Teoria organizacji

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Teoria organizacji – jest to interdyscyplinarna część nauk społecznych. Jest dyscypliną pomocniczą dla takich dyscyplin naukowych jak: socjologia (np. oddziaływanie organizacji na życie rodzinne, religijne, polityczne, kulturalne), zarządzanie (np. organizacyjne uwarunkowania procesów i ich efektywność), ekonomia (np. organizacje przetwarzające informacje uczestników różnych rynków). Teoria organizacji jest nauką empiryczną, opartą na doświadczeniu i na rozumowaniu indukcyjnym i jak inne nauki społeczne jest wieloparadygmatyczna i uznająca za prawomocne różne punkty widzenia. 

Tradycja europejska i północnoamerykańska w teorii organizacji[edytuj | edytuj kod]

W badaniach nad teorią organizacji rozróżnić można tradycję europejską i północnoamerykańską:
Tradycja europejska - myślą przewodnią badaczy była analiza organizacji na poziomie makrospołecznym, skoncentrowaną wokół problematyki władzy. Refleksja o organizacji jest rozwijana na poziomie ogólnym a nurt badań zorientowany jest eksploracyjne. Celem badań jest  poznanie organizacji, które nie muszą się od razu przekładać na wskazówki praktycznego działania. Badania mają charakter jakościowy.
Tradycja północnoamerykańska - badacze tej tradycji koncentrowali się na poziomie mikrospołecznym i na organizacyjnych procesach podejmowania decyzji. Jest to tradycja zorientowana praktycznie - w jej ramach refleksja organizacyjna ma służyć głównie praktyce zarządzania. W badaniach dominuje podejście ilościowe i eksperymentalne, w których dominował rygor wywodów i poprawność metodologiczna.

Ontologia i epistemologia[edytuj | edytuj kod]

Ontologicznie teoria organizacji bada trzy postacie bytu: strukturę, procesy, działania, decyzje. Epistemologicznie w teorii organizacji, podobnie jak w naukach społecznych możliwe są dwa stanowiska: pozytywistyczne i interpretatywne[1].Zestawienie odrębnych nurtów epistemologincznych teorii organizacji oraz podział teorii organizacji według wpływów i impulsów ze strony dyscyplin akademickich i głównych myślicieli tych dziedzin oraz podział na cztery główne perspektywy. 

Główne perspektywy teorii organizacji[edytuj | edytuj kod]

  • Klasyczna - (lata 1900-1950) zawiera dwa główne nurty. Nurt socjologiczny - zwolennicy tego nurtu (Emile Durkheim, Max Weber, Karol Marks) skupiają się na zmienności wizerunku i ról istniejących w społeczeństwie organizacji sformalizowanych oraz na szerszym wpływie uprzemysłowienia na charakter pracy i jego konsekwencjach dla pracowników. Drugi nurt obejmuje zwolenników klasycznej teorii zarządzania czyli Frederick Taylor, Henri Fayol, Chester Barnard, którzy koncentrowali się na problemach praktycznych, przed którymi stawali menedżerowie organizacji przemysłowych. Do dyscyplin, które przyczyniły się do rozwoju teorii zalicza się: ekonomia (ekonomia polityczna), której najsławniejszym przedstawicielem jest Adam Smith, który w 1776 roku opublikował prace pod tytułem: "Badania nad natura i przyczynami bogactwa narodów"), inżynieria, socjologia, nauki polityczne.
  • Symboliczno-interpretująca - (lata 1980-1990) główne nurty opisujące perspektywę to teoria ustanowienia i społeczna konstrukcja rzeczywistości. Pierwszy nurt zaproponował w 1969 roku amerykański psycholog społeczny Karl E.Weick, w książce pt. The Social Psychology of Organizing. Przyłożyl w niej siłę na subiektywizm w opisie bytu jakim jest organizacja, gdzie ustanowienie ujęte zostało w kontekście budowania, przekształcania cech organizacji, ale zarazem burzenia tych obiektywnych. Drugi nurt, którego punktem wyjścia była teoria ustanowienia to społeczna konstrukcja rzeczywistości, której autorami byli dwaj niemieccy socjologowie: Peter Berger oraz Thomas Luckmann. W swej książce The Social Construction of Reality przekonywali, że porządek społeczny wytworzony jest przez negocjacje interpersonalne i niepisane porozumienia. Nie mniejszą rolę odegrał Clifford Geertz gdy opisywał, że „człowiek to zwierzę zawieszone w sieciach znaczeń, które sam rozwiesił, a sieciami tymi jest kultura; jej badanie nie jest zatem nauką eksperymentalną poszukującą praw, lecz nauką interpretującą, poszukującą znaczenia” [C.Geertz, 1973) Dyscypliny, które miały wpływ na rozwój perspektywy symboliczno-interpretującej to: antropologia kulturowa, folklor, semiotyka, lingwistyka a do pozostałych reprezentantów zaliczono: Alfred Schütz, Philip Selznick, Peter Berger, Erving Goffman, William Foote Whyte, Paul Ricoeur, Władimir Propp, Roland Barthes, Ferdinand de Saussure, Kenneth Burke.
  • Postmodernistyczna (ponowoczesna teoria organizacji)  - (od 1990 roku ) głowny nurt przedstawiający perspektywę opisywał Jean-Francois Lyotard, który twierdził, że "wiedza zmienia swój status równocześnie z wkraczaniem spoleczeństw w epoke postindustrialną, a kultur w epokę ponowoczesną"[2] (J.F.Lyotard, 1979). Postindustrializm w społeczeństwie różnił się od industrializmu tym, że "o ile społeczeństwa industrialne organizują się wokół kontroli siły roboczej w produkcji towarów, to społeczeństwo postindustrialne koncentruje się na zdobywaniu wiedzy i wykorzystywaniu informacji". Już Daniel Bell w 1973 roku pisał, że era informacji, w której znajdują się społeczeństwa to głównie sektor usług a wytwórczość jest w odwrocie (M.J.Hatch 2002). Kolejna cecha charakteryzująca organizacje postindustrialne, a przede wszystkim te oparte na wiedzy, to organizacje o strukturze poziomej. Zanikanie struktur pionowych, głównie w kontekście zarządzania organizacją to cecha przede wszystkim przedsiębiorstw wysokich technologii. Zwolennicy perspektywy postmodernistycznej uważali, że zmiany zachodzące w społeczeństwie informacyjnym, po rewolucji komputerowej, nie są widziane w obiektywnym świecie lecz w subiektywnym doświadczeniu, dzięki któremu je zauważamy. Zaprzeczali ponadto ujęciu socjologicznemu czyli światu widzianego obiektywnie gdzie obraz społeczeństwa to suma świadomości poszczególnych jej członków co zbliżało ich do perspektywy symboliczno-interpretującej. Natomiast o "wykorzenieniu instytucji społecznych" pisał Anthony Giddens. Wielu teoretyków organizacji czerpało inspiracje z literatury i sztuk pięknych, np. Metafory w organizacji u Gareth'a Morgan'a albo "efekt kolażu" u A.Giddens'a. Pozostałe dyscypliny, które miały wpływ na perspektywę postmodernistyczną według M.J.Hatch to przede wszystkim architektura postmodernistyczna, poststrukturalizm, teoria literatury, badania kultury. Wiodącymi reprezentantami byli: Michel Foucault, Charles Jencks, Jacques Derrida, Michaił Bachtin, Richard Rorty, Jean Baudrillard.

Kierunki (nurty) w teorii organizacji[edytuj | edytuj kod]

Powyższe zestawienie to model akademicki. Innym czynnikiem rozwoju teorii organizacji jest praktyka zarządzania, edukacja menedżerska oraz doradztwo. Według tych kryteriów proponuje się następujące etapy i perspektywy poznawcze w teorii organizacji:

Zestawienie kierunków (nurtów) w teorii organizacji[1]
Kierunek Wyzwania i praktyki Wizja organizacji
Naukowe zarządzanie (przełom XIX i XX w.) niska wydajność pracy robotników, niskie płace (popyt), opanowanie technologii i wielkości zakładów przemysłowych mechanistyczna, zdeterminowana przez technologię i umiejętności; poszukiwanie korzyści skali, specjalizacji, standaryzacji, centralizacji, koncentracji i synchronizacji
Administracja (początek XX w.) nieefektywość struktur administracyjnych mechanistyczna, zdeterminowana przez przepisy i formalizację
Stosunki międzyludzkie (lata 30. i 40. w USA, lata 50. w Europie) niezadowolenie z pracy i niskie morale, niski poziom identyfikacji z pracodawcą organizacja jako "mieszanka" struktury formalnej z nieformalną opartej na stosunkach międzyludzkich
Podejście systemowe (lata 50. i 60.) suboptymalizacja, trudności w zarządzaniu wielkimi, niejednorodnymi organizacjami organiacje jako systemy społeczno-techniczne podlegające regulacji, sterowaniu i projektowaniu
Gra organizacyjna (lata 80.) wewnętrzne i międzyorganizacyjne antagonizmy, rozgrywki, konflikty organizacje jako przestrzeń gry o zasoby, władze, informacje
Równowaga organizacyjna zakłócenia równowagi funkcjonalnej, społecznej i materialnej, zawnętrznej i wewnętrznej organizacje jako systemy zmierzające do równowagi; zakłócenia równowagi jako czynniki dynamiki i zmiany
Sieć trudności w zarządzaniu współpracą, informacją i wiedzą w układach wewnątrz- i międzyorganizacyjnych o różnym stopniu spójności organizacje jako sieć powiązań o zmiennej konfiguracji

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Andrzej K. Koźmiński: Rozwój teorii organizacji. Warszawa: Wolters Kluwer, 2011  , s. 9-37. ISBN 978-83-264-1222-6.
  2. Jean-Francois Lyotard Lyotard: Kondycja ponowoczesna. Warszawa: Fundacja Aletheia, 1997  , s. 25. ISBN 83-87045-06-3.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]