Wilga zwyczajna

Wilga zwyczajna
Oriolus oriolus
(Linnaeus, 1758)
Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ptaki
Podgromada	Neornithes
Nadrząd	neognatyczne
Rząd	wróblowe
Podrząd	śpiewające
Rodzina	wilgi
Rodzaj	Oriolus
Gatunek	wilga zwyczajna
Synonimy
Coracias oriolus Linnaeus, 1758
Kategoria zagrożenia (CKGZ)
najmniejszej troski
Zasięg występowania
letnie lęgowiska      zimowiska
Systematyka w Wikispecies
Multimedia w Wikimedia Commons

Wilga zwyczajna, wilga (Oriolus oriolus) – gatunek średniego ptaka wędrownego z rodziny wilg (Oriolidae), pochodzenia tropikalnego, jedyny z rodziny wilg rozmnażający się w północnej strefie umiarkowanej.

Występowanie

Zamieszkuje umiarkowaną część Eurazji (od południowo-zachodniej Europy po Azję Środkową i na wschód od środkowej Syberii, Indie, na południe od Bangladeszu i Azję Mniejszą) i Afrykę Północną i Zachodnią, gdzie zimuje. Podgatunek nominatywny zamieszkuje Eurazję i Afrykę Północną. Na południowym wschodzie osiąga Iran, a na północy zachodnią Syberię, północny Kazachstan po zachodnie Sajany, Mongolię, Ałtaj, dolinę górnego Irtyszu i Kotlinę Dżungarską. Przeloty IV–V i VIII–IX. To jedyny gatunek z ciepłolubnej rodziny wilgowatych, który występuje tak daleko na północ. Populacje środkowoazjatyckie migrują daleko - do Indii, pozostałe natomiast do Afryki na południe od Sahary (głównie do wschodniej części Czarnego Kontynentu). Wyróżnia się 2 podgatunki. Pokrewny gatunek, Oriolus kundoo, uznawany przez wielu autorów za podgatunek wilgi, zamieszkuje Azję Środkową, na południu osiąga Afganistan i Tienszan po Indie.

W Polsce średnio liczny ptak lęgowy niżu na całym niżu. Unika wyższych terenów górskich. To jeden z najbarwniejszych ptaków spotykanych w kraju. W Polsce przebywa krótko - od maja do września.

Charakterystyka

Wygląd zewnętrzny

Żywe upierzenie wilgi jednoznacznie wskazuje na tropikalne pochodzenie. Samce tego gatunku uważa się za jedne z najpiękniejszych ptaków w Europie. Rzadko w takiej obfitości i w takim kontrastowym zestawieniu występują jasne barwy. Wilga jest nieco większa od szpaka. Obie płci są podobnej wielkości, choć różnią się barwą. Tęczówki oczu są czerwone, a nogi niebieskoszare. Upierzenie samca na głowie, grzbiecie i spodzie ciała jaskrawożółte, skrzydła czarne z żółtą plamą u nasady lotek dłoniowych, ogon czarny na końcu z żółtymi brzegami. Przez oko przechodzi czarny pasek. U obu płci oczy i dziób czerwone. Samica szarozielonożółtawa na wierzchu, a od spodu białoszary z ciemniejszym podłużnym kreskowaniem, o ciemniejszych oliwkowozielonych skrzydłach i ogonie, który podobnie jak u samca ma żółte brzegi. Ma nieco jaśniejsze skrzydła niż samiec. Wraz z młodymi nie dorównuje jaskrawością samcowi, jednak pozwala jej to doskonale maskować się pośród listowia. Starsze samice bywają tak żółte jak samce, ale zawsze z zielonym kantarkiem. Młode podobne do samicy, ale z żółtobrązowym dziobem, szarobrązowymi nogami i ciemnobrązowymi oczami. Wielkością prawie dorównuje kosowi i jest nieco większa od szpaka.
Wilgi latają szybko i falistym torem. Samiec w powietrzu przypomina czarnożółtą strzałę. To ptak płochliwy, rzadko schodzący na ziemię. Jest ruchliwy - często przelatuje z drzewa na drzewo.

Rozmiary

długość ciała 

ok. 23 cm,

rozpiętość skrzydeł 

ok. 44–47 cm

Masa ciała

ok. 75 g

Głos

Śpiew najczęściej zdradza obecność tego skrytego ptaka. Samiec często wydaje dźwięczne, melodyjne, fletowe gwizdy podobne do "zofija fija". Jego usłyszenie w wielu miejscach uznawane jest za zapowiedź deszczu - miłosną piosenkę samiec wykonuje najchętniej gdy wzrasta wilgotność powietrza. Repertuar obu płci jest bogatszy, ale inne dźwięki są chrapliwe i nie są zbyt przyjemne dla ludzkiego ucha - zawołanie to szorstkie "rej" lub ostre "jik jik". Wykonuje je zwłaszcza samica.
Pisklęta wydają "gegek" lub "hihihi".

Środowisko

Tereny lęgowe w lasach liściastych i mieszanych (głównie w olsach), zwłaszcza preferuje ich skraje, zadrzewieniach śródpolnych i nadrzecznych, starych dużych ogrodach, parkach, dolinach rzecznych i sadach. Unika zwartych kompleksów leśnych. Zasiedla krajobrazy typu parkowego, gdzie łąki przeplatają się z winnicami i rzadkimi sadami.
Najczęściej widuje się wilgi w czasie przelotów między lasami lub sadami. Poza tym w gęstym listowiu i wysoko w koronach drzew są prawie niezauważalne.

Pożywienie

Dorosły i młody samiec

Głównie owady, poczwarki (i inne stadia rozwoju) i owłosione gąsienice motyli (dla większości ptaków niejadalnych), a tylko czasami słodkie czereśnie lub wiśnie, morwy, winogrona, jeżyny, inne jagody i w południowej Europie figi. Pod koniec lata zjadają różne mięsiste jagody. Wśród bezkręgowców dominują chrząszcze.

Tryb życia i zachowanie

Zwykle przebywa wysoko w koronach drzew, jest bardzo płochliwa i trudna do zaobserwowania. Swoją obecność zdradza śpiewem – jest to charakterystyczne, melodyjne, fletowe gwizdanie. Śpiewa często wtedy, gdy zanosi się na deszcz, czyli zwiększa się wilgotność powietrza.

Rozród

Na tereny lęgowe wilgi przylatują dopiero pod koniec kwietnia i w maju gdy drzewa są już odpowiednio dla nich gęsto ulistnione. Powroty na zimowiska odbywają się już pod koniec lipca i w sierpniu.

Gniazdo

Zamknięta konstrukcja misternie uwitego gniazda

Kilka metrów nad ziemią (wysoko) w rozwidleniu bocznej, cienkiej gałęzi z dala od pnia. W kształcie głębokiej, stabilnej czarki, umiejętnie uwite z suchych źdźbeł traw i pasem łyka. Brzegi są mocno przymocowane do gałązek w ich rozwidleniu. Wyściółkę stanowią włosy, wełna i pióra. Konstrukcja jest wykonana w bardzo wyrafinowany sposób. Wyglądem przypomina koszyczek, który zręcznie zwisa pomiędzy poziomymi gałęziami. Buduje je przeważnie samica.

Jaja

Pod koniec maja lub w czerwcu samica składa 3–5 jaj o średnich wymiarach 30x21 mm, silnie wydłużonych, białych lub kremowych o lekko różowym odcieniu, z nielicznymi ciemnowiśniowymi lub czarnymi kropkami. Wyprowadza 1 lęg w ciągu roku.

Wysiadywanie

Od złożenia ostatniego jaja trwa 13–15 dni. Wykonuje je tylko samica.

Pisklęta

Pisklęta, gniazdowniki, przebywają w gnieździe przez okres ok. 2 tygodni. Zaraz po wykluciu okryte są już puchem. Oboje rodzice w tym czasie starannie je karmią. Robią to nawet przez pewien czas po opuszczeniu gniazda, gdy młode wpinają się po gałęziach w jego okolicach. W odróżnieniu od innych ptaków śpiewających więzy rodzinne nie ulegają rozerwaniu zaraz po wylocie z gniazda potomstwa, ale rodzina trzyma się razem aż do okresu wędrówki. Ptaki migrują jednak już pojedynczo.

Status, zagrożenia i ochrona

Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową.

Bibliografia

• Pavel Vasak: Ptaki leśne. Warszawa: Delta, 1993. ISBN 83-85817-28-X.
• Klaus Richarz: Ptaki - Przewodnik. Warszawa: MUZA, 2009. ISBN 978-83-7495-018-3.

Zobacz też

• ptaki Polski

Linki zewnętrzne

• głos ptaka, format .wav Copyright by Alberto Masi – www.scricciolo.com