Wyścigi Grand Prix

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy wyścigów Grand Prix przed 1950 rokiem. Zobacz też: Formuła 1.

Wyścigi Grand Prix – seria wyścigów samochodowych, organizowanych przed 1950 rokiem.

Korzenie wyścigów Grand Prix można odnaleźć w 1894 roku, kiedy to we Francji zorganizowano pierwszy wyścig. Szybko ewoluowały one z prostych wyścigów między miastami do wyścigów "wytrzymałościowych". Innowacje spowodowały, że samochody szybko przekroczyły barierę 100 mph (160 km/h), jednakże z powodu faktu, że wyścigi odbywały się na otwartych trasach, zostało to okupione śmiertelnymi ofiarami wśród kierowców jak i widzów.

Ostatecznie wyścigi Grand Prix ewoluowały w formułę wyścigową. Następcą wyścigów Grand Prix została Formuła 1, którą czasem nazywa się również wyścigami Grand Prix.

Początki[edytuj | edytuj kod]

Ściganie się samochodami rozpoczęło się we Francji, co było bezpośrednim skutkiem entuzjastycznego nastawienia Francuzów do samochodów. Producenci samochodów również byli zadowoleni z tego pomysłu, ponieważ uważali, że będzie to dla nich dobra reklama. Pierwszy wyścig odbył sie 22 lipca 1894 roku. Był zorganizowany przez paryską gazetę Le Petit Journal, biegł z Paryża do Rouen i liczył 128 km. Wygrał go Albert de Dion, ale nie odebrał nagrody za pierwsze miejsce, ponieważ jego samochód został uznany za niezgodny z regulaminem.

W 1900 roku James Gordon Bennett jr, właściciel takich gazet jak New York Herald i International Herald Tribune, utworzył Puchar Gordona Bennetta. Miał nadzieję, że utworzenie międzynarodowych zawodów wymusi na producentach poprawę samochodów. Każdy kraj mógł zgłosić do trzech samochodów, które musiały być w pełni zbudowane w kraju. W 1904 roku w Stanach Zjednoczonych William Kissam Vanderbilt II utworzył na Long Island Puchar Vanderbilta.

Pierwsze Grand Prix[edytuj | edytuj kod]

Pierwszym wyścigiem posiadającym w nazwie Grand Prix (fr. Wielka Nagroda) było Grand Prix Pau w 1901 roku, ale wyścig ten odbył się jeden raz, a termin Grand Prix nie nabrał w tamtej chwili szerokiego zastosowania.

Jedyny regularny wyścig posiadający w tamtym czasie nazwę Grand Prix był organizowany przez Automobile Club de France (ACF). Pierwszy taki wyścig odbył się w 1906 roku. Użyto w tym wyścigu toru o trójkątnym kształcie. Jedno okrążenie miało 105 km, a przejechanie go zajmowało około godziny. Każdego dnia pokonywano 6 okrążeń, używając do tego celu stosunkowo prymitywnych samochodów. Powodem decyzji o odbyciu wyścigu na torze, a nie na zwykłych drogach z miasta do miasta, był wyścig Paryż-Madryt z 1903 roku, podczas którego zginęło wielu kierowców (w tym Marcel Renault) i widzów, a który został w Bordeaux przerwany przez władze. Później nie odbywały się już te wyścigi.

Do wyścigu o Grand Prix Francji 1906, mającego 1260 km, do którego stanęły 32 załogi. Wygrał go Węgier Ferenc Szisz, jeżdżący Renault. Był to pierwszy wyścig typu Grand Épreuve (fr. Wielka Próba), i od tamtego czasu termin ten był używany na określenie najważniejszych wyścigów w roku[1].

Wyścigi w tamtym okresie miały silnie nacjonalistyczne zabarwienie. Kilka krajów tworzyło własne wyścigi, które formalnie nic nie łączyło. Przepisy różniły się w zależności od wyścigu. Zazwyczaj przepisy mówiły o maksymalnej (a nie minimalnej) wadze samochodu, co miało na celu ograniczenie wielkości silnika (normą były silniki o pojemności 10 – 15 litrów, posiadające nie więcej niż 4 cylindry i osiągające nie więcej niż 50 KM). W każdym samochodzie znajdował się nie tylko kierowca, ale i mechanik. Kluczowym czynnikiem dla zwycięstwa Renault w 1906 roku były zdejmowalne obręcze kół, co pozwoliło na zmianę opon bez podnoszenia kół. Biorąc pod uwagę stan dróg, takie naprawy były częste.

Rozwój wyścigów[edytuj | edytuj kod]

Przeważnie wyścigi odbnywały się po długich obwodach zamkniętych dróg publicznych, a nie po specjalnie przeznaczonych do tego celu torach. Tak było z wyścigami odbywającymi się na Le Mans (105 km), Targa Florio (150 km), Kaiserpreis (121 km) czy Dieppe (77 km). Do wyjątków należały takie tory jak Brooklands w Wielkiej Brytanii, Indianapolis Motor Speedway w Stanach Zjednoczonych czy Autodromo Nazionale di Monza we Włoszech.

W 1908 roku Stany Zjednoczone były pierwszym państwem spoza Europy, który zorganizował wyścig nazwany Grand Prix. Wyścig ten odbył się w okolicach Savannah. Pierwsze Grand Épreuve poza terenem Francji to Grand Prix Włoch w 1921 roku. Do Włoch szybko dołączyły inne państwa – Belgia, Hiszpania czy Wielka Brytania. Jednak nadal nie były to mistrzostwa, ale zbiór luźno powiązanych ze sobą wyścigów z różnymi przepisami (ujednolicenie zasad pojawiło się tuż przed I wojną światową i dotyczyło głównie pojemności silnika i masy, ale nie zostało powszechnie przyjęte).

W 1924 roku wiele krajowych związków motorowych zebrało się, by utworzyć Association Internationale des Automobile Clubs Reconnus (AIACR), a jedna z organizacji AIACR, Commission Sportive Internationale (CSI) była powołana do tworzenia przepisów wyścigów Grand Prix i innych sportów motorowych. Ujednolicono więc pojemność silnika i masę pojazdu. Przepisy te zostały porzucone w 1928, co spowodowało powstanie nowej "epoki", zwanej Formuła Libre, kiedy to praktycznie rzecz biorąc nie było ograniczeń. Liczba wyścigów Grand Prix zwiększała się, od pięciu w 1927 roku, poprzez 9 w roku 1929, aż do 18 w sezonie 1934.

Lata przedwojenne[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Samochodowe Mistrzostwa Europy.

Grand Prix Monako 1933 było pierwszym wyścigiem, gdzie kolejność na starcie była uzależniona od kwalifikacji, a nie losowania. Wszystkie samochody były pomalowane w narodowe kolory:

  • Wielka Brytania w zieleń;
  • Francja w niebieski;
  • Włochy w czerwień;
  • Belgia w żółć;
  • Niemcy w biel.

Na początku 1934 roku Niemcy zaprzestali malować swoje Mercedesy W25, by zmniejszyć masę. Niepomalowany metal spowodował, że media wkrótce nadały samochodom niemieckim przydomek "Srebrnych Strzał".

Do późnych lat lat 20. dominowały samochody francuskie (Bugatti, Delage, Delahaye), kiedy to zaczęły być pokonywane przez pojazdy włoskie (Alfa Romeo i Maserati).

W latach 30. nacjonalizm wszedł w nową fazę, kiedy to narodowi socjaliści zachęcali Mercedesa i Auto Uniona do "wychwalania Rzeszy". W tym celu rząd Rzeszy dawał pieniądze tym dwóm producentom (zakres ich pomocy był jednak przesadzony w mediach, dotacje rządowe wynosiły bowiem prawdopodobnie 10% lub mniej kosztów prowadzenia dwóch zespołów wyścigowych)[2]. Te dwie niemieckie marki całkowicie zdominowały wyścigi Grand Prix w latach 19351939, wygrywając w tym okresie wszystkie oficjalne Grand Prix z wyjątkiem trzech. Samochody w tym czasie były jednomiejscowe (jazdy z mechanikiem zaprzestano na początku lat 20.) i posiadały silniki doładowane mające od 8 do 16 cylindrów. Osiągały one moc do 600 KM.

Lata powojenne[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Formuła 1.

W 1946 roku, po II wojnie światowej, odbyły się tylko cztery wyścigi Grand Prix.

Projekt Mistrzostw Świata Grand Prix pojawił się przed II wojną światową, ale zrealizowano go dopiero w 1947 roku, gdy AIACR przekształcił się w Fédération Internationale de l'Automobile (FIA) z siedzibą w Paryżu. Po zakończeniu sezonu 1949 ogłoszono, że od roku 1950 tworzy się Mistrzostwa Świata Formuły 1. Ustalono system punktacji i kalendarz mistrzostw, obejmujący siedem wyścigów. Pierwszy wyścig Formuły 1 odbył się 13 maja 1950 roku na torze Silverstone Circuit. Zawody Formuły 1 odbywają się po dziś dzień.

Grandes Épreuves[edytuj | edytuj kod]

Kursywą zaznaczono wyścigi odbywające się także jako Grand Prix Europy.

Wyścig 1906 1907 1908 1912 1913 1914
1 Francja Francja Francja Francja Francja Francja Francja Francja Francja Francja Francja Francja

1921–1929[edytuj | edytuj kod]

Wyścig 1921 1922 1923 1924 1925 1926 1927 1928 1929
1 Francja Francja Francja Francja Stany Zjednoczone Indy 500 Stany Zjednoczone Indy 500 Stany Zjednoczone Indy 500 Stany Zjednoczone Indy 500 Stany Zjednoczone Indy 500 Stany Zjednoczone Indy 500 Stany Zjednoczone Indy 500
2 Zjednoczone Królestwo Włoch Włochy Zjednoczone Królestwo Włoch Włochy Francja Francja Francja Francja Belgia Belgia Francja Francja Francja Francja Zjednoczone Królestwo Włoch Włochy Francja Francja
3 Zjednoczone Królestwo Włoch Włochy Zjednoczone Królestwo Włoch Włochy Francja Francja San Sebastian bandera.JPG San Sebastián Hiszpania Hiszpania
4 Zjednoczone Królestwo Włoch Włochy Wielka Brytania Wielka Brytania Zjednoczone Królestwo Włoch Włochy
5 Zjednoczone Królestwo Włoch Włochy Wielka Brytania Wielka Brytania

1930–1939[edytuj | edytuj kod]

Wyścig 1930 1931 1932 1933 1934 1935 1936 1937 1938 1939
1 Stany Zjednoczone Indy 500 Zjednoczone Królestwo Włoch Włochy Zjednoczone Królestwo Włoch Włochy Monako Monako Monako Monako Monako Monako Monako Monako Belgia Belgia Francja Francja Belgia Belgia
2 Belgia Belgia Francja Francja Francja Francja Francja Francja Francja Francja Francja Francja III Rzesza Niemcy III Rzesza Niemcy III Rzesza Niemcy Francja Francja
3 Francja Francja Belgia Belgia Republika Weimarska Niemcy Belgia Belgia III Rzesza Niemcy Belgia Belgia Szwajcaria Szwajcaria Monako Monako Szwajcaria Szwajcaria III Rzesza Niemcy
4 Republika Weimarska Niemcy Zjednoczone Królestwo Włoch Włochy Belgia Belgia III Rzesza Niemcy Zjednoczone Królestwo Włoch Włochy Szwajcaria Szwajcaria Zjednoczone Królestwo Włoch Włochy Szwajcaria Szwajcaria
5 Druga Republika Hiszpańska Hiszpania Zjednoczone Królestwo Włoch Włochy Szwajcaria Szwajcaria Zjednoczone Królestwo Włoch Włochy
6 Druga Republika Hiszpańska Hiszpania Zjednoczone Królestwo Włoch Włochy
7 Druga Republika Hiszpańska Hiszpania

1946–1949[edytuj | edytuj kod]

Wyścig 1946 1947 1948 1949
1 Blason ville fr Saint-Cloud (Hauts-de-Seine).svg Saint-Cloud Szwajcaria Szwajcaria Monako Monako Wielka Brytania Wielka Brytania
2 Szwajcaria Nations GP Belgia Belgia Szwajcaria Szwajcaria Belgia Belgia
3 Turin coat of arms.svg Turyn Zjednoczone Królestwo Włoch Włochy Francja Francja Szwajcaria Szwajcaria
4 Francja Francja Włochy Włochy Francja Francja
5 Wielka Brytania Wielka Brytania Włochy Włochy

Przypisy

  1. Hans Etzrodt: Grand Prix Winners 1895-1949 (ang.). kolumbus.fi. [dostęp 2010-03-12].
  2. Chris Nixon: Racing the Silver Arrows. Osprey Publishing Limited, 1986, s. 155. ISBN 0-85184-055-8.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]