Złoty Potok (województwo śląskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Złoty Potok
Fragment zabudowy
Fragment zabudowy
Państwo  Polska
Województwo śląskie
Powiat częstochowski
Gmina Janów
Liczba ludności (2008) 1 101
Strefa numeracyjna (+48) 34
Kod pocztowy 42-253
Tablice rejestracyjne SCZ
SIMC 0133451
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Złoty Potok
Złoty Potok
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Złoty Potok
Złoty Potok
Ziemia 50°42′25″N 19°25′53″E/50,706944 19,431389Na mapach: 50°42′25″N 19°25′53″E/50,706944 19,431389
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa miejscowości

Złoty Potokwieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie częstochowskim, w gminie Janów w Jurze Krakowsko-Częstochowskiej przy drodze wojewódzkiej nr 793.

Do 1952 roku istniała gmina Potok Złoty. W latach 1975-1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa częstochowskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początki osadnictwa nad Wiercicą datuje się na VIII/IX w., gdy powstało grodzisko „Osiedle Wały” o powierzchni około 18 tys. m². Pierwsza wzmianka o wsi Potok pochodzi z 1153 roku.

W 1298 roku Bartosz z rodu Odrowążów ufundował drewniany kościół parafialny. W połowie XV w. w Potoku zbudowano murowany kościół w stylu gotyckim, który na przestrzeni wieków wielokrotnie przebudowywano; obecnie jest budowlą bezstylową. Od drugoej połowy XV wieku Potok był własnością osób związanych z rodziną Potockich herbu Szreniawa. W XVI wieku zbudowano w Złotym Potoku dwór. W 1851 roku majątek stał się własnością Krasińskich, pod których w 1881 roku przeszedł w ręce Raczyńskich.

Tuż za wywierzyskowymi źródłami Wiercicy (Źródła Zygmunta i Elżbiety) znajduje się pstrągarnia, założona (jako jedna z pierwszych w Europie) w 1881 roku, na polecenie hr. Edwarda Raczyńskiego. Zaprojektował ją Michał Girdwoyń.

Nałęcz, herb rodowy Raczyńskiego - detal architektoniczny pałacu w Złotym Potoku

Za pstrągarnią i Stawem Zielonym (zwanym również „Snem Nocy Letniej”) znajduje się zabytkowy młyn wodny „Kołaczew”. Powstał na początku XX w.; został odbudowany po pożarze w 1928 r. Młyn znajduje się na szlaku architektury drewnianej woj. śląskiego.

11 września 1944 roku w pobliskich lasach miała miejsce bitwa pomiędzy liczącym około 400 ludzi Batalionem Partyznackim "Skała" Krakowskiego Kedywu zmierzającym z Krakowa na odsiecz powstaniu warszawskiemu i prawie dwutysięczną ekspedycją niemiecką ( między innymi własowców. W bitwie zginęło 25 partyzantów i 68 żołnierzy niemieckich, zakończyła się odwrotem partyzantów w kierunku Miechowa. Poległych partyzantów upamiętnia tablica wmurowana w latach pięćdziesiątych tablica na ścianie frontowej Kościoła w Złotym Potoku.

Pobyt Zygmunta Krasińskiego[edytuj | edytuj kod]

Pałac Raczyńskich
Dwór Krasińskich

Od 29 lipca do września 1857 roku w Złotym Potoku mieszkał jeden z najwybitniejszych polskich twórców epoki romantyzmu, Zygmunt Krasiński. Do Potoka przybył wraz z żoną, Elżbietą z Branickich, i dziećmi. Spacerując po okolicznych lasach, nadał nazwy wielu ostańcom a także położonemu u stóp pałacu stawowi Irydion. Pobyt przerwała śmierć jego najmłodszej córki, Elżbiety. Obecnie w dworku, w którym mieszkał Krasiński, mieści się muzeum.

Obiekty zabytkowe[edytuj | edytuj kod]

  • Pałac Raczyńskich - na miejscu obecnego pałacu od XVI w. istniał dwór, prawdopodobnie obronny, zwany Zameczkiem. Na początku XIX w. stary dwór popadł w ruinę i nie nadawał się już do zamieszkania. W połowie XIX w. majątek odkupił i podniósł z upadku generał Wincenty Krasiński. W 1856 r. na jego polecenie zbudowany został pałac w stylu klasycystycznym, a sąsiadujący z nim dworek z 1827 roku przeznaczony został dla jego syna Zygmunta, który mieszkał w nim latem 1857 r. Po jego śmierci majątek odziedziczyła córka poety Maria, żona hrabiego Edwarda Aleksandra Raczyńskiego. Rodzina Raczyńskich na początku XX w. przebudowała pałac, nadając mu dzisiejszy kształt. Po 1945 roku majątek upaństwowiono, a w pałacu przez wiele lat mieściła się szkoła. Obecnie znajduje się on w bardzo złym stanie technicznym i nie można go zwiedzać.
    • Dwór klasycystyczny z 1829 roku, w którym w lecie 1857 roku mieszkał Zygmunt Krasiński. Obecnie mieście się w nim Muzeum regionalne im. Zygmunta Krasińskiego.
    • Park pałacowy - Pałac Raczyńskich i Dworek Krasińskich otoczone są prawie czterdziestohektarowym parkiem w stylu angielskim, przez którego środek przepływa Wiercica (zdecydowała ona o nadaniu parkowi romantycznego charakteru). Park został zaprojektowany przez Franciszka Szaniora, który postanowił wzbogacić jego florę takimi gatunkami drzew i krzewów, jak modrzew japoński, wiąz turkiestański, tulipanowiec amerykański czy karagana syberyjska. Na terenie zespołu pałacowo-parkowego odnaleźć można także interesujący pomnik przyrody – ok. 600-letni dąb szypułkowy „Dziad”.
  • Grodzisko skalne Osiedle Wały około 2 km na południe od Złotego Potoku - pierwszy gród powstał w tym miejscu około VIII - IX w., a ponownie zamieszkiwany był w XI - XII wieku[1].
  • Kościół pw. św. Jana Chrzciciela. W bocznej, neogotyckiej kaplicy Krasińskich, pochowana jest Elżbietka, córka Zygmunta, a także jego wnuk, Karol Roger hrabia Raczyński.

Obiekty przyrodnicze[edytuj | edytuj kod]

Staw Amerykan

Szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy