Wyspy Kerguelena

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wyspy Kerguelena
Wyspy Kerguelena
Państwo  Francja
Terytorium zamorskie  Francuskie Terytoria Południowe i Antarktyczne
Akwen Ocean Indyjski
Wyspy Wyspa Kerguelena
Liczba wysp 300
Powierzchnia 7215 km²
Populacja (2006)
 • liczba ludności
 • gęstość

120
0,02 os./km²
Położenie na mapie Oceanu Indyjskiego
Mapa lokalizacyjna Oceanu Indyjskiego
Wyspy Kerguelena
Wyspy Kerguelena
Ziemia 49°20′S 70°20′E/-49,333333 70,333333Na mapach: 49°20′S 70°20′E/-49,333333 70,333333
Mapa archipelagu
Położenie na mapie
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Wyspy Kerguelena (fr. Îles Kerguelen, dawniej îles de la Désolation) – archipelag obejmujący około 300 skalistych wysp pochodzenia wulkanicznego, położony w południowej części Oceanu Indyjskiego, ponad 5300 km na południowy wschód od Afryki. Wyspy Kerguelena wraz z wyspami Amsterdam (Île Amsterdam), Wyspą Świętego Pawła (Île Saint-Paul), Wyspami Crozeta (Îles Crozet) i Ziemią Adeli (Terre Adélie) należą do Francji i wchodzą w skład Francuskich Terytoriów Południowych i Antarktycznych. Ich łączna powierzchnia wynosi 7215 km², z tego największa Wyspa Kerguelena (fr. Grande Terre) ma 6675 km². Otacza ją ponad 300 znacznie mniejszych wysp. Wyspy Kerguelena nie są stale zamieszkane. Okresowo przebywali tu niegdyś łowcy fok i wielorybnicy, obecnie pracują tu tylko naukowcy. Najważniejszymi ośrodkami turystyczno-badawczymi są Port-aux-Français i Port Jeanne d'Arc, założony w 1908 przez Norwegów.

Topografia[edytuj | edytuj kod]

Wyspy Kerguelena to skaliste, górzyste wyspy - najwyższym szczytem jest wulkan, Góra Rossa, sięgający 1850 m n.p.m. W czasach historycznych nie stwierdzono aktywności wulkanicznej, ale istnieją aktywne fumarole, a na wyspach częste są trzęsienia ziemi. W centrum Wyspy Kerguelena znajduje się duży lodowiec, Glacier Cook, o powierzchni 550 km2. Wyspy pokrywają liczne strumienie z wodospadami, występują na nich jeziora i gorące źródła. Główna wyspa ma postrzępioną linię brzegową długości 2800 km, poprzecinaną fiordami i obfitującą w półwyspy.

Budowa geologiczna[edytuj | edytuj kod]

Uproszczona mapa geologiczna wysp Kerguelena

Wyspy Kerguelena leżą na tektonicznej płycie antarktycznej. Są wyniesioną ponad poziom morza częścią Wyniesienia Kergueleńskiego o powierzchni około 2,2 mln km². Ich powstanie wiąże się z istniejącą tam plamą gorąca[1].

Góra Rossa, najwyższa góra archipelagu.

Wyspy utworzone są głównie ze skał wulkanicznych powstałych około 35 mln lat temu. Zbudowane są z potoków zastygłej lawy bazaltowej, każdy o grubości od 3 do 10 m, leżących jeden na drugim. Grubość całego kompleksu dochodzi do 1200 m. Formy wulkaniczne mają postać schodów lub piramid. Rzadziej występują stratowulkany typu Stromboli, jak Góra Rossa, oraz partie opisywane jako "kompleksy wulkaniczno-plutoniczne", np. na półwyspie Rallier du Baty. Całe wyspy poprzecinane są licznymi żyłami zbudowanymi z trachitów, trachyfonolitów i fonolitów. W czasach historycznych nie zaobserwowano żadnej działalności wulkanicznej, ale w południowo zachodniej części Wyspy Kerguelena czynne są fumarole.

Częściowe zlodowacenie wysp i spowodowana nim erozja lodowcowa wytworzyła obniżenia (depresje) oraz głębokie doliny w północnej i wschodniej części archipelagu. W wyniku zalania ujść dolin przez morze powstały fiordy. Erozja, a następnie depozycja materiału niesionego przez lodowce wytworzyły kompleksy konglomeratów (tillitów), m.in. na półwyspie Courbeta (fr. Péninsule Courbet) na Wyspie Kerguelena.

Wyspy Kerguelena są częścią mikrokontynentu noszącego nazwę Wyniesienia Kergueleńskiego[2]. W okresie pomiędzy 100 mln lat a 20 mln lat temu trzykrotnie wynurzał się on ponad powierzchnię morza. Zachowały się m.in. skamieniałości tropikalnej fauny i flory sprzed 50 mln lat. Został zatopiony ostatecznie około 20 mln lat temu. Obecnie znajduje się kilometr do dwóch pod powierzchnią oceanu. Skały osadowe Wyniesienia Kergueleńskiego przypominają te, które znajdują się na obszarze Australii i Indii, co wskazuje na ich wspólną historię. Geolodzy studiując budowę Wyniesienia mają nadzieję wyjaśnić w jaki sposób rozpadł się superkontynent Gondwana, obejmujący m.in. Australię, Antarktydę i Indie[3].

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Na wyspach panuje klimat subpolarny, z maksymalnymi temperaturami dochodzącymi latem (grudzień-marzec) do 15 °C. Najwyższa zanotowana temperatura niewiele przekroczyła 20 °C. Wieją tam stale silne wiatry zachodnie (tzw. "ryczące czterdziestki") niosące opady deszczu lub śniegu przez 300 dni w roku.

Paleoklimat[edytuj | edytuj kod]

Około 50 milionów lat temu w regionie tym panował klimat tropikalny, o czym świadczą osady lądowe i skamieniałości drzew, znajdowane zarówno na wyspach, jak i w podwodnej części Wyniesienia Kergueleńskiego. Znaleziska te wskazują, że ponad powierzchnią oceanu znajdowała się wtedy znaczna część płaskowyżu, tworząc dużą wyspę odizolowaną od innych części świata[4]. W niektórych potokach lawowych na obszarze wysp znaleziono fragmenty lignitu oraz sfosylizowane szczątki araukarii, których wiek szacuje się na 14 mln lat.

Flora i fauna wysp[edytuj | edytuj kod]

Kapusta kergueleńska w otoczeniu roślin z rodzaju acena

Roślinność wysp jest uboga, typowa dla tundry - w jej skład wchodzą zioła, mchy i porosty. Rzadka kapusta kergueleńska (Pringlea antiscorbutica) z rodziny kapustowatych występuje na tym i na kilku sąsiednich archipelagach, a gatunkiem całkowicie endemicznym jest Lyallia kerguelensis z rodziny zdrojkowatych, nie występująca nigdzie indziej na świecie. Dużo bogatsze jest życie roślinne w oceanie, wody przybrzeżne obfitują w duże brunatnice (listownicowce) i różnorodne krasnorosty.

Świat zwierzęcy wysp reprezentuje 30 gatunków ptaków morskich i ssaki płetwonogie. Do gniazdujących na wyspach Kerguelena ptaków należą 4 gatunki pingwinów: pingwin białobrewy, królewski, skalny i złotoczuby oraz endemiczny gatunek kormorana: kormoran kergueleński (Phalacrocorax verrucosus). Ze ssaków na wyspach występują uchatka antarktyczna, słoń morski południowy i lampart morski. U wybrzeży spotkane są walenie, w tym finwale i kaszaloty, a także orki i inne delfiny.

Występują tu także zwierzęta sprowadzone przez człowieka, m.in. króliki, dzikie koty, owce, a nawet renifery. Jak większość gatunków alochtonicznych (obcych), wyrządzają one duże szkody w środowisku. Koty i szczury pustoszą lęgowiska ptaków morskich, a roślinożercy niszczą rzadką roślinność wysp, przyczyniając się do erozji gleby.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wyspy odkrył w lutym 1772 r. bretoński żeglarz Yves Joseph de Kerguelen-Trémarec, poszukując legendarnego Lądu Południowego. Po powrocie ogłosił, że udało mu się odkryć poszukiwany ląd, który jest ziemią rozległą, żyzną i o umiarkowanym klimacie, co uczyniło go bohaterem. Jednak druga francuska wyprawa zaprzeczyła jego twierdzeniom. Kerguelena pozbawiono zaszczytów i szlachectwa, zrehabilitowany został dopiero na fali rewolucji francuskiej, jako ofiara obalonego reżimu.

W 1777 r. do wybrzeża wyspy przybił kapitan James Cook, znajdując tam butelkę z informacją o odkryciu, pozostawioną przez drugą wyprawę Kerguelena.

Przez długi czas wyspę odwiedzali wielorybnicy i łowcy fok, którzy prawie wytrzebili te zwierzęta.

Na przełomie 1874 i 1875 ekspedycje brytyjska, niemiecka i amerykańska obserwowały z Wysp Kerguelena przejście Wenus na tle tarczy Słońca 9 grudnia 1874.

Grób Bernharda Herrmanna na wybrzeżu wyspy.

W 1940 roku, w czasie II wojny światowej niemiecki krążownik pomocniczy (rajder) HSK Atlantis zawinął na Wyspy w celu uzupełnienia zapasów wody i dokonania drobnych napraw. Jeden z marynarzy, Bernhard Herrmann, zginął w trakcie remontu i został tam pochowany, co później nazwano "najdalej na południe położonym niemieckim grobem wojennym".

Archipelag stanowi oficjalnie część Francji od 1893 roku. Od 1944 r. działa stacja badawcza Port-aux-Français, w której zimą przebywa ok. 60 osób, w lecie ta liczba wzrasta do 120.

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]