Łupki (województwo warmińsko-mazurskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Łupki
Łupki
Łupki
Państwo  Polska
Województwo warmińsko-mazurskie
Powiat piski
Gmina Pisz
Sołectwo Łupki
Liczba ludności (2011) 354[1]
Strefa numeracyjna (+48) 87
Kod pocztowy 12-200
Tablice rejestracyjne NPI
SIMC 0764358
Położenie na mapie gminy Pisz
Mapa lokalizacyjna gminy Pisz
Łupki
Łupki
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Łupki
Łupki
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Łupki
Łupki
Położenie na mapie powiatu piskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu piskiego
Łupki
Łupki
Ziemia53°38′47″N 21°51′26″E/53,646389 21,857222

Łupki (niem. Lupken)wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie piskim, w gminie Pisz. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa suwalskiego.

Nad jeziorem Roś znajduje się kilka ośrodków wczasowych.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wieś powstała w ramach kolonizacji Wielkiej Puszczy. Wcześniej był to obszar Galindii. Wieś ziemiańska, dobra służebne w posiadaniu drobnego rycerstwa (tak zwani wolni, ziemianie w języku staropolskim), z obowiązkiem służby rycerskiej (zbrojnej). Osada prawdopodobnie powstała przed wojną trzynastoletnią (1454-1466). Najpierw była to wieś służebna, potem folwark książęcy.

Wieś służebna nazwana Lupkenn, lokowana przez komtura Erazma von Reitzensteina w 1483 r., na 10 łanach na prawie magdeburskim, z obowiązkiem połowy służby zbrojnej. Przywilej otrzymał Szymon Moelknecht, który zakupił te dobra od niejakiego Łupka. Osada istniała więc już wcześniej. Przed 1555 r. doszło do zamiany ziemi, przeniesiono folwark książęcy z Guzek przeniesiono do Łupek. Wolni z Łupek w zamian za swoją ziemię otrzymali 15,5 łana w Guzkach oraz 2 łany łąk, położonych przy granicy z wsiami Niedźwiedzie i Nitki, na prawie magdeburskim z obowiązkiem połowy służby zbrojnej (rycerskiej). Na nowe nadanie dla wolnych przywilej w 1561 wystawił sam książę Albrecht. Dwór w Łukach liczył 19 łanów. W Łupkach szarwark odrabiali chłopi czynszowi z całego starostwa piskiego. Przy folwarku znajdowała się owczarnia. Funkcję dwornika i mierniczego w Łukach pełnił komornik książęcy, urzędujący na zamku w Piszu. W wieku XVI istniał młyn we wsi

Łupki zostały spalone przez Tatarów hetmana Gosiewskiego w czasie "Potopu szwedzkiego". Ciekawostką jest, że na głównym placu wsi stała szubienica, na której wykonywano wyroki kary śmierci wydane w całej okolicy.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Okazały dwór z połowy XVIII w., przebudowany i rozbudowany na przełomie XIX i XX wieku. Dwór wybudowany został na planie prostokąta, jako budowla dwukondygnacyjna. Na osi elewacji wzdłużnych posiada obustronny ryzalit. Wejście od frontu poprzedzone jest szerokimi schodami i tarasem wspartym na trzech kolumnach. Po przeprowadzonym remoncie w związku z pożarem w latach dziewięćdziesiątych XX w. obiekt przeznaczony został na ośrodek szkolno-wychowawczy dla młodzieży.
  • Zabudowania folwarczne m.in. budynek gorzelni i spichlerz.
  • Zabytkowy park.

Zobacz też inne miejscowości o nazwie: Łupki

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Małgorzata Jackiewicz-Garniec, Mirosław Garniec "Pałace i dwory dawnych Prus Wschodnich" (Wydanie III poszerzone i uzupełnione), wyd. Studio ARTA, Olsztyn 2001, ​ISBN 83-912840-2-6​ (Str. 312-313 dwór)
  • Grzegorz Białuński: Kolonizacja "Wielkiej Puszczy" (do 1568 roku) - starostwa piskie, ełckie, straduńskie, zelkowskie i węgoborskie (węgorzewskie). Olsztyn: Towarzystwo Naukowe : Ośrodek Badań Naukowych im. W. Kętrzyńskiego, 2002, s. 237. ISBN 83-87643-97-1.