Tosze Proeski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Toše Proeski
Toseproeskiskopje.jpg
Imię i nazwisko Todor Proeski
Data i miejsce urodzenia 25 stycznia 1981
Priłep
Pochodzenie  Jugosławia
Data i miejsce śmierci 16 października 2007
Nova Gradiška
Instrument gitara, fortepian, instrumenty klawiszowe
Gatunek pop, rock
Zawód wokalista
Aktywność 1999–2007
Wytwórnia płytowa Hayat Production

Todor „Tosze” Proeski (mac. Toše Proeski, cyryl. Тоше Проески; ur. 25 stycznia 1981 w Priłepie, zm. 16 października 2007 w Novej Gradišce) – macedoński wokalista, reprezentant Macedonii podczas 49. Konkursu Piosenki Eurowizji w 2004 roku.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Proeski podczas prób do występu w 44. Konkursie Piosenki Eurowizji w 2004 roku

Proeski urodził się w Prilepie[1], w Macedonii, natomiast większość swojego dzieciństwa spędził w Kruszewie (w jego mieście rodzinnym)[1].

Początki kariery[edytuj | edytuj kod]

Proeski zaczął śpiewać w wieku 12 lat, wówczas wystartował w festiwalu piosenki dziecięcej Zlatno slavejče w Skopje, na którym zaśpiewał piosenkę „Јаs i mојоt dеdо” w języku arumuńskim[2][3][4]. Jego kariera rozpoczęła się jednak w 1996 roku, kiedy wziął udział w festiwalu muzyki młodzieżowej Melfest w Priłepie. Po występie został wyróżniony za swoje mocne zdolności wokalne.

Wokalista zdobył rozpoznawalność po udziale w festiwalu Makfest w 1997 roku, w trakcie którego wykonał piosenkę „Pusti me”. Liczba jego fanów szybko rosła, a on w ramach promocji uczestniczył w takich konkursach, jak Skopje Fest i Ohrid Fest. Proeski współpracował z jednym z uznanych macedońskich autorów tekstów, Grigorem Koprovem, który napisał dla niego teksty do niektórych z największych przebojów w swojej karierze („Usni bd usni”, „Sonce vo tvoite rusi kosi”). W 1999 roku Proeski wydał swój debiutancki album, zatytułowany Nekade vo nokta, który zawierał jedenaście utworów. W lecie tego samego roku zagrał swój pierwszy koncert solowy w Skopje. W 2000 roku zaczął nagrywać materiał na swoją drugą płytę, zatytułowaną Sinot božji, którą zaczął promować pod koniec czerwca tego samego roku. Krążek zawierał kilka hitów, takich jak „Nemir”, nagrany w duecie z Karoliną Goczewą, „Vo kosi da ti spijam”, „Izlaži me ušte ednaš”, „Tajno moja” czy też „Iluzija”, za który dostał Grand Prix na festiwalu „Słowiański Bazar” w Witebsku.

2000-04: Konkurs Piosenki Eurowizji[edytuj | edytuj kod]

W 2000 roku Proeski wziął udział w festiwalu Skopje Fest, będącym krajowymi eliminacjami do 45. Konkursu Piosenki Eurowizji. Podczas koncertu finałowego zaśpiewał utwór „Solzi pravat zlaten prsten”, który wygrał w głosowaniu telewidzów, jednak po zsumowaniu tego z wynikami głosowania komisji jurorskiej ostatecznie zajął 3. miejsce, przegrywając z Karoliną Goczewą i zwycięzcami selekcji, zespołem XXL.

Po nagraniu i wydaniu trzeciego albumu pt. Ako me Pogledneš vo Oči w listopadzie 2002 roku Proeski rozpoczął trasę koncertową po Macedonii. Zaczął promować się w Serbii, Bośni i Hercegowinie, Bułgarii. W kwietniu 2003 roku z utworem „Čija si” wygrał serbskie festiwal Beovizija, dzięki czemu miał reprezentować Serbię i Czarnogórę podczas 43. Konkursu Piosenki Eurowizji. Organizator imprezy, Europejska Unia Nadawców (EBU) ogłosiła jednak, że z powodu dużego zainteresowania udziałem w widowisku, część kandydatów (w tym Serbia i Czarnogóra) musi zrezygnować ze startu.

W kolejnym roku macedoński nadawca macedoński MKTV wybrał wewnętrznie Proeskiego na reprezentanta Macedonii podczas 44. Konkursu Piosenki Eurowizji organizowanego w Stambule. W lutym telewizja przygotowała specjalny koncert selekcyjny, podczas którego wokalista zaprezentował osiem piosenek, spośród których telewidzowie oraz komisja jurorska wybrała jego konkursową propozycję – „Angel si ti”. W kwietniu wydał swój kolejny album, zatytułowany Dan za nas, na którym znalazły się wszystkie 8 kompozycji wykonanych podczas eliminacji. Niedługo potem wokalista wyruszył w trasę promocyjną po kraju[5], miesiąc później wystąpił w finale Konkursu Piosenki Eurowizji z anglojęzyczną wersją utworu – „Life”, zajmując z nią ostatecznie 14. miejsce w końcowej klasyfikacji. W tym samym roku Proeski skomponował utwór „Muza” dla Martina Vučića.

2005-07: Po tebe[edytuj | edytuj kod]

W 2004 roku Proeski został mianowany ambasadorem dobrej woli UNICEF i nagrał piosenkę „This World”, która stała się hymnem organizacji UNICEF. W tym samym roku wokalista podpisał kontrakt płytowy z wytwórnią Dallas Records, dzięki czemu jego następny album mógł zostać wydany w Chorwacji i Słowenii. W tych krajach Proeski nagrał piosenkę „Krajnje vreme” wraz ze słoweńską piosenkarką, Anją Rupel. Jego piąty album, zatytułowany Po tebe, ukazał się w 2005 roku i został wydany we wszystkich krajach byłej Jugosławii. Płyta osiągnęła wysoki poziom sprzedaży, stając się jednym z najbardziej uznanych albumów w historii na Bałkanach. Piosenki z krążka przez kilka miesięcy oblegały listy przebojów w Macedonii, Serbii, Chorwacji, Słowenii oraz Bośni i Hercegowinie. Niedługo potem Proeski wydał debiutancki krążek kompilacyjny, zatytułowany Božilak, na którym umieścił 14 wybranych macedońskich pieśni tradycyjnych, które zostały zaaranżowane przez Sasę Nikolovski Gjumar, Ilija Pejovskiego i Soni Petrovskiego. Jego ostatni album, zatytułowany Igri bez granici (serb. Igra bez granica), został wydany w sierpniu 2007 roku na terenie byłej Jugosławii.

W 2007 nagrał swoją pierwszą piosenkę w języku słoweńskim – „Moja”, a także w języku włoskim – „Aria”, na której gościnnie zaśpiewała Gianną Nannini. Oprócz tego, wokalista w swojej karierze współpracował z takimi artystami, jak m.in. Antonija Sola, Bora CORBA, Esma Redżepowa, Goca Tržan, Grigor Koprow, Jeff Beck, Tony Cetinski i Željko Joksimović. Ostatni koncert Proeskiego odbył się 5 listopada 2007 roku, a miał on na celu zbiórkę pieniędzy dla szkół podstawowych w Macedonii. Zebrano dziesiątki tysięcy euro, na koncert przyszło ponad 40 tysięcy ludzi, a oglądany był na całym świecie.

2008: Śmierć[edytuj | edytuj kod]

Zdjęcie centralnego placu w Skopje, gdzie mieszkańcy symbolicznie żegnali się ze zmarłą gwiazdą

W noc przed śmiercią Proeski udzielił wywiadu dla macedońskiej telewizji Kanal 5, w którym opowiedział m.in. o zamiarze skończenia studiów na Akademii Muzycznej, poszukiwaniach jego bratniej duszy oraz pracy nad nowym albumem[6][7].

Proeski zginął w wyniku wypadku drogowego na autostradzie w Chorwacji. Uroczystości pogrzebowe odbyły się z elementami ceremoniału wojskowego. 17 października 2007 władze macedońskie ogłosiły żałobę narodową. W pogrzebie wzięli udział m.in.: Prezydent Macedonii Branko Crwenkowski, Premier Nikola Gruewski, przewodniczący parlamentu Lubczo Georgiewski, dyplomaci oraz fani jego muzyki[8].

Pamięć po śmierci[edytuj | edytuj kod]

W marcu 2008 roku w Strumicy otwarto specjalną wystawę, zatytułowaną Misja Anioła wśród ludzi, zawierającą 27 fotogramów, upamiętniającą zmarłego piosenkarza. Wystawa została zaprezentowana m.in. w Belgradzie, Zagrzebiu, Lublanie, Rzymie, Watykanie i Kalkucie[9].

31 maja tego samego roku podczas finału 12. Chorwackiego Radiowego Festiwalu w Opatija odbyła się światowa premiera klipu do utworu „The Hardest Thing” Tosze Proeskiego. Podczas festiwalu po raz pierwszy przyznano także nagrodę jego imienia[10].

Dyskografia[edytuj | edytuj kod]

Albumy studyjne[edytuj | edytuj kod]

  • 1999: Nekade wo nokta
  • 2000: Sinot bożji
  • 2002: Ako me poglednesz vo oczi
  • 2002: Ako me pogledaš u oči
  • 2004: Den za nas
  • 2005: Po tebe
  • 2005: Pratim te
  • 2006: Bożiłak
  • 2007: Igri bez granici/Igra bez granica

Albumy pośmiertne[edytuj | edytuj kod]

  • 2009: The Hardest Thing
  • 2010: Tosze & Prijateli – jos uvjek sanjam da smo zajedno
  • 2011: So ljubav ot Tose

Przypisy