Sosna pinia

Sosna pinia (Pinus pinea L.) – gatunek drzewa z rodziny sosnowatych. Pinia występuje na północnym wybrzeżu Morza Śródziemnego, od Hiszpanii po Cypr oraz na południowym wybrzeżu Morza Czarnego.

Spis treści

Kwiaty męskie

Pokrój: Drzewo iglaste z gęstą, szeroką koroną. Starsze okazy przybierają pokrój parasolowaty.
Pień: Pień stosunkowo prosty, od pewnej wysokości rozwidlony. Osiąga wysokość 25 m. Gałęzie wyrastają z górnej części pnia, wznoszące się pod kątem ostrym. Kora szarobrązowa, u młodych drzew pokryta rysami, u starszych głęboko bruzdowata. Pączki o długości 6–14 mm, bez żywicy.

Igły młodociane (z lewej) i właściwe (z prawej)

Liście: Występują dwa rodzaje igieł: młodociane - koloru niebieskozielonego i długości 2-4 cn i właściwe - zebrane w pęczki po 2 w przezroczystej pochewce, sztywne i spiczaste, długości 12–15(18) cm, grubości 2 mm. Są lekko zakrzywione, od jasnozielonych do ciemnozielonych. Pozostają na drzewie 2–4 lata. Igły młodociane zostają całkowicie zastąpione przez właściwe w wieku ok. 10 lat.
Kwiaty: Drzewo jednopienne. Męskie kwiatostany są podłużne, żółte, długości 1–1,5 cm. Wyrastają u podstawy młodych pędów. Żeńskie szczytowe, szyszeczkowate i kuliste, długości 1–1,5 cm, rosną pojedynczo lub po 3. Kwitnie od maja do czerwca.

Dojrzała szyszka

Szyszki: Masywne, siedzące, jajowate, długości 12 a szerokości 10 cm, z silnie zdrewniałymi łuskami. Początkowo zielone, dojrzewają po 36 miesiącach i brązowieją. Najniższe łuski odpadają, zaś szyszki pozostają na gałęzi. Grube i zdrewniałe łuski szyszek mają zaokrąglone końce, zawierają po 2 ciemnobrązowe nasiona długości do 2 cm, z 4–8 mm skrzydełkiem. Tarczki łusek wypukłe, z dużą piramidką bez kolca. Skrzydełko jest zbyt kruche i nie pozwala na rozsiewanie przez wiatr, nasiona przeważnie roznoszą zwierzęta, w tym ptak Cyanopica cyana. Nasiona po obraniu z łusek są jadalne i znane jako orzeszki piniowe.
Biotop: Rośnie na wybrzeżu do wysokości 600 m n.p.m., na lekkich, kwaskowych, suchych glebach. Często porasta wydmy, tworząc gęste, czysto piniowe lasy lub lasy mieszane wraz z sosną nadmorską, dębem bezszypułkowym, jesionem i wiązem. Rośnie na obszarach o łagodnych zimach i ciepłych, suchych latach. Jest niewrażliwa na długotrwałe susze.

Drzewo ozdobne – w obszarze śródziemnomorskim często sadzona wzdłuż ulic, w parkach i ogrodach.
Orzeszki piniowe są jednym ze składników oryginalnego włoskiego sosu Pesto, a także służą do wyrobu sałatkowego oleju piniowego.

Szyszka i nasiona pinii

W czasach antycznych duże nasiona pinii (orzeszki piniowe, inaczej piniole) były ważnym składnikiem pożywienia. Z tego względu często uprawiano ją na wybrzeżu Morza Śródziemnego zakładając lasy piniowe. Współcześnie piniole są np. składnikiem sosów, w tym włoskiego pesto.

Gatunki podobne: