Zachodni ryt prawosławia

Prawosławie obrządku zachodniego
Klasyfikacja systematyczna wyznania
Chrześcijaństwo  └ Prawosławie
Organ ustawodawczy	Antiocheński Wikariat Rytu Zachodniego
Zasięg geograficzny	USA, Kanada, Wielka Brytania, Australia
Członkostwo	Rosyjski Kościół Prawosławny poza granicami Rosji (m.in.)
Historia Założyciel(e) Julius Joseph Overbeck
Strona internetowa

Zachodni ryt prawosławia (Zachodnie prawosławie, prawosławie zachodniego obrządku) – terminy używane do opisywania zgromadzenia i grupy, które są w komunii z wschodnimi Kościołami prawosławnymi z wykorzystaniem tradycyjnych liturgii zachodniej, a nie przyjęły liturgii wschodniej, takiej jak Boska Liturgia Jana Chryzostoma. Rzadziej termin "zachodnie prawosławie" odnosi się do Kościoła Zachodniego przed Pierwszą Wielka Schizmą.^{[potrzebne źródło]}

Historia

Chociaż w historii istniały przykłady dawnych kościołów obrządku zachodniego na terenach pozostających pod wpływem obrządku bizantyjskiego (np. klasztor Saint Mary z Latins, często określany jako Amalfi), to za początek historii ruchu często uważany jest wiek XIX i życie oraz twórczość Juliusa Josepha Overbecka. Overbeck – były ksiądz rzymskokatolicki – przeszedł na luteranizm, następnie zaś konwertował na prawosławie. W ramach jego konwersji do Kościoła prawosławnego, która nastąpiła w 1865 w Londynie, Overbeck wystąpił o zgodę do Synodu Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego – aby zainicjować powstanie Zachodniego Kościoła Prawosławnego w Anglii.

Metropolita Filaret był niezdecydowany co do wniosku Overbecka, ale nie wykluczał całkowicie tego pomysłu. Overbeck przedstawił swoje uzasadnienie co do Zachodniego Kościoła Prawosławnego w 1866 w formie książki i zaczął przekonywać innych do idei zachodniego Kościoła prawosławnego i ostatecznie złożył petycję z 122 podpisami do Świętego Synodu w 1869 roku z prośbą o utworzenie Rytu Zachodniego. Overbeck został zaproszony do przedstawienia swojego projektu przed komisją w Petersburgu w 1870 roku. Jego pomysł uzyskał akceptację komisji, a on sam został wezwany do przedstawienia poprawionej liturgii zachodniej do oceny przez Komisję, co zrobił w grudniu tego roku. Projekt został następnie zatwierdzony do użytku na Wyspach Brytyjskich. Następne kilka lat spędził na pracy nad dalszym rozwojem liturgii zachodniej dotyczącej sakramentów jak również odmawiania brewiarza.

Overbeck próbował również pozyskać starokatolików do swojego programu, ponieważ dopiero niedawno starokatolicy popadli w schizmę z Kościołem katolickim w związku z ogłoszeniem przez Sobór Watykański I dogmatu o papieskiej nieomylności. W 1876 roku zaczął się Overbeck zwracać do innych Kościołów prawosławnych o uznanie jego planu. W 1879 roku został przyjęty na audiencji przez patriarchę Konstantynopola Joachima III , który uznał teoretycznie prawo zachodnich chrześcijan do zachodniego obrządku Kościoła Prawosławnego. Trzy lata później patriarcha ekumeniczny i Synod warunkowo zatwierdzili zachodni obrządek. Jednak wysiłki Overbecka ostatecznie nie doprowadziły do ustanowienia zachodniego prawosławia. Był on szczególnie podejrzliwy w stosunku do roli, jaką Grecy w Londynie (i Kościół Grecji ogólnie) grali w powstrzymaniu jego zamiarów.

W 1898 roku Święty Synod Rosji zorganizował w Czechach diecezję z zastosowaniem zachodniego rytu. Tymczasem chociaż Overbeck zmarł w 1905 i nie dożył spełnienia marzenia, to idea Zachodniego Kościoła Prawosławnego nie zniknęła. W 1911 r. Arnold Harris Matthew (biskup starokatolicki), wszedł w jedność z Patriarchatem Antiochii oraz Metropolitą Gerasimos (Messarah) w Bejrucie i papieżem Focjuszem w Aleksandrii. Oba związki powstały w krótkim odstępie czasu i trwały tylko przez okres kilku miesięcy. Mimo, że związki te zostały oprotestowane przez arcybiskupa Canterbury wobec Focjusza i patriarchy Antiochii, grupa Arnolda H. Matthew twierdziła, że komunia nie została nigdy formalnie zerwana. W 1890 roku, proboszcz pierwszej społeczności prawosławnej rytu zachodniego Ameryki Północnej – parafii w Green Bay w Wisconsin – ks. Joseph Vilatte, został przyjęty przez biskupa Vladimira (Sokołowskiego). Jednakże Vilatte został wkrótce wyświęcony na biskupa w Kościele Jakobickim, który nie jest w komunii z prawosławiem.

Inne małe grupy zachodniego obrządku (np. we Francji – bp. Louis-Charles Winnaet) zostały zaakceptowane, ale zwykle miały niewielki wpływ lub wkrótce ogłosiły niezależność. W Polsce parafie prawosławne obrządku zachodniego zostały ustanowione w 1926 roku jako Polski Narodowy Kościół Prawosławny, lecz ruch ten zamarł po 1939 r.

Współczesność

Obecnie istnieją parafie w obrządku zachodnim m.in. w Rosyjskim Kościele Prawosławnym poza granicami Rosji (ROCOR) i Antiocheńskiej prawosławnej archidiecezji Ameryki Północnej w ramach Antiocheńskiego Wikariatu Rytu Zachodniego (AWRV). Parafie obrządku zachodniego są prawie wyłącznie w krajach o dużej przewadze osób wyznania rzymskokatolickiego lub protestanckiego. Największa ilość parafii zachodniego rytu jest zlokalizowana w Ameryce Północnej jako część AWRV, oprócz tego są tez kongregacje w Australii, Nowej Zelandii, Brazylii i Anglii.

Zachodni ryt prawosławia bywa czasem postrzegany jako prawosławna "odpowiedź" na wschodnie kościoły "unijne" w ramach Kościoła rzymskokatolickiego.

Liturgia

Parafie obrządku zachodniego nie używają tego samego rodzaju liturgii, lecz często używają poszczególnych liturgii w zależności od ich poszczególnych przynależności przed przyjęciem prawosławia. Obecnie istnieje sześć różnych liturgii używanych przez parafie obrządku zachodniego:

• Boska liturgia świętego Tichona – Ta liturgia jest obecnie używana przez około dwie trzecie wspólnoty w AWRV. Ryt św. Tichona został opracowany z wykorzystaniem w 1928 American Book of Common Prayer i anglikańskiego Mszału. The Book of Common Prayer została zmieniona m.in. przez usunięcie filioque z tekstu Credo Nicejskiego oraz przez dodanie przed komunią modlitwy z obrządku bizantyjskim. Jest wykorzystywana głównie przez parafie powstałe na gruncie anglikańskim.
• Boska Liturgia św. Grzegorza – stosowana przez pozostałą część AWRV, jak również niektóre gminy w ROCOR jest wersją rzymskiej Mszy trydenckiej zmodyfikowanej przez usunięcie filioque i wstawienie bizantyjskiej epiklezy. Jest on używany głównie przez parafie powstałe na gruncie ewangelickim, rzymskokatolickim lub starokatolickim.
• Liturgia Sarum – brytyjska adaptacja Boskiej Liturgii św. Grzegorza, która zachowała wiele lokalnych elementów anglo-saksońskich, gallikańskich i celtyckich. Sprawowana m.in. w klasztorze Świętego Mikołaja ROCOR Klasztor w Ft. Myers, Floryda. Tekst oparto na XIX-wiecznym angielskim tłumaczeniu mszału Sarum.
• Liturgia angielska – adaptacja anglikańskiego Book of Common Prayer z 1549, zgodnie z kryteriami określonymi przez Święty Synod w Rosji w 1907 roku. Ta liturgia została oparta na podstawie Mszału Sarum, Mszału Gotyckiego, rytu Yorku i szkockiej liturgii nonjurorów z 1718. Ta liturgia nie stanowi tego samego obrzędu, co Liturgia św. Tichona, a dwa te obrządki pod wieloma względami się różnią.
• Liturgia św. Germanusa – w użyciu przez niektóre parafie ROCOR i patriarchatów Serbii i rumuńskiego. Liturgia św. Germanus jest zrekonstruowaną wersją tego, co uważa się za obrzęd gallikański, ale który został uzupełniony o elementy pochodzące z Bizancjum i obrzędy celtycki i mozarabski.
• Liturgia Świętego Jana Bożego – sprawowana przez klasztor Patriarchatu Moskiewskiego, w publikacji w ROCOR. Zrekonstruowana wersja obrządków celtyckich pierwszego tysiąclecia – przeznaczona do nowoczesnego zastosowania.

Linki zewnętrzne

• Strona poświęcona Zachodniemu Rytowi Prawosławia (ang.)
• Prawosławne cerkwie zachodnich obrządków (ros.)
• Tekst liturgii św. Grzegorza (ang.)
• Strona antiocheńskiej Prawosławnej Archidiecezji Ameryki Północnej z wyszukiwarką parafii rytu zachodniego w USA (ang.)
• Liturgia Św. w rycie zachodnim – galeria zdjęć (ang.)