Usama Ibn Munkiz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Usama Ibn Munkiz (ur. 1095-1188 اسامة بن منقذ) – władca Szajzar, poeta, autor pamiętnika "Kitab al-itibar" (arab. Księga pouczających przykładów).

Życiorys Usamy[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Szajzar nad rzeką Orontes, na drodze z Antiochii (ob. Antakya) do Emessy (arab. Hims), w rodzinie zamożnego feudała. Młodość spędził na dworze w Damaszku, następnie w pałacu kalifa fatymidzkiego w Kairze; późniejszy okres życia – na dworze atabeka Mosulu i w twierdzy Al-Kajfa nad Tygrysem.

Odwiedził Jerozolimę, święte miejsca islamu, Mekkę i Medynę oraz Damaszek, Kair, Bagdad i Isfahan. Był zaprzyjaźniony z Imad ad-Dinem Zanki atabekiem Mosulu (1127-1146), jego następcą, Nur ad-Dinem (1146-1174) oraz kalifami fatymidzkimi, Al-Hafizem (1132-1149) i Az-Zafirem (1149-1154). Poznał osobiście Boemunda II, "frankijskiego" księcia Antiochii (11111130) i Fulka V, króla Jerozolimy (11311146) a w późniejszych latach Saladyna, sułtana Egiptu, Syrii i Hidżazu (11741192).

Po raz pierwszy brał czynny udział w wojnie z krzyżowcami jako 15-letni młodzieniec, broniąc Szajzaru przed Tankredem, księciem Antiochii (zm. 1112), w 1110. W 11291138 bawił na dworze atabeka Mosulu Zanki i uczestniczył w jego wyprawach wojennych. W 11381144 przebywał na dworze Buridów w Damaszku. Brał aktywny udział w negocjacjach w sprawie zawarcia pokoju z królem Jerozolimy przeciw atabekowi Zanki.

W latach 11401143 podróżował po Palestynie nawiązując znajomości z krzyżowcami, nawet z duchownymi. W latach 11441154 przebywał na dworze Fatymidów w Kairze, gdzie dostał się dzięki protekcji jednego ze swoich stryjów. Z Egiptu uciekł do Syrii, wplątany w intrygi pałacowe. Ograbiony w drodze przez krzyżowców stracił majątek wraz z cenną biblioteką. W 11541164 bawił w Damaszku na dworze Nur ad-Dina, gdyż Buridzi utracili między czasie władzę.

W 1157 dostał wiadomość, że jego rodzinny Szajzar legł w gruzach w czasie trzęsienia ziemi, a wszyscy jego krewni, Munkizydzi, zginęli. To wówczas udało mu się odprawić hadżdż, aby ukoić ból po stracie krewnych. W 1164 zawarł znajomość z emirem zamku Al-Kajfa, koło Dijarbekiru w górnej Mezopotamii, gdzie poświęcił czas rozmyślaniom i pracy literackiej.

W latach 11741188 po raz trzeci osiedlił się w Damaszku, w związku z obaleniem dynastii Fatymidów i przejęciem władzy nad Egiptem i Syrią przez dynastię Ajjubidów. Należący do niej Saladyn przyjął do siebie na służbę syna Usamy, Al-Murchafa. W 1187 Saladyn zdobył Jerozolimę znajdującą się od 1099 w rękach krzyżówców.

Usama zmarł w Damaszku[1] .

Rękopis "Kitab al-itibar"[edytuj | edytuj kod]

Pamiętniki Usamy są cennym zabytkiem literackim i historycznym. Rękopis Usamy ocalał cudem z pożogi wojennej i został odkryty przypadkiem w latach 80. XIX w. przez orientalistę francuskiego H. Derenbourga w Bibliotece Escorialu w Madrycie. Rękopis jest znacznie uszkodzony – zachowały się strony od 22 do 88. Został spisany w piśmie naschi, bez podziału na rozdziały. Rękopis przejrzał syn Usamy, Al-Murchaf, co stwierdził podpisem z datą 4 lipca 1213. Po wydaniu rękopisu przez Derenbourga w 1886 ukazały się przekłady: na francuski (1894), niemiecki (1905), angielski (1929 i 1930), oraz rosyjski (1920, II wyd. 1958). W 1927 arabską edycję po raz drugi wydał Philip K. Hitti. Autorem polskiego tłumaczenia (z 1975) jest J. Bielawski[2].

Krzyżowcy oczami muzułmanina[edytuj | edytuj kod]

W oczach Usamy krzyżowcy sprawiają wrażenie podobne do tego, jakie barbarzyńcy wywierali na starożytnych Grekach czy Rzymianach. Są nieokrzesani, nazbyt impulsywni, hołdujący zabobonom, reprezentujący niższy poziom kultury materialnej. Oto przykłady:

O okaleczeniu Hasanuna:

"Został on wzięty do niewoli i Frankowie zadawali mu różne tortury oraz chcieli wyłupić lewe oko. Tankred jednak – niech Allah go przeklnie – powiedział im: 'Wyłupcie mu prawe oko, aby niczego nie mógł widzieć, kiedy będzie niósł tarczę i zakryje ją lewe oko.' I wyłupili mu prawe oko, jak nakazał Tankred, i zażądali za niego tysiąc dinarów oraz czarnego konia, który należał do mojego ojca."[3]

O metodach leczenia Franków

"Wtedy lekarz popatrzył na kobietę i rzekł: Ta kobieta ma w głowie szatana, który się w niej zakochał. Ogolcie jej głowę [...]. Jej choroba się wzmogła, a lekarz powiedział: To szatan wszedł do jej głowy. I wziął brzytwę, zrobił jej nacięcie na głowie w kształcie krzyża i zerwał jej skórę ze środka głowy, aż ukazała się kość głowy. Następnie natarł głowę solą i kobieta zaraz zmarła."[4]

Przypisy

  1. Bielawski J. (wstęp do:) "Kitab al-I'tibar. Księga pouczających przykładów dzieło Usamy Ibn Munkidha, Ossolineum 1975, s. 18-25
  2. Bielawski, ibid., s. 29-31
  3. Usama Ibn Munkidh: Kitab al-I'tibar. Księga pouczających przykładów dzieło Usamy Ibn Munkidha..., Ossolineum 1975, s. 134
  4. ibid., s. 234-235