Sosna wydmowa
| Sosna wydmowa | |
|---|---|
 Pinus contorta subsp. contorta
|
|
| Systematyka[1] | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | rośliny |
| Klad | rośliny naczyniowe |
| Klad | Euphyllophyta |
| Klad | rośliny nasienne |
| Rząd | sosnowce |
| Rodzina | sosnowate |
| Rodzaj | sosna |
| Gatunek | sosna wydmowa |
| Nazwa systematyczna | |
| Pinus contorta Dougl. ex Loud. Arbor. Frutic. Brit. 4: 2292, figs. 2210, 2211. 1838 |
|
| Mapa zasięgu | |
 subsp. contorta, subsp. latifolia, subsp. murrayana
|
|
| Kategoria zagrożenia | |
|
|
|
 Systematyka w Wikispecies |
|
 Zdjęcia i grafiki w Commons |
|
Sosna wydmowa (Pinus contorta Dougl. ex Loud.) – gatunek drzewa iglastego należący do rodziny sosnowatych (Pinaceae). Sosna wydmowa występuje na zachodnim wybrzeżu Ameryki Północnej (USA, Kanada), oraz w niektórych rejonach środkowego zachodu USA (np. dominuje w Parku Narodowym Yellowstone).
Spis treści |
[edytuj] Morfologia
- Pień
- Osiąga wysokość 10–35(40) m, najniższe są egzemplarze z podgatunku contorta, podczas gdy subsp. murrayana mogą osiągnąć wysokość nawet 50 m. Kora ciemna, łuszcząca się niewielkimi płatami.
- Liście
- Igły zebrane w pęczki po 2, od żółtozielonych przez zielone, aż po odcienie ciemnozielone. Igły są grube, krótkie, długości 2–8 cm, nieznacznie spłaszczone i często skręcone.
- Szyszki
- Szyszki męskie pomarańczowo-czerwone, elipsoidalne do cylindrycznych, długości 5–15 mm. Szyszki żeńskie niesymetryczne, owalne, długości 2–6(7,5) cm. Łuski zakończone kolcem. Nasiona długości 5 mm, opatrzone skrzydełkiem o długości 10–14 mm.
[edytuj] Biologia i ekologia
Gatunek jednopienny. Szyszki nasienne często wymagają wystawienia na działanie wysokich temperatur, aby otworzyć się i uwolnić nasiona. Szyszki podgatunku murrayana otwierają się zaraz po dojrzeniu.
Sosna wydmowa potrafi rosnąć na bardzo jałowych glebach. Lubi miejsca nasłonecznione o dużej wilgotności powietrza.
Sosna wydmowa jest uznana w Nowej Zelandii za gatunek inwazyjny zagrażający rodzimym gatunkom.
[edytuj] Systematyka i zmienność
Pozycja gatunku w obrębie rodzaju Pinus[3]:
- podrodzaj Pinus
- sekcja Trifoliae
- podsekcja Contortae
- gatunek P. contorta
- podsekcja Contortae
- sekcja Trifoliae
Wyróżnia się trzy podgatunki[4] (czasem klasyfikowane w randze odmian[5]):
- Pinus contorta subsp. contorta – wybrzeże Pacyfiku, Alaska, Kalifornia
- Pinus contorta subsp. contorta var. contorta – wybrzeże Pacyfiku, Alaska, północno-zachodnia Kalifornia
- Pinus contorta subsp. contorta var. bolanderi (Parl.) Koehne – wybrzeże Kalifornii. Takson czasem rozpoznawany w randze gatunku Pinus bolanderi Parlatore, podgatunku subsp. bolanderi (Parl.) Critchfield lub traktowany jako synonim var. contorta[5].
- Pinus contorta subsp. latifolia (Engelm.) Critchfield – tereny górzyste, Góry Skaliste
- Pinus contorta subsp. murrayana (Balf.) Engelm. – sosna Murraya, tereny górzyste, Sierra Nevada, Góry Kaskadowe (Kalifornia, Oregon). Przez niektórych autorów uznawana za osobny gatunek Pinus murrayana Balf., jedynie blisko spokrewniony z sosną wydmową.
[edytuj] Zagrożenia i ochrona
Międzynarodowa organizacja IUCN umieściła ten gatunek w Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych, przyznając mu kategorię zagrożenia LC (Least Concern, niskie ryzyko wyginięcia)[2].
Na powyższej liście, z tą samą kategorią zagrożenia, znalazła się też odmiana P. contorta subsp. contorta var. bolanderi ujęta w randze P. contorta Dougl. ex Loud. var. bolanderi (Parl.) Vasey[6].
[edytuj] Zastosowanie
- Drzewo ozdobne. Wyselekcjonowano kilka odmian tego gatunku, które sadzone są w parkach i ogrodach. Należą do nich m.in. takie odmiany jak "Spaan's Dwarf" oraz "Chief Joseph" i "Taylor's Sunburst".
- Sosna wydmowa to drzewo powszechnie spotykane w Albercie, gdzie jest głównym surowcem przemysłu drzewnego. Na przełomie XIX i XX w. pnie tego drzewa były używane na podkłady kolejowe podczas budowy Kolei Transkanadyjskiej.
[edytuj] Obecność w symbolice
Od 1984 roku sosna wydmowa (Pinus contorta subsp. latifolia) jest symbolem roślinnym kanadyjskiej prowincji Alberta.
[edytuj] Przypisy
- ↑ P. F. Stevens: PINACEAE. W: Angiosperm Phylogeny Website [on-line]. 2001–.
- ↑ 2,0 2,1 Conifer Specialist Group (1998): Pinus contorta (ang.). W: IUCN 2009. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2009.1 [on-line]. [dostęp 2010-02-07].
- ↑ Christopher J. Earle: Pinus (ang.). W: Gymnosperm Database [on-line]. [dostęp 2012-02-27].
- ↑ Christopher J. Earle: Pinus contorta (ang.). W: Gymnosperm Database [on-line]. [dostęp 2012-02-27].
- ↑ 5,0 5,1 R. Kral. Pinus. „Flora of North America North of Mexico”. Vol. 2, 1993. Flora of North America Editorial Committee (red.). Oxford University Press (ang.). [dostęp 2010-02-07].
- ↑ Conifer Specialist Group (1998): Pinus contorta var. bolanderi (ang.). W: IUCN 2011. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2011.2 [on-line]. [dostęp 2012-02-27].
[edytuj] Bibliografia
- Christopher J. Earle: Pinus contorta (ang.). W: Gymnosperm Database [on-line]. [dostęp 2012-02-27].
- R. Kral. Pinus. „Flora of North America North of Mexico”. Vol. 2, 1993. Flora of North America Editorial Committee (red.). Oxford University Press (ang.). [dostęp 2010-02-07].
- T. D. Rudolph, P. R. Laidly. Silvics of North America / v.1, Pinus contorta. „Agriculture Handbook”. 654, 1990. Russell M. Burns, Barbara H. Honkala. Dept. of Agriculture, Forest Service (ang.). [dostęp 2010-02-07].
