Strętwokształtne

Strętwokształtne
Gymnotiformes
Przedstawiciel rzędu Rhamphichthys marmoratus
Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	promieniopłetwe
Nadrząd	otwartopęcherzowe
Rząd	strętwokształtne
Systematyka w Wikispecies
Multimedia w Wikimedia Commons

Strętwokształtne^{[potrzebne źródło]}, strętwy^{[potrzebne źródło]}, gymnotowce (Gymnotiformes) – rząd słodkowodnych ryb promieniopłetwych zaliczanych do otwartopęcherzowych (Ostariophysi). Dawniej były zaliczane jako Gymnotoidei (gymnotowce lub węgorze elektryczne) do karpiokształtnych. Wykształciły narządy elektryczne. Rząd obejmuje około 130 gatunków o stosunkowo mało poznanej biologii. Poza lokalną konsumpcją nie mają znaczenia gospodarczego.

Występowanie i biotop

Ameryka Środkowa i Ameryka Południowa (na południe do La Plata) – wody stojące i wolno płynące, często zamulone, z niską zawartością tlenu.

Cechy charakterystyczne

Duch brazylijski (Apteronotus albifrons)

Ciało wydłużone, silnie bocznie ścieśnione (z wyjątkiem Electrophorus electricus), węgorzowatego kształtu, zwykle nagie. Wąsiki nie występują. Brak płetw brzusznych, a u wielu również grzbietowej i ogonowej. Ta ostatnia zachowała się u niektórych w postaci szczątkowej. Głównym narządem ruchu postępowego jest bardzo długa płetwa odbytowa wsparta na ponad 200 promieniach, ciągnąca się wzdłuż dolnej krawędzi niemal całego ciała. Poruszana jest przez dwie grupy mięśni: mięśnie płetwowe wewnętrzne i zewnętrzne mięśnie płetwy odbytowej. Silnie unaczyniony nabłonek jamy gębowej i gardzieli pełni funkcję narządu oddechowego przystosowanego do oddychania powietrzem atmosferycznym.

Jama ciała jest bardzo krótka w stosunku do długości całkowitej. Otwór odbytowy znajduje się w okolicy gardła, a u Rhamphichthys rostratus – pod głową, na wysokości oczu. Parzyste narządy elektryczne zajmują resztę ciała za jamą brzuszną. U E. electricus, poza głównym, funkcjonują jeszcze dodatkowe narządy elektryczne: narząd Sachsa i narząd Huntera – wszystkie zlokalizowane w tylnej części ciała. Narządy te wytwarzają stałe pole elektryczne, stanowią główny zmysł ryby, zastąpiły większość innych zmysłów ryb z tej grupy – wzrok, węch i smak są słabo rozwinięte.

Strętwokształtne żywią się skorupiakami, owadami i ich larwami, a dorosłe osobniki większych gatunków – rybami.

Systematyka

Do Gymnotiformes zaliczane są dwa podrzędy z sześcioma rodzinami:

• Gymnotoidei :
  • Electrophoridae – strętwowate
  • Gymnotidae
• Sternopygoidei
  • Apteronotidae
  • Hypopomidae
  • Rhamphichthyidae
  • Sternopygidae

Węgorz elektryczny (Electrophorus electricus)

Jeden z gatunków zaliczanych do tego rzędu – węgorz elektryczny (Electrophorus electricus) – wyraźnie wyróżnia się wśród pozostałych. Ma ciało cylindryczne, jego narządy elektryczne wytwarzają napięcie znacznie wyższe niż u innych, pokrewnych mu gatunków. Jego pozycja taksonomiczna jest dwojako interpretowana: ze względu na bliskie pokrewieństwo z rodzajem Gymnotus, do którego go początkowo zaliczano umieszczany jest w rodzinie Gymnotidae, a według innych taksonomów wyodrębniany jest do monotypowej rodziny Electrophoridae.

Zobacz też

• elektrolokacja
• drętwowate
• ryby - wykaz rodzin

Bibliografia

1. Mały słownik zoologiczny: ryby. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1976.
2. G. Nikolski: Ichtiologia szczegółowa. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1970.
3. Włodzimierz Załachowski: Ryby. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1997. ISBN 83-01-12286-2.