Szolem Szwarcbard

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Sholom Schwartzbard

Szolem-Szmuel Szwarcbard; jid. שלום־שמואל שוואַרצבאַרד znany w Polsce również jako Szlomo Szwarcbard lub Szwarcburd, ros. Шулэм-Шмил Шварцбурд, Шолом Шварцбард, ps. Bal-Chalojmes jid. בעל־חלומות (ur. 18 sierpnia 1886 w Izmaile, zm. 3 marca 1938 w Kapsztadzie) – żydowski poeta, publicysta i działacz anarchistyczny, zabójca Symona Petlury w 1926.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w rodzinie besarabskich Żydów – Izaaka Szwarcburda i Chai Wajnberg. Po wyjeździe rodziny do Bałty, na skutek opróżniania z ludności żydowskiej strefy przygranicznej, zainteresował się anarchizmem, wziął udział w rewolucji 1905 roku. W obawie przed aresztowaniem opuścił Rosję i mieszkał m.in. w Rumunii, Lwowie, Budapeszcie, Włoszech. W 1910 osiadł w Paryżu i pracował jako zegarmistrz.

W 1914 wstąpił wraz z bratem do Legii Cudzoziemskiej, za trzyletni udział w walkach otrzymał odznaczenie Croix de guerre.

W 1917 wrócił do Bałty, dwa lata później wyjechał do Odessy, gdzie zaciągnął się do Armii Czerwonej i walczył w wojnie domowej wraz z brygadą Grigorija Kotowskiego. Coraz bardziej krytycznie nastawiony do rzeczywistości radzieckiej opuścił terytorium ZSRR, wyjechał do Paryża i założył mały warsztat zegarmistrzowski.

W czasie wojny domowej na Ukrainie stracił całą rodzinę (łącznie 15 bliskich).

W 1920 wydał w Paryżu pierwszy zbiorek poezji "Marzenia i rzeczywistość" ("Trojmen unwirklichkejt"), na którym piętno odcisnęły wydarzenia wojny. We Francji działał w ruchu anarchistycznym, pisywał pod pseudonimem "Bal-Chalojmes" ("Marzyciel"), zaprzyjaźnił się z Nestorem Machną, Piotrem Arszynowem oraz innymi działaczami rewolucyjnymi.

Zabójstwo Petlury[edytuj | edytuj kod]

W maju 1925 po ukazaniu się we francuskiej prasie notki o przebywaniu w Paryżu Symona Petlury postanowił dokonać morderstwa. 25 maja 1926 na rogu Boulevard Saint-Michel i rue Racine oddał trzy strzały z rewolweru w kierunku oglądającego sklepowe wystawy Petlury. Po dokonaniu zbrodni bez oporów dał się aresztować francuskiej policji.

18 października 1927 rozpoczął się proces Szwarcbarda – za jego uniewinnieniem wypowiadali się m.in. Albert Einstein, Henri Bergson, Maksim Gorki i Aleksander Kiereński. Z obroną Szwarcbarda współpracował były premier Węgierskiej Republiki Ludowej (1918-1919)Mihály Károlyi, a obrońcą w sądzie został Henri Torres. Po ośmiu dniach ława przysięgłych zadecydowała o wypuszczeniu Szwarcbarda na wolność.

Dalsze losy[edytuj | edytuj kod]

Po uwolnieniu Szwarcbard podjął pracę w firmach ubezpieczeniowych, dalej poświęcał się też działalności pisarskiej, wydał m.in. zbiór opowiadań poświęconych pierwszej wojnie światowej ("Milchome-Bilder", "Obrazki wojenne"), ukraińskiemu okresowi jego życia ("Fun tifn opgrund", "Z głębokiej przepaści...").

W gazecie "Arbejter-Frojnd" ("Przyjaciel Robotnika") opublikował serię opowiadań "Fun majne milchome-togbuch" ("Z mojego dziennika wojennego"), pisywał również do "Der Moment", "Fraje arbejter sztyme" i "Jidysze cajtung".

Ulica Szwarcbarda w Izraelu

W 1937 wyjechał do RPA w celu poszukiwania materiałów dla "Encyclopedia Judaica", publikował tam m.in. w "Afrikaner jidysze cajtung". Nie zdążył wrócić do Europy, zmarł 3 marca 1938 roku na zawał serca i został pochowany w Kapsztadzie. Po kilku latach jego prochy przeniesiono do Izraela.

Kult osoby Szwarcbarda[edytuj | edytuj kod]

W 1927 Zolmen Rozental opublikował w Kiszyniowie zbiór reportaży w języku jidysz na temat procesu ("Der Szwarcbard-Proces – undzer cajt"). Był również bohaterem trzyaktówki Altera Kacizne (1885–1941) "Szwarcbard – a syntetisz reportaż", którą wystawiano w dwudziestoleciu międzywojennym w żydowskich teatrach Europy i USA (pełny tekst ukazał się w Paryżu dopiero w 1980).

Obecnie jest patronem kilku ulic na terenie Izraela.

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • "טרוימען און ווירקלעכקייט" ("Trojmen un Wirklechkejt""Marzenia i rzeczywistość" – wiersze w dwóch tomach wydane pod pseudonimem Bal-Chalojmes, Paryż 1920)
  • "אין קריג מיט זיך אַליין" ("In krig mit zich alejn""W wojnie ze samym sobą" – proza, Chicago 1933)
  • "אינעם לויף פֿון יאָרן" ("Inem lojf fun jorn""Z biegiem lat", wspomnienia, Chicago 1934)
  • "אין אָנדענקונג פֿון שלום שוואַרצבאַרד" (In ondenkung fun Szolem Szwarcbard""W pamięci o Szolemie Szwarcbardzie", wspomnienia Chicago 1938)