Kiszyniów

	Kiszyniów
	; Budynek Narodowego Muzeum; Archeologii i Historii w Kiszyniowie
Herb Kiszyniowa	Flaga Kiszyniowa
Państwo	Mołdawia
Burmistrz	Dorin Chirtoacă
Powierzchnia	123 km²
Populacja (2012); • liczba ludności; • gęstość	; 671 800; 5462 os./km²
Nr kierunkowy	+373-22
Kod pocztowy	MD20xx
Tablice rejestracyjne	C, CU, K
	Położenie na mapie Mołdawii ; Kiszyniów
	47°00′50″N 28°51′00″E / 47.013888888889, 28.85Na mapach: 47°00′50″N 28°51′00″E / 47.013888888889, 28.85
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Hasło Kiszyniów w Wikisłowniku
	Strona internetowa

Kiszyniów (mołd., rum. Chișinău, cyryl. Кишинэу, wym. [kiʃiˈnəw]; ros. Кишинёв; ukr. Кишинів) – stolica i największe miasto Mołdawii, zamieszkiwane przez 610 946 mieszkańców^[1].

Miasto zajmuje powierzchnię 565 km², dzieli się na 5 sektorów: Centru, Botanica, Buiucani, Râşcani, Ciocana.

Spis treści

1 Etymologia
2 Historia
3 Geografia
- 3.1 Podział administracyjny
- 3.2 Religia
4 Polityka i administracja
5 Demografia
6 Język
7 Osobistości związane z Kiszyniowem
8 Zabytki
9 Gospodarka i komunikacja
10 Edukacja i kultura
11 Galeria
12 Miasta partnerskie
13 Przypisy
14 Linki zewnętrzne

Etymologia [edytuj]

Jedną z wersji jest, że nazwa Chişinău pochodzi od starorumuńskiego słowa chişla ("źródło") i nouă ("nowy"), ponieważ miasto zostało zbudowane wokół źródła. Obecnie źródło jest zlokalizowane przy skrzyżowaniu ulic Puszkina i Albişoara.

Według Stefana Ciobanu, rumuńskiego historyka, nazwa Chişinău powstała w ten sam sposób co nazwa miasta Chişineu-Criş w zachodniej Rumunii, niedaleko granicy z Węgrami. Jego węgierska nazwa to Kisjenő, od której pochodzi rumuńska nazwa. Nazwa Kisjenő pochodzi od słowa kis "małe" i Jenő "plemię", jednego z siedmiu węgierskich plemion, które wstąpiły do Kotliny Panońskiej w 896 i dały nazwę 21 osadom.

Historia [edytuj]

Kiszyniów założono w 1466 roku na terenie Hospodarstwa Mołdawskiego. Na przełomie XV i XVI wieku wraz z całym krajem dostał się pod panowanie Turcji. Przez wiele lat miasto było stolicą żupy (mołd., rum. judeţul) Lăpuşna. W 1812 roku Kiszyniów zaanektowała Rosja, czyniąc je stolicą guberni besarabskiej. W 1903 roku miał miejsce w Kiszyniowie jeden z największych w historii pogromów ludności żydowskiej, inspirowany przez prężnie działająca w carskiej Rosji czarną sotnię (Żydzi stanowili wówczas większość mieszkańców Kiszyniowa).

W 1918 roku miasto wraz z całą Besarabią zostało po raz pierwszy w swej historii wcielone do Rumunii. W 1940 r., na mocy ugody niemiecko-radzieckiej Kiszyniów wraz z Besarabią został przyłączony do ZSRR. W tym samym roku została z Tyraspolu do Kiszyniowa przeniesiona stolica Mołdawii Radzieckiej. W czerwcu 1941 r. w wyniku agresji Niemiec i Rumunii na ZSRR Kiszyniów znalazł się po raz drugi w granicach Rumunii. Wtedy przez miasto przetoczyła się kolejna fala pogromów ludności żydowskiej, eliminując niemal całkowicie Żydów z tła etnicznego miasta. W 1944 Armia Czerwona wyparła wojska faszystowskie z Besarabii, a Kiszyniów ponownie stał się stolicą Mołdawskiej SRR. Po rozwiązaniu ZSRR w 1991, Kiszyniów stał się stolicą niepodległej Mołdawii.

Geografia [edytuj]

Kiszyniów położony jest na nizinie w centrum kraju, w jednym z bardziej urodzajnych terenów (uprawa winorośli i innych owoców), nad rzeką Byk, prawym dopływem Dniestru. Kiszyniów jest jedną z najbardziej zielonych stolic Europy.

Kiszyniów leży w strefie klimatu kontynentalnego, charakteryzującego się gorącymi i suchymi latami i zimnymi i wietrznymi zimami. Temperatury w zimie często spadają poniżej 0 °C, ale rzadko spadają poniżej -10 °C. Latem średnia temperatura wynosi około 25 °C, ale czasami dochodzi do 35-40 °C w środku lata w centrum miasta. Pomimo, że opady i wilgotność w lecie są niskie, zdarzają się burze. Temperatury na wiosnę i jesień wahają się w okolicach 16–24 °C. Opady w tym czasie są zwykle mniejsze niż w lecie i są częstsze, ale łagodniejsze.

Podział administracyjny [edytuj]

Kategoria:Podział administracyjny Kiszyniowa

Religia [edytuj]

Kiszyniów jest siedzibą biskupa katolickiej diecezji kiszyniowskiej.

Polityka i administracja [edytuj]

Kiszyniów jest zarządzany przez Radę Miasta i Burmistrza Miasta, wybierane raz na cztery lata. Obecnym burmistrzem Kiszyniowa jest Dorin Chirtoacă. Jego poprzednikiem był Serafim Urecheanu. Zgodnie z mołdawską konstytucją, Urecheanu - wybrany do parlamentu w 2005 roku - jako poseł nie mógł dalej sprawować stanowiska burmistrza Kiszyniowa i zrezygnował z poprzednio zajmowanej funkcji. Podczas jego 11-letniej kadencji została odrestaurowana wieża kościelna Catedrala Naşterea Domnului oraz nastąpiła poprawa w zakresie transportu publicznego. Uruchomiono również nowe linie trolejbusowe oraz wydłużono istniejące linie, w celu polepszenia połączeń pomiędzy dzielnicami.

Pierwszym burmistrzem Kiszyniowa był Angel Nour w 1817 roku. W 1941 roku urząd został zniesiony. Po upadku komunizmu i przywróceniu urzędu w 1990 roku Nicolae Costin został pierwszym demokratycznie wybranym burmistrzem.

Demografia [edytuj]

Całkowita liczba ludności: 610 946 [1]

Struktura etniczna miasta w 2004 roku:^[2]

67.6% Mołdawianie*
13.9% Rosjanie
8.3% Ukraińcy
4.5% Rumuni*
1.2% Bułgarzy
0.9% Gagauzi
1.6% pozostałe narodowości
1.9% możliwy błąd statystyczny

Dane oznaczone za pomocą * są trudne do zweryfikowania. Dla bliższego zapoznania się z problemem zobacz Mołdawianie a Rumuni w artykule Mołdawianie.

Język [edytuj]

Kiszyniów jest miastem dwujęzycznym. Większość mieszkańców posługuje się językiem rumuńskim i językiem rosyjskim. Większość napisów jest w języku rumuńskim.

Osobistości związane z Kiszyniowem [edytuj]

Dan Bălan - mołdawski piosenkarz
Maria Cebotari - śpiewaczka operowa
Antoni Demianowicz - polski zoolog, pszczelarz, profesor
Tadeusz Kossakowski - polski inżynier, ”cichociemny”, generał dywizji Wojska Polskiego
Vasile Stati - mołdawski językoznawca
Cezary Szyszko - polski prawnik.

Zabytki [edytuj]

Cerkiew Narodzenia Pańskiego z XVIII wieku
bulwar Stefana III Wielkiego
domy z XIX wieku
sobór z I poł. XIX wieku
łuk triumfalny

Gospodarka i komunikacja [edytuj]

Kiszyniów jest najbardziej rozwiniętym gospodarczo miastem Mołdawii, jest też głównym węzłem transportowym. W Kiszyniowie rozwija się głównie przemysł spożywczy (liczne winiarnie), przetwórstwo warzyw i owoców, przemysł tytoniowy, tekstylny i materiałów budowlanych. Nieopodal Kiszyniowa znajduje się międzynarodowe lotnisko, które w 2008 obsłużyło 847 900 pasażerów. Ponadto w Kiszyniowie rozciąga się węzeł kolejowy na linii Stambuł - Moskwa ze stacją Kiszyniów.