, w tym 30 holowników[1]. Od 1937, w związku z intensywną remilitaryzacją Niemiec, ponownie rozpoczęto budowę okrętów dla Kriegsmarine – sześciu torpedowców typu 1935 i dziewięciu typu 1937, po czym większą serię dużych torpedowców typu 1939 (nazywanych od stoczni typem Elbing). Od 1944 budowano także miniaturowe okręty podwodne Typ XXVIIB Seehund, których ukończono aż 136[1]. Historia stoczni Schichaua zakończyła się wraz z klęską Niemiec i wcieleniem Elbląga do Polski.

Po wojnie na terenie zakładów Schichaua utworzono zakłady turbin parowych Zamech.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 1,9 A. Nitka, Przedsiębiorstwo...

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Andrzej Nitka: Przedsiębiorstwo stoczniowe F. Schichau. Elbląg-Piława-Gdańsk-Ryga-Królewiec. Zarys dziejów 1837–1945 w: Morze, Statki i Okręty nr 6/2007

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]